Общество

Оонньооботох оҕо саас

Төрөппүттэрэ урукку олох сиэринэн сыры-сыллата хас да оҕоломмуттара өлүтэлээн испиттэр. Кэлиҥҥи үс оҕолоро: 1926 с. күн сирин көрбүт Мария, 1927 с. орто дойдуга кэлбит Татьяна уонна 1931 с. бэс ыйын 5 күнүгэр күөх окко түспүт Алексей тыыннаах хаалбыттар. Аҕалара Семен арыый эрдэ, ийэлэрэ Варвара уола 5 ыйдааҕар утуу-субуу өлүтэлээн хаалбыттар. Оҕолору эбэлэрэ, аҕаларын ийэтэ Мария Ивановна Александрова иитэ ылаттаан, ийэлэрин оннугар ийэ, аҕаларын оннугар аҕа буолбута. Мария Ивановналаах олорбут сирдэригэр, оччотооҕунан IV Наахара (Ыйылас) сиригэр-уотугар, 1934 сыллаахха баара-суоҕа отучча ынах сүөһүлээх, сүүрбэччэ сылгылаах, аҕыйах табалаах «Хомустаах» диэн холкуос тэриллибитэ.

Алексей 1939 сыллаахха, аҕыс саастааҕар, дьиэтиттэн икки көстөөх сиргэ баар Мэҥэ Хаҥалас оройуонун I Наахара нэһилиэгин начаалынай оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. Кини Аҕа дойду сэриитэ саҕаланнаҕын күһүн үһүс кылааска үөрэнэ киирбитэ. Сэрии сылларыгар оҕолор бары кэриэтэ улахан дьону кытта бииргэ үлэлииллэрэ. Аҕабыт: «Сэрии иннинэ холкуоска хаппыыста, моркуоп, сүбүөкүлэ, хортуоппуй олордоллоро, онно оҕолор сыыс от үргээһинигэр үлэлиирбит уонна күөлтэн ыаҕаһынан уу баһан оҕуруот аһыгар кутарбыт, киэһэнэн сылайан олоро сылдьар буолан хааларбыт», – диэн ахтара.

Астара-таҥастара тиийбэт-түгэммэт буолан, тохтуу-тохтуу, холкуоска илии-атах үлэлэргэ үлэлээн ыла-ыла салгыы үөрэнэн I Наахара начаалынай оскуолатын 1945 сыллаахха бүтэрэн, бу сыл күһүнүгэр II Наахара ситэтэ суох орто оскуолатыгар бэһис кылааска үөрэнэ киирбитэ.

Үөрэҕэр үчүгэй буолан, оскуолаҕа учком бэрэссэдээтэлэ буолбута. Аҕабыт: «Ситэтэ суох орто оскуолаҕа үөрэнэр кэммэр, сэбиэскэй былаас интэринээт астаран, кыаммат-хараммат, тулаайах оҕолору онно олордон, босхо аһатан-сиэтэн, таҥыннаран, үөрэттэрэн киһи-хара оҥорбутугар коммунистическай партияҕа муҥура суох махталлаахпын», – диэн кэпсиирэ.

1948 сыллаахха сайын сэттис кылааһы ситиһиилээхтик бүтэрбитэ итиэннэ Дьокуускайдааҕы култуурунай-сырдатар оскуола кулуубунай салаатыгар үөрэнэ киирбитэ. Иккис кууруска үөрэнэ сылдьан, 1951 с. Сэбиэскэй Армия кэккэтигэр сулууспаҕа ыҥырыллыбыта. Хабаровскайга сибээс идэтин баһылаан, үс аҥар сыл сулууспалаан баран төннөн кэлэн үөрэҕин салҕаабыта.  1956 с. бииргэ үөрэммит Түүлээх нэһилиэгиттэн төрүттээх-уустаах Мария Николаевна Стрекаловскаялыын ыал буолбуттара. Ити сыл иккиэн  үөрэхтэрин бүтэрэн, атырдьах ыйын 1 күнүттэн Уус Алдан оройуонун Түүлээх нэһилиэгэр аҕабыт кулууп сэбиэдиссэйинэн, ийэбит сельскай бибилэтиэкэ сэбиэдиссэйинэн үлэлэрин саҕалаабыттара.

Үлэ өрүкүйэр үөһүгэр

Түүлээх нэһилиэгин дьоно Бээрийэ нэһилиэгин кытта холбоһон бөдөҥсүйбүт «Коммунизм суола» диэн холкуоска үлэлииллэрэ. Эдэр, эрчимнээх киһини холкуос комсомольскай тэрилтэтин сэкирэтээринэн талбыттара. Холкуостара өссө бөдөҥсүйэн, Танда уонна Хоро нэһилиэктэрин кытта холбоһон, биир улахан Партизан Егоров аатынан холкуос буолбута.

Ити кэмнэргэ аҕам ахтарынан оскуола учууталлара, кулууп үлэһиттэрэ, фельдшерскай-акушерскай пуун биэлсэрэ бары биир көлүөнэ, эдэр, саастыы дьон эбиттэр. Ити кэмнэргэ эдэр интэлигиэнсийэни кытта холкуостаах ыччаттар холбоһон күүстээх самодеятельнай кэлэктиип тэриллибитэ. 1957 с. ыччат бастакы бэстибээлигэр оройуон иһигэр кыра кулууптар ортолоругар бастакы миэстэни ылбыттара. 1957 с. нэһилиэккэ кулууп тутуллан үлэҕэ киирбитэ. Ити сыл Алексей Пахомовы сельскэй сэбиэт дьокутаатынан, сэбиэт бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан талбыттара. Инньэ гынан Алексей Семенович нэһилиэк, холкуос бары хаһаайыстыбаннай үлэлэригэр кыттара, итиэннэ нэһилиэнньэ ортотугар ыытыллар агитационнай-маассабай үлэни киниэхэ сүктэрэллэрэ.

Аҕабыт ахтарынан, олохтоох сэбиэт бэрэссэдээтэлэ учуутал идэлээх Николай Васильевич Ушницкай партийнай тэрилтэ сэкирэтээринэн үлэлиирэ. Инньэ гынан нэһилиэнньэ ортотугар сырдатар үлэни ыытыыга  улахан ирдэбил турара. Үлэ чааһын мүнүүтэҕэ тиийэ тутуһуннаран, биһигини, эдэр каадырдары үлэҕэ кыһамньылаахтык, ирдэбиллээхтик сыһыаннаһарга ииппитэ диэн махтанара.

«Коммунизм суола» холкуос бэрэссэдээтэлин, улахан тэрийэр дьоҕурдаах, үчүгэй хаһаайыстыбанньык, ханнык баҕарар боппуруоска толору эппиэттиир, ыарахан да түгэннэртэн сатаан тахсар үүтү-хайаҕаһы  булар кыахтаах Сидор Иванович Васильевы үтүө тылынан ахтара-саныыра.

Ийэбит Мария Николаевна Стрекаловская Түүлээххэ бибилэтиэкэ сэбиэдиссийэнэн олус тахсыылаахтык үлэлээбитэ. Кэлин учуутал буолуох буолан, оскуола оҕолорун кытта элбэхтик үлэлэһэрэ. Мэлдьи аахпыт кинигэлэриттэн тугу өйдөөбүттэрин ыйыталаһара, сүбэлиирэ-амалыыра. Ийэбит Түүлээх нэһилиэгэр бастакы анал үөрэхтээх бибилэтиэкэр итиэннэ таһаарыылаах үлэтин учуоттаан олохтоох дьаһалта киниэхэ өйдөбүнньүк дуосканы Түүлээх сельскэй бибилэтиэкэтигэр ыйаабыттара.

Аҕабыт Түүлээх нэһилиэгэр үлэлээбит кэмнэрин олус үчүгэйдик саныыра, киһилии ыраас суобаһынан, ханнык баҕарар дьыалаҕа сүрэҕи-быары, өйү-санааны, күүһү-сылбаны биэрэн үлэлээбитин, үлэҕэ-хамнаска үөрэммитин олус истиҥник ахтара.

Алексей Семенович 1959 с. убайа, Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээнэ ыалдьарынан сибээстээн, дойдутугар Мэҥэ Хаҥаласка көһөн кэлэн, бастаан Тиэлиги сельскэй кулуубун сэбиэдиссэйинэн ананан үлэлээбитэ.

Эдэр, үөрэхтээх, оҕо сааһыттан холкуос үлэтигэр мускуллубут, дьону-сэргэни кытта уопсай тылы дөбөҥнүк булар, тэрээһиннээх, дьаһаллаах-сатабыллаах киһини холкуос, оройуон салалталара бэлиэтии көрөннөр, 1960 с. «Правда» холкуоска хонуу биригэдьииринэн анаабыттара. Биригэдьииринэн 4 сыл курдук үлэлээбитин кэннэ үүннэрэн 1964 с. Тиэлиги производственнай учаастагар сэбиэдиссэйинэн анаабыттара. Дьоннорун Тиэлигилэри кытта уопсай тылы булан, сылтан ордук таһаарыылаахтык үлэлии сырыттаҕына 1965 с. «Правда» холкуос бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан талбыттара, ССКП чилиэнигэр ылбыттара.

Ити дуоһунаска хотуулаахтык үлэлии сырыттаҕына, ССКП Мэҥэ Хаҥаластааҕы райкомун рекомендациятынан 1966 с. аҕабытын Чита куоракка сэбиэскэй-бартыыйынай оскуолаҕа үөрэххэ ыыппыттара. Ити оскуоланы 1968 с. бүтэрэн кэлбитин кэннэ, Саха Сиригэр холкуостар оннуларыгар сопхуостар тэриллэн, урукку «Правда» холкуос К.К.Байкалов аатынан сопхуос састаабыгар киирбитэ. Алексей Семеновиһы ити сопхуоска рабочком бэрэссэдээтэлинэн уонна сопхуос бартыыйынай тэрилтэтин сэкирэтээрин солбуйааччытынан талбыттара. Үлэлиир кэмигэр сопхуос оробуочайдарын, сүөһү иитээччилэрин профсоюз өттүнэн интэриэстэрин көмүскээһиҥҥэ улахан болҕомтотун ууран үлэлээбитэ. Ити кэмнэргэ сүрүннээн ыанньыксыттар үлэлэригэр-хамнастарыгар аттаран тэҥнээн туруорсуу боппуруостарыгар сорох өйдөммөт түгэннэр тахсыталыыр түбэлтэрэ үөскүүллэрин сопхуос итиэннэ оройуон салалтатыгар көнөтүк этэрэ итиэннэ быһаччы туруорсара.

Алексей Семенович 1972 с. Дьокуускай куоракка тыа хаһаайыстыбатын профсоюһун обкомугар инструкторынан үлэҕэ киирбитэ. Ити үлэлии сырыттаҕына, 1973 с. ССКП Томпо оройуонунааҕы тэрилтэтин бастакы сэкирэтээрэ Е.Д.Кычкин Герой Охлопков аатынан сопхуос экэнэмииһинэн үлэҕэ ыҥырбыта. Аҕабыт ити сопхуоска сылгы иитиитин, хонуу биригээдэтин биригэдьииринэн, Саһыл отделениетын управляющайынан үлэлээбитэ. Ити үлэлиир кэмигэр Майыана диэн Алдан өрүстэн килэмиэтир ыраах сытар бөһүөлэги Алдан биэрэгэр көһөрүүнү саҕалаабыта. Ити саҥа тутуллубут  бөһүөлэк билигин Кэскил диэн аатынан биллэр.

Алексей Семенович 1976 сыллаахха дойдутун Мэҥэ Хаҥалас оройуонун К.К.Байкалов сопхуоһун Хочотооҕу отделениетыгар управляющайынан анаммыта. Ити үлэҕэ кинини В.И.Ленин аатынан сопхуос директорынан үлэлээбит, итиэннэ ити кэмҥэ К.К. Байкалов аатынан сопхуоска директорынан ананан кэлбит легендарнай, Ленин орденнаах Михаил Павлович Захаров ыҥыран аҕалбыта.

Алексей Семенович дойдутугар кэлэн үлэтин хайдах саҕалаабытын туһунан 1976 с. алтынньы 2 күнүгэр «Кыым» хаһыакка тахсыбыт ыстатыйаны билиһиннэрэбин.

От дэлэй буолла

«Мэҥэ-Хаҥалас оройуонунааҕы Байкалов аатынан сопхуос Хочотооҕу отделениета өтөрүнэн оттооһун сыллааҕы былаанын толорбутун ким да өйдөөбөт. Общественнай сүөһү сылын ахсын кырыымчык айахха туран, үүтэ-төрүөҕэ намтыыра, бородууксуйа аччыыра.

Отделениеҕа быйыл от ыйын бастакы күнүгэр саҥа управляющай А.А. Пахомов анаммыта. Управляющай отделение салалтатын биир сүбэҕэ түмэн, от үлэтин бастакы күннэригэр таһаарыллыбыт итэҕэстэри түргэнник туораппыта. Туох баар күүһү окко туруорары ситиспитэ. Отчуттар үлэлэригэр бары өттүнэн усулуобуйа тэриллибитэ, социалистическай куоталаһыы киэҥник тэнитиллибитэ түмүгэ үчүгэй буолла.

Отделение 2273 тонна оннугар, 2465 тоннаны оттоон, сыллааҕы былаанын 108,4 бырыһыан толордо. Хочолор хаһан да маннык оттуу иликтэрэ. Оттооһуҥҥа киһи барыта кыттыбыта уонна таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрэ.

Коммунистар Е.Г.Захаров, Е.С.Федоров, А.Н.Никифоров салайар звенолара былааннарын ырааҕынан аһара толордулар. Моой отчуттар кинилэргэ тиэрдиллибит сорудаҕы 200 бырыһыантан таһаардылар. Үлэ, сэрии бэтэрээннэрэ В.В. Исаков, И.Н. Никаноров, Д.М. Соловьев биирдии бэйэлэрэ 7,5 - 8 тоннаны оттоотулар. Үлэ-сынньалаҥ лааҕырын оҕолоро 200-тэн тахса тоннаны оттоон отделениеҕа туттардылар.

Кыстыкка бэлэмнэниини оттооһуну кытта таба дьүөрэлээн отделение пиэрмэлэри толору бэлэм оҥордо. Хочолор кыһынын салгыы тэрээһиннээхтик үлэлээтэхтэринэ, сүөһүнү төлөһүтүүгэ, үүтү-төрүөҕү үрдэтиигэ үчүгэй көрдөрүүлэри ситиһэллэригэр саарбаҕалааһын суох.

В. Уломжинскай».

Тиэлигигэ

Алексей Семенович Хочо отделениетыгар управляющайынан түөрт сыл толору үлэлээбитин кэннэ, 1980 с. оҕо сааһа ааспыт, үөрэммит, бастаан холкуос производственнай учаастагын салайбыт дойдутугар, Тиэлиги отделениетыгар управляющайынан анаммыта.

Дойдутугар кэлэн, олохсуйардыы дьиэ-уот туттан, үтүө суобастаахтык үлэлии-хамсыы сырыттаҕына, тапталлаах кэргэнэ, күндү ийэбит Мария Николаевна 1981 с. ыараханнык ыалдьан орто дойдуттан арахсыбыта.

Аҕабыт Тиэлиги отделениетыгар управляющайдаабыт сылларыгар бииргэ үлэлээбит дьоннорун истиҥ-сылаас тылларынан ахтара. Отделение биригэдьиирдэригэр Н.Н.Михайловка, П.П.Семеновка, П.Н.Яковлевка, П.С.Пахомовка, сэбиэт бэрэссэдээтэлигэр, өр кэмҥэ Тиэлиги отделениетын управляющайа В. В. Кириллиҥҥэ, сельсовет сэкирэтээрдэрэ А.Е. Григорьеваҕа, И.В Пахомоваҕа, партийнай тэрилтэ сэкирэтээрэ Т.К. Лонгиноваҕа, бэтэринээрдэр С.П.Сивцеваҕа, В.Г.Семеноваҕа улахан махталлааҕын этэрэ.

Отделениеҕа үүтү ыаһын сыл ахсын үрдээн иһэрэ, ол курдук, отделение үрдүнэн биирдии ынахтан 2143 киилэ үүтү ылбыттара. Ордук үчүгэй көрдөрүүнү К.Г. Исаков ситиспитэ, биирдии ынахтан 3500 киилэттэн ордугу ыабыта. Ыанньыксыттар А.Я. Гаврильева, С.Е. Дьячковская, Т.С Пахомова, Т.С.Заболоцкая, Т.П.Алексеева үчүгэй көрдөрүүнү ситиһэллэрэ. К.К.Байкалов аатынан сопхуос лауреатын аатын Т.С.Пахомова, И.Д.Сивцев уонна Н.Н. Яковлев ылбыттара.

Ситиһии төрдө

Ыччат сүөһүнү төлөһүтүүгэ Олег Исаков уонна Никон Яковлев оройуоҥҥа уонна өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр үлэһиттэр этэ. Отделениеҕа бастакы уонна бастыҥ тырахтарыыс И.Д. Сивцев оту-маһы тиэйиигэ улахан өҥөлөөх. Эдэр тырахтарыыстар Иван Сивцев, Эдуард Алексеев уонна Гаврил Петров таһаарыылаахтык үлэлииллэрэ. Кадровай булчуттар Г.П.Николаев Н.Г.Попов сыллааҕы былааннарын куруук толороллоро. Онус пятилетка сылларыгар Тиэлиги отделениета социалистическай куоталаһыыга сопхуоска уонна Мэҥэ Хаҥалас оройуонугар хаста да бастаан турардаах. Бу сылларга  өҥ да,  кураан да  дьыллар буолуталаабыттара.

Аҕабыт бэйэтин ахтыытыгар, тоҕо Тиэлиги отделениетын ыанньык уонна ыччат сүөһүлэрэ сыллата кыстыгы үчүгэй көрдөрүүлээх туоруулларын маннык быһаарара: «Сайыҥҥы мэччирэҥтэн сүөһү иһэ сыалаах буолар, ол кэмҥэ кыра аһылыкка үөрэтэн иһин баайдахха, сыатын хатардахха сүөһү тулуйугас буолар, кыстыгы үчүгэйдик сыл тахсар диирэ уонна итинник ньыманы үөрэппит эбэтигэр Мария Ивановна Александроваҕа махтанара.

Ол кэмнэргэ зоотехническай нуорма быһыытынан, сүөһүгэ алтынньы ыйга кыстыкка сиэхтээх аһылыгын 9 бырыһыанын сиэтиэхтээххин, онтон саҕалаан тымныы ыйдарга 15 бырыһыаҥҥа тиэрдэн баран, сыыйа түһэрэн, ыам ыйыгар эмиэ 9 бырыһыан көрүллэрэ. Ити нуорманы ылыммакка, тымныы ыйдарга күһүн хайдах аһаппытым курдук биир нуорманы тутарым, ол оннугар сааскы ыйдарга ынах төрөөтөҕүнэ нуорматын эбэн биэрэрим. Сүөһү аһылыгын нуорматын ый аайы оҥорон, сүөһү аһатааччыга уонна ыанньыксыттарга биэрэрбит, ыйдааҕы оту пиэрмэлэринэн бэйэм уган биэрэрим. Оту кытаанах хонтуруолга ыларым. Тымныы ыйдарга мөлтөх суортаах оту үксүн сиэтэн бүтэрэрим. Сааскы кэмҥэ үчүгэй суортаах оту хааллара сатыырым, сүөһүлэр мэччирэҥҥэ барыахтарыгар диэри баар нуорманы тутарым. Ол иһин ханна да үлэлээбитим иһин биирдэ да сүөһүнү хоргуппатаҕым, чааһынай да ыаллар сүөһүлэрин этэҥҥэ сыл таһаарарбыт. Арыт дьыл күһүн хойукка диэри хаар түспэккэ, ынахтарбытын 5-6 килэмиэтирдээх сиргэ үүрэн илдьэн аһатарбыт, онтон үөһэ салалта ынаҕы күҥҥэ үстэ ыыры модьуйара. Сүөһүбүт туругун түһэримээри биһиги күҥҥэ иккитэ ыырбыт. Ол иһин элбэхтик сэмэлэнэрбит, арыт науканы утарбыт буолан кынчарылларым. Ол эрэн төһө да сэмэлээтиннэр, миэрэлээтиннэр, мин онно кыһаммат этим, салайар хаһаайыстыбам үчүгэй эрэ буоллун диэн соруктааҕым. Кыһын үчүгэйдик сыл тахсыбыт сүөһү сайын элбэх бородууксуйаны биэрэрэ, ол да иһин Тиэлиги отделениета XI пятилетканы үчүгэйдик түмүктээбитэ».

Кырдьык да, Тиэлиги отделениета XI пятилетка сылларыгар оройуоҥҥа, өрөспүүбүлэкэҕэ, Арассыыйаҕа итиэннэ ССРС-ка кыстык итиэннэ сыл түмүктэринэн бастаталыы сылдьыбыта. XI пятилетка түмүгүнэн Тиэлиги отделениета кыстыгы ситиһиилээхтик туораан ССРС Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин Кыһыл Знамятынан наҕараадаламмыта.

Алексей Семенович ити ситиһиилээх үлэтин иһин «Россия тыатын хаһаайыстыбатын социалистическай куоталаһыытын туйгуна», «XI  пятилетка ударнига» буолбута уонна  «Москвич» массыына фондатынан наҕараадаламмыта. Аҕабыт үлэһит буоларыгар элбэх сүбэни-аманы биэрбит уонна бэйэлэрин ньымаларыгар үөрэппит, араас салайар үлэҕэ сылдьыбыт Г.В.Куприяновка итиэннэ таайыгар Н.Е.Александровка улаханнык махтанара.

Үлэ, тыыл бэтэрээнэ Алексей Семенович сааһын тухары холкуоска, сопхуоска араас салайар үлэҕэ үлэлээн баран, 1986 с. Тиэлиги отделениетын ситиһиилээхтик салайа олорон биэнсийэҕэ тахсан, дьоллоох Дьокуускай куоракка олорбута, үлэлээбитэ.

Аҕабыт төһө да тыа хаһаайыстыбатыгар бородууксуйаны оҥорон таһаарыы ыарахан эйгэтигэр үлэлии да сырыттар, уопсастыбаннай үлэҕэ көхтөөхтүк кыттара. Үөһээ этэн аһарбытым курдук, Түүлээх нэһилиэгин сэбиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан, «Коммунизм суола» холкуос комсомольскай тэрилтэтин сэкирэтээринэн, 1966-1991 сс. ССКП эстиэр диэри партия чилиэнинэн, Уус Алдан оройуонун Түүлээх, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун Моорук, Томпо оройуонун Саһыл, Мэҥэ Хаҥалас I уонна II Наахара сельскэй Сэбиэттэрин дьокутаатынан, К.К.Байкалов аатынан сопхуос норуодунай хонтуруолун бөлөҕүн бэрэссэдээтэлинэн талыллан үлэлээбитэ.

Сиэрдээх сыанабыл

Алексей Семенович өр сыллаах таһаарыылаах, үтүө түмүктэрдээх үлэтэ-хамнаһа элбэх мэтээллэринэн, знактарынан, грамоталарынан бэлиэтэммитэ, I уонна II Наахара нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо буолбута, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун «Мэҥэ аат» Бочуотун кинигэтигэр киллэриллибитэ.

Аҕабыт Алексей Семенович, биһигини, үс оҕотун үлэни сатыырга, таптыырга, дьоҥҥо-сэргэҕэ эйэҕэс, үтүө санаалаах, кырдьаҕаска-кыаммакка өрүү көмөлөһөр, төрөөбүт-үөскээбит, үлэлээбит-хамнаабыт дойдуларбытын таптыырга, көмө-ама буоларга, чиэһинэй, кырдьыксыт, итэҕэстэри-быһаҕастары кытта эйэлэспэт, бэйэ билбитин-ылыммытын тиһэҕэр тиэрдэргэ үөрэппитигэр махталбыт муҥура суох. Аҕабыт ииппитинэн бу Орто дойдуга дьоһуннаахтык олорон, үлэлээн кэллибит, ыал буолан, оҕолонон-урууланан, кэнэҕэски ыччаттаахпыт. Балыстарым – Галина Бочкарева суруналыыстыка эйгэтигэр 45-с сылын айымньылаахтык үлэлиир, Саха Өрөспүүбүлэкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, аччыгыйбыт Татьяна быраас идэлээх, Арассыыйа доруобуйатын харыстабылын туйгуна.

Бүгүн аҕабыт 95 сылын туолар күнэ. Онон олорбут-үлэлээбит, көмүс уҥуоҕа харалла сытар, таптыыр Тиэлигитигэр I Наахара нэһилиэгэ, оҕолоро, аймахтара ыһыах күн кини аатынан сэлэни (аллея) аһыахпыт уонна бииргэ үлэлээбит-хамсаабыт дьонун-сэргэтин ааттарын тэҥҥэ үйэтитэр «Үлэҕэ Албан аат» искибиэрин  саҕалыахпыт.

Тапталлаах аҕа, эһэ, хос эһэ, үтүө-мааны ытык киһибит Алексей Семенович сырдык мөссүөнэ, ыраас дууһата үйэ саас тухары сүрэхпитигэр-дууһабытыгар өрүү тыыннаах буолуоҕа.

Александр ПАХОМОВ,

төрөппүт уола, Саха Өрөспүүбүлэкэтин
норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ,
Мэҥэ Хаҥалас уонна Сунтаар  
улуустарын бочуоттаах олохтооҕо,
экономическай наука дуоктара,
Арассыыйа естественнай  наукатын академига.

Хаартыска: дьиэ кэргэн архыыбыттан