Быйылгыттан саҥа технологиялары туһанан, дьон олорор дьиэтигэр тирээн турар кыһалҕалары МАХ сыһыарыынан салайар хампаанньаҕа иһитиннэрэр кыахтанныбыт. Ол туһунан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай тутууну уонна дьиэни-уоту көрөр, хонтуруоллуур управлениетын салайааччы Павел Аргунов кэпсиир:
МАХ саҥа өҥөлөрө
-- Хас биирдии кыбартыыра хаһаайына ый ахсын төһө ууну, гааһы, уоту туһаммытын биллэрэр. Сорох дьиэлэр олохтоохторо ол көрдөрүүлэри өрөсүүрсэнэн хааччыйар тэрилтэлэргэ биэрэр буоллулар. Муус устар 1 күнүттэн элбэх кыбартыыралаах дьиэ олохтоохторо счетчиктар көрдөрүүлэрин уонна араас боппуруостарга иһитиннэриилэрин салайар хампаанньаларыгар «Госуслуги Дом» чат-ботунан тиэрдэр кыахтаннылар. Бу чат-бот МАХ мессенджергэ анал бэлиэлээх.Ол иннинэ олохтоохтор уонна салайар хампаанньалар икки ардыларынааҕы дьиэ чааттара баар буолбута. Билигин ол саҥардылынна.
Саха Сиригэр 3 000 элбэх кыбартыыралах дьиэ чата тэрилиннэ, онно барыта 56,3 тыһыынча киһи киирдэ. Манна даҕатан эттэххэ, 2025 с. ахсынньы 25 күнүттэн салайар хампаанньалар, кытаанах хомунаалынай бөҕү хомуйар эрэгийиэннээҕи эпэрээтэрдэр уонна өрөсүүрсэлэри тиэрдэр тэрилтэлэр МАХ мессенджиинэн элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторун кытары алтыһар эбээһинэстэннилэр. Бу туһунан сокуоҥҥа Бэрэсидьиэн Владимир Путин илии баттаабыта. Онон ОДьКХ эйгэтигэр МАХ официальнай ханаал буолла.
«Судаарыстыба өҥөтүн» порталыгар уонна «Госуслуги Дом» сыһыарыыга бу ханаалларга ыҥырыылар бааллар. Өскөтүн киһи хас да кыбартыыралаах буоллаҕына, хас биирдии аадырыска туһунан ыҥырыылары ыыталлар. Дьиэни көрөр-истэр хампаанньа уларыйар түбэлтэтигэр, чат администратора бэйэтэ саҥа салайар хампаанньаны киллэрэр. Онон араас кыһалҕаны кэмигэр быһаарсарга туһалаах бу ханаалларга киирэргэ сүбэлиибин. Маннык саҥа технологиялар олохтоохтор уонна салайар хампаанньалар сыһыаннарын судургутутарга, ыаллыылары түмэргэ, тирээн турар кыһалҕалары быһаарарга төһүү күүс буолар.
Этиини, үҥсүүнү ханна?
-- Быйылгы сыл саҕаланыытыгар кэккэ уларыйыылар киирдилэр. Тохсунньу 1 күнүттэн Дьокуускай куорат уокуруктааҕы дьаһалтата (мээрийэ) салайар хампаанньалар, хамсаабат баайы-дуолу бас билээччилэр табаарыстыбаларын, олорор дьиэлэри хааччыйар тэрилтэлэр ыытар үлэлэрин хонтуруоллуур. Бу иннинэ үлэни биһиги управлениебыт ыытара.
Маныаха киин куорат уокуруктааҕы дьаһалтатыгар Муниципальнай иниспиэксийэлэр управлениеларын иһинэн анал салаа тэрилиннэ. Боломуочуйалары барытын толору ылыммыт буолан, мантан инньэ куорат олохтоохторо этиилэрин, үҥсүүлэрин мээрийэҕэ ыыталлар. Ону Дьокуускай куорат, Дзержинскай уулусса 21 №-игэр, дьаһалта кэнсэлээрийэтигэр (Ленин проспегын 15 №-гэр) тиийэн эбэтэр саайтынан (yakutskcity.ru) тиэрдиэхтэрин сөп.
ОДьКХ ГИС систиэмэтинэн (dom.gosuslugi.ru) электроннай киэбинэн эмиэ ыытыллар. Аадырыска Дьокуускай куорат уокуруктааҕы дьаһалтататын талыллар, эбэтэр буостанан ыытыахха сөп.
Төлөбүр саҥа болдьохторо
-- Быйыл кулун тутар 1 күнүттэн Дьиэ-уот кодексатыгар саҥа көннөрүүлэр олоххо киирдилэр. Онно олоҕуран, ааспыт ый кэнниттэн 15 чыыһылаҕа диэри хомунаалынай өҥөлөргө уонна дьиэни туттууга төлөбүр киириэхтээх. Төлөөһүн туһунан кибитээнсийэ бас билээччигэ ыйын ахсын 5 чыыһыланы хойутаппакка тириэрдиллэр. Бу болдьоҕу элбэх кыбартыыралаах дьиэни салайыы дуогабарынан эбэтэр бас билээччилэр уопсай мунньахтарыгар ылыллыбыт быһаарыынан уларыппаттар.
Бу көннөрүүлэр 2025 сыл бэс ыйын 24 күнүгэр бигэргэмит 177 №-дээх федеральнай сокуонунан ылыллан, быйыл кулун тутар 1 күнүттэн олоххо киирдилэр.
Лиссиэнсийэ ирдэбилэ кытаатта
-- 2025 сыл кулун тутар ыйыттан салайар хампаанньалар ылар лиссиэнсийэлэригэр, эбэтэр болдьоҕу уһатыыга ирдэбиллэрэ кытаатта. Ол курдук, элбэх кыбартыыралаах дьиэни салайыыны ылыныан баҕарар хампаанньа хас да ирдэбилгэ сөп түбэһиэхтээх:
1. Тэрийээччи уһулла илик, эбэтэр сотторуллубатах сууттаныыта суох буолуохтаах.
2. Хампаанньа үс сыл устатыгар лиссиэнсийэ ирдэбилин куруубайдык кэһиигэ административнай эппиэтинэскэ тардыллыбатах буолуохтаах.
3. Юридическай сирэйдэр моҥкурууттааһыннарын туһунан Биир кэлим федеральнай кэрискэлэригэр үс сыл иһигэр киирбэтэх буолуохтаахтар. Бу элбэх кыбартыыралаах дьиэни салайар тэрилтэҕэ эрэ буолбакка, дуоһунастаах сирэйдэргэ уонна (эбэтэр) тэрийээччилэргэ эмиэ сыһыаннаах.
4. Салайар хампаанньа дуоһунастаах сирэйдэрэ эбэтэр тэрийээччилэрэ, бу иннинэ дисквалификацияламмыт сирэйдэр кэрискэлэригэр киллэриллибэтэх буолуохтаахтар.
Маны сэргэ, 2025 сыл кулун тутар 1 күнүттэн сокуоҥҥа уларыйыылар киирэннэр, лиссиэнсийэ болдьоҕун уһатыыга сайабылыанньаны көрүү уларыйда. Дьиэ-уот судаарыстыбанай хонтуруолун уорганыгар сайабылыанньа киирбит күнүттэн 10 үлэ күнүн иһинэн көрүллэр. Саҥа лиссиэнсийэни ылыыга 2025 сыл балаҕан ыйын 1 күнүттэн эмиэ 10 үлэ күннээх болдьох турар.
«ОДьКХ ГИС» туһата
Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр олохтоохторугар табыгастаах ньыма киирдэ. Ол курдук, «ОДьКХ ГИС» сыһыарыынан олорор дьиэни-уоту бас билээччилэргэ электроннай куоластааһын ыытыллар уонна ол скан-уобараһа систиэмэҕэ киллэриллэр буолла. Бу мунньахха бас билээччилэр кыттыыларын хонтуруоллуурга табыгастаах, куолаһы ааҕыыга сыыһа-халты тахсыбат.
Бас билээччи кумааҕыга толорбут бүллүтүөнэ «ОДьКХ ГИС-кэ» киирбитин туһунан иһитиннэриини тус кэбиниэтиттэн билиэн сөп. Маны сэргэ, «Госуслуги Дом» сыһыарыыга, эбэтэр «Судаарыстыба өҥөтүн» порталыгар бэйэтэ ыйбыт электроннай буостатыгар. Инньэ гынан, хас биирдии кыбартыыраны бас билээччи куолаһа учуоттанар.
Тоҕо СНИЛС ирдэнэрий?
– Киирэр ыйытыылартан көрдөххө, үгүстэр: «Уопсай мунньаҕы ыытары көҕүлээччилэр тоҕо СНИЛС-ы көрдүүллэрий?» -- дииллэр.
Манна быһаардахха, 2025 сылтан уопсай мунньахтары ыытыы быраабылалара уларыйбыттара: «ОДьКХ ГИС» сыһыарыыга хас биирдии бүллүтүөн киириэхтээх, иһитиннэрии хас биирдии киһиэхэ тиксэриллиэхтээх. Онон мунньах кыттааччыларын суругунан быһаарыыларын систиэмэҕэ киллэрэргэ уопсай мунньаҕы көҕүлээччи кинилэр пааспардарын уонна СНИЛС-тарын дааннайдарын угуохтаах. Бу докумуоннар суох түбэлтэлэригэр, уопсай мунньаҕы көҕүлээччи бүллүтүөнү систиэмэҕэ сатаан киллэрбэт уонна кыттааччы куолаһын сатаан учуоттаабат.
Бэлиэтэммитинэн, кыбартыыралары бас билээччилэр бэйэлэрин тус дааннайдарын биэрэртэн толлоллор, оттон салайар хампаанньалар бу чахчылары кинилэртэн ордук хантан да ылар кыахтара суох. СНИЛС -- мунньах кыттыылааҕын индентификациялыыр ньыма буолар.
Маннык ирдэбил сымыйанан ыытыллыбыт уопсай мунньахтары суох оҥорор туһуттан киллэриллибит. Урукку өттүгэр көҕүлээччилэр бүллүтүөннэри сымыйанан толорор, оҥорор түбэлтэлэрэ бэлиэтэнэрэ. Онон хас биирдии бүллүтүөҥҥэ СНИЛС нүөмэрэ ыйыллыахтаах, онно олоҕуран, уопсай мунньахха кыттыбыт кыбартыыраны бас билээччи куолаһа «ОДьКХ ГИС» тиһигэр киириэхтээх.
Инньэ гынан, бүллүтүөҥҥэ СНИЛС-ы көрдөөһүн -- сокуон ирдэбилэ. Уопсай мунньаҕы көҕүлээччи бу дааннайдара суох кыттааччылар быһаарыыларын учуоттуур кыаҕа суох, оттон кыттааччы куолаһа учуоттаммытын бэрэбиэркэлээбэт. Өскөтүн дааннайдары биэрэртэн куттанар буоллахха, «ОДьКХ ГИС» эбэтэр «Госуслуги Дом» нөҥүө онлайн-куоластааһын тэрийиэххэ сөп. Оччотугар куоластааһыҥҥа кыттыбыттар чахчыларын платформа бэйэтэ толорор.
Галина МАТВЕЕВА
Хаартыска: Судаарыстыбаннай тутууну уонна дьиэни-уоту көрөр, хонтуруоллуур управление пресс-сулууспата.
-
1
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
