Все новости

Кыстыкка этэҥҥэ киирдибит

– Үтүө күнүнэн, Тихон Николаевич! Саха сиэринэн, сэһэргэһиини сүөһү-ас туругуттан саҕалыахха. Сайын, окко киирбит кэннэ, уу кэлэн ходуһаҕытын ылан, «Өктөөп 50 сыла» кэпэрэтиип үлэһиттэрэ ыраах тыаҕа көһөн оттообуккут дии.
– Оннук, арыыга баар ходуһабытын барытын былдьатан, бөһүөлэктэн 10 көстөөх, быраҕыллыбыт сиргэ тиийэн оттообуппут. Аны ол оту тиэйэн аҕаларбыт баар. Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ оту тиэйии-таһыы ороскуотугар көмөлөһүө диэн эрэнэбит.
Биһиги, ыаллыы сытар үс нэһилиэк хаһаайыстыбаларын түмэн, «Хаҥалас-агрохолдинг» кэпэрэтииби тэрийэн, үүтү тутан астыыбыт. Сүөһүбүтүн барытын, ол иһигэр 500-тэн тахса ыанар ынаҕы, кыстыкка киллэрдибит, ыччат сүөһү ахсаана идэһэ дьаһаллыбытын, төһө тыһаҕас солбукка хаалларыллара быһаарыллыбытын кэнниттэн чопчуланыаҕа. Былааммытын толорон иһэбит, үүт соҕотуопкатыгар харчы эбии көрүллүө диэн, төһө үүт баарынан тутан астыыр соруктаах үлэлии сылдьабыт.

«Норуот пиэрмэрин» ыҥырыытынан
– Москубаҕа ыытыллыбыт Бүтүн Арассыыйатааҕы «Көмүс күһүн – 2026» агробырамыысыланнай быыстапкаҕа кыттан кэллиҥ. Ол туһунан кэпсээ эрэ.
– Дойдуга ас-үөл өттүнэн куттал суох буолуутун хааччыйыы үлэтин чэрчитинэн, тыа хаһаайыстыбатын табаарын оҥорооччулары түмэр Бүтүн Арассыыйатааҕы «Норуот пиэрмэрэ» ассоциация 2021 с. тэриллибитэ. Күн бүгүн дойду 72 эрэгийиэнин пиэрмэрдэрин, кэпэрэтииптэрин түмэн үлэлиир. Бу хамсааһыҥҥа Саха Өрөспүүбүлүкэтэ быйыл саас холбоһон, Ассоциация эрэгийиэннээҕи салаата тэриллибитэ. Бэрэссэдээтэлинэн Кэбээйи улууһун Мукучу нэһилиэгин «Сайылык» кэпэрэтиибин салайааччы Петр Дьяконов, толорооччу дириэктэринэн экэнэмиис идэлээх Майя Гуляева талыллан үлэлии сылдьаллар. Сайын, бэс ыйын бүтүүтүгэр, Москубаттан Ассоциация толорооччу дириэктэрэ Станислав Санкеев кэлэн, үлэни-хамнаһы билсэн, Ил Түмэҥҥэ итиэннэ Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтигэр сылдьан барбыта.
Ол сырыы түмүгүнэн ыҥырыы ыытаннар, айаммыт уонна гостиницабыт ороскуотун төлөөннөр, эрэгийиэннээҕи салаа бэрэстэбиитэллэрэ дойду бары эрэгийиэннэрэ түмсэн үлэҕэ ситиһиилэрин көрдөрөр, тыа сирин сайыннарыыга, үлэни-хамнаһы тэрийиигэ бырайыактарын билиһиннэрдилэр, уопут атастаһар улахан түһүлгэлэригэр сылдьан кэллибит.
Быыстапка туһунан уопсайынан сырдаттахха, өрөспүүбүлүкэ дэлэгээссийэтин Бырабыыталыстыба Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников салайан илдьэ сырытта. Түөрт күн устатыгар элбэх тэрээһиннэр, дьыалабыай сиэссийэлэр, төгүрүк остуоллар ыытылыннар. Биһиги хайысхаларынан хайдыһан олорго барыларыгар кытынныбыт. «Көмүс күһүн» агробырамыысыланнай быыстапкаҕа «Арассыыйа кыаҕа – тыа сиригэр» диэн киэн туттунуулаах санаа саҕылынна, урукку сылларга тарҕаммыт «аһылык бэлиитикэтэ» диэн өйдөбүл оннугар «аһылык өттүнэн куттал суох буолуутун хааччыйыы» диэн тыллар өссө күүскэ дуораһыйдылар.

Аһаҕас микрофоҥҥа
«Норуот пиэрмэрэ» ассоциация былаһааккатын үлэтэ бастакы икки күн үөрэтэр сэминээрдэргэ ананна. Арассыыйа Федерациятын Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин департаменнарын бэрэстэбиитэллэрэ, эспиэрдэр араас тиэмэлэринэн, ол иһигэр, ассоциация сайдыытын стратегиятын, идеологиятын туһунан, лиэксийэ аахтылар, санаа атастаһыыта уонна хамаандаларынан сиэссийэлэр ыытылыннылар.
Онтон үһүс күҥҥэ киэҥ ыҥырыылаах мунньах буолла. Онно Федерация Сэбиэтин тыа хаһаайыстыбатыгар уонна аһылык бэлиитикэтигэр, айылҕаны туһаныыга кэмитиэтин чилиэнэ Борис Хачиров, Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин дьоҕус агробиисинэһи сайыннарыы управлениетын салайааччы Рената Бибарсова кытыннылар, быйылгы уонна кэлэр сыллаах үбүлээһин туһунан кэпсээтилэр, ыйытыыларга хоруйдаатылар. Долгутуулаах да, үөрүүлээх да түгэнинэн бииргэ үлэлээһин туһунан сөбүлэһии түһэрсэннэр, Сахалиин уобалаһа, «РИАМА» идэтийбит эбии үөрэхтээһин федеральнай судаарыстыбаннай тэрилтэтэ, Луганскай уонна Донбаас норуодунай өрөспүүбүлүкэлэрэ «Норуот пиэрмэрэ» ассоциацияҕа киириилэрэ буолла.
Аһаҕас микрофон биллэриллибитигэр, биһиги сүбэлэһэн баран, маннык этиилэри киллэрдибит. Бастатан туран, «Честный знак» маркировка ирдэнэрэ ыраах тыа сиригэр үлэлиир, табаарын дэриэбинэ соҕотох маҕаһыыныгар тута батарар табаары оҥорооччуга табыгаһа суоҕа, төттөрүтүн сибээс мөлтөх сиригэр илиини-атаҕы баайарын эттибит. Ону үгүстэр өйүүллэрин биллэрдилэр.
Иккиһинэн, өртөөһүнү сөргүтэргэ туруорустубут, тыа хаһаайыстыбатын сирин-уотун тупсарарга бу сахалар төрүт ньымабыт буоларын санаттыбыт, өрүс арыытыгар уот турар кыаҕа суоҕун холобурдаатыбыт. Ассоциация салалтата да, министиэристибэ бэрэстэбиитэллэрэ да бу боппуруоска үлэлэһэ сылдьабыт, өссө да үлэлиэхпит дэстилэр.
Үсүһүнэн, федеральнай бырагыраамаларга тыһыынчанан сүөһү турар баараҕай улахан комплекстара эрэ үбүлэнэллэрэ биһиги курдук тыйыс усулуобуйалаах, уйан сирдээх-уоттаах дойдуга төрүт табыгаһа суоҕун быһааран, 100, 150 уонна 200 сүөһү турар дьоҕус комплекстарын тутууга өйөбүлү көрөргө көрдөстүбүт. Онуоха боппуруоһу үөрэтиигэ ылыах буоллулар.

Тыа сирин – саҥа таһымҥа

Агротуризмҥа анаммыт кэмпириэнсийэҕэ тыа хаһаайыстыбатын миниистирэ Оксана Лут, экэниэмикэ сайдыытын миниистирэ Максим Решетников, биисинэс, успуорт, култуура уонна гастрономия индустриятын бэрэстэбиитэллэрэ кытыннылар.
2022 сылтан 2,5 млрд солк. харчы көрүллэн, 360 бырайыак олоххо киллэриллибит, элбэх эбийиэк тутуллубут, тыһыынчанан үлэ миэстэтэ тахсыбыт, 2,5 мөлүйүөн агротурист сылдьыбыт. Онуоха оҕолоох ыаллар улахан интэриэстээхтэрэ бэлиэтэммит, ити куоракка олорор эбэтэр сүөһүтэ, хаһаайыстыбата суох ыаллар оҕолоро кыра саастарыттан тыа сирин үлэтин-хамнаһын билсэ, онно сыста улааталларыгар, оттон тыа сирин ыччаттара тыа хаһаайыстыбатыгар сөптөөх дохуоту биэрэр биисинэһи тэриниэххэ сөбүн өйдүүллэригэр төһүү буоларын туоһулуур эбит.
– Онон, агротуризм диэн дойдуга аһылык өттүнэн куттал суох буолуутун хааччыйар, ис туризмы сайыннарар, пиэрмэрдэргэ эбии дохуоту киллэрэр, тыа сирин экэниэмикэтин, инфраструктуратын өйүүр уонна тыа сирин олоҕун-дьаһаҕын, үлэтин-хамнаһын киэҥ араҥаҕа билиһиннэрэр, сайдыы саҥа таһымыгар таһаарар салаа буолар. Министиэристибэ бу хайысханы мэлдьи өйүү туруоҕа, – диэтэ Оксана Лут.
Дьэ, итини мин олус үөрэ иһиттим, тоҕо диэтэххэ, быйыл 100 граны ылбыт бырайыактартан биирэ биһиги кэпэрэтииппит бырайыага. Даҕатан эттэххэ, пленарнай мунньахха Арассыыйа үрдүнэн 81 эрэгийиэҥҥэ 2 тыһыынча агротехкылаас аһылынна диэтилэр, дьиҥинэн Сэбиэскэй былаас саҕана тэриллибит агротехнологическай үөрэхтээһин тиһигэ 1990-с сс. ыһыллан баран, сөргүтүллэн эрэр. Оттон Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр бүддьүөттэн көмө көрүллэр буолан, ити ситим ыһыллыбакка, күн бүгүн 96 агрооскуола баар, ону таһынан федеральнай бырайыагынан 25 агротехкылаас аһылынна.
Өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастакы агротехкылаас Хаҥалас улууһун I Дьөппөн оскуолатыгар «Өктөөп 50 сыла сопхуос» кэпэрэтиип көмөтүнэн былырыын тэриллибитэ, онон оскуола оҕолорун астыыр сыахха уонна сүөһү пиэрмэтигэр мэлдьи сырытыннарабыт, өссө быраактыкалатабыт, сайын хас да оҕо үлэлээн, хамнас ааҕыстылар. Итини сэҥээрэн, атын нэһилиэктэртэн итиэннэ Дьокуускай куораттан кэлэн көрүөн-истиэн баҕарааччы ахсаана элбии турар. Ону учуоттаан, бырайыак оҥорон, агротуризм гранын куонкуруһугар киирсэммит, грант ылар буоллубут. Инньэ гынан, кэлэр сылга бырайыакпытын олоххо киллэриигэ үлэлиэхпит.

Хаартыска: Тихон Скрябин тус архыыбыттан.