Общество

Алын кылааска хас сарсыарда «дорообо» диэнтэн саҕаланар, оттон киэһэтин остуоруйанан түмүктэнэр. Маны иилиир-саҕалыыр учууталлартан биирдэстэринэн Мария Станиславовна Алексеева буолар. Мария Станиславовна Дьокуускай куорат 35-с нүөмэрдээх оскуолатыгар 2 “а” кылааһын учууталынан үлэлиир. Кини 36 сыл ыстаастаах. 1990 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай училищены бүтэрбитэ, салгыы ХИФУ-га «Алын кылаас учуутала» диэн идэни баһылаабыта.

Талаан

Бу сыллар усталарыгар чаҕылхай кыайыылар элбэх оҕону кынаттаабыта. Кини үөрэнээччилэрэ үчүгэй көрдөрүүлэри ситистилэр. Ол курдук, функциональнай уонна нуучча тылларыгар өрөспүүбүлүкэтээҕи олимпиадаларга тута бастакы миэстэлэри, «Өйдөөх мамонтёнок» норуоттар икки ардыларынааҕы күрэскэ I истиэпэннээх дипломнары тута ылаллара. Куораттааҕы «Оҕолор Кыайыы туһунан» диэн ааҕааччылар күрэстэрин призёрдарынан элбэхтик буолбуттара.

«Кинигэлэр уонна мааскалар» кинигэ тыйаатырдарын өрөспүүбүлүкэтээҕи бэстибээллэрин хас эмэ төгүллээх  кыайыылаахтарынан, ГТО кыһыл бэлиэлэрин хаһаайыннарынан, Учи.ру платформаҕа Арассыыйатааҕы олимпиадалар призёрдарынан буолаллар. Хас биирдии диплом учуутал үөрэнээччитигэр итэҕэлэ уонна кини бэйэтин дьулуура, үлэтэ мэктиэлэнэр.

 «Мин төрөппүттэргэ мэлдьи этэбин. Дьоҕура суох оҕо диэн суох, биһиги кинилэргэ хайдах сыһыаннаһарбытын өссө  да тобула иликпит», — диэн санаатын Мария Станиславовна үллэстэр.

Кэм-кэрдии тургутуутун ааспыт ньыма

Мария Станиславовна педагогическай философията үс акылаакка тирэҕирэр: хас биирдии оҕоҕо ураты сыһыан, сыыппара технологиятын кытары ситимнээһин уонна төрөппүттэри кытары ыкса үлэлэһии. Кини оскуолаҕа биир бастакынан «Учи.ру» платформаҕа үөрэх марафоннарын киллэрбитэ. Кини салалтатынан 2 «а» кылаас хамаандата «Сир», «Күн» лигалары ааһан, билии саҥа таһымыгар таҕыста. Ол эрээри, учуутал сүрүн бириинсибинэн технология оҕоҕо көмөлөһүөхтээх, оттон тыыннаах алтыһыыны солбуйуо суохтаах.

Дьокуускай куорат 35-с нүөмэрдээх оскуолата инклюзивнай диэн буолар. Ол эбэтэр манна доруобай оҕолору кытары инбэлиит, доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолор тэбис тэҥҥэ үөрэнэллэр, алтыһаллар. Маныаха доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолору кытта үлэлиир авторскай бырагыраамата өрөспүүбүлүкэҕэ бастыҥынан билиниллибитэ. Мария Станиславовна инклюзивнай үөрэхтээһин уопутун үллэстэн, араас таһымнаах сэминээрдэргэ дакылааттарынан элбэхтик кыттар. Ханнык баҕарар оҕоҕо, кини уратыларыттан тутулуга суох, табыгастаахтык сананар сиринэн оскуола буолуохтаах.

Айар кутунан иитии

Учуутал аҥаардас учуобунньугунан үөрэтиинэн эрэ  муҥурдаммакка, олоххо уһуйууга болҕомтотун эмиэ ууруохтаах. Дьэ манна тыйаатыр бары өттүнэн көдьүүстээх үнүстүрүмүөнүнэн буолар. Кини номнуо хас да сыл «Книга-03» бибилэтиэкэни кытары «Арлекино» диэн ураты оҕо кулуубун тэрийэн үлэлэтэр. Манна доруобай оҕолор уонна ураты наадыйыылаах оҕолор тэҥ бырааптаах айар холбоһук кыттааччылара буолаллар. Кулууп үлэтэ арт-терапия ньымаларыгар олоҕурар. Испэктээктэргэ кыттыы инбэлиит оҕолор соҕотохсуйуу хааччахтарын туоратталларыгар, бэйэлэригэр итэҕэйэллэригэр уонна наадалаахтарын билэллэригэр көмөлөһөр. Төрөппүттэр бэлиэтииллэринэн, маннык оонньуулар кэннэ оҕо хараҕа уоттанар, кини ордук аһаҕас уонна эрэллээх буолар. Кулууп үс хайысханан үлэлиир. Бастакытынан, аан дойду норуоттарын остуоруйаларын кытта билиһиннэрэр дьарыктар. Иккиһинэн, айар мастарыскыай (сценарий суруйуута, оруоллары үллэрии) диэн уонна,  үсүһүнэн, инбэлииттэр дэкээдэлэригэр испэктээги туруоруу уонна көрдөрүү бааллар. 

Хас биирдии испэктээк  дьиэ кэргэн, бүтүн кылаас уопсай дьыалатынан буолар. Оҕолор эпоханы үөрэтэллэр, таҥастары-саптары ырыталлар, реквизиттэри оҥороллор. «Кинигэлэр уонна мааскалар» кинигэ тыйаатырдарын бэстибээлин түмүгүнэн, Мария Станиславовна салалтатынан кэлэктиип бастыҥ сценографияҕа, тыйаатыр эйгэтин иһин дипломнары уонна сүрүн оруол иһин анал бириэмийэни ылбыттара элбэҕи туоһулуур.

«Күлүүс»

Биир идэлээхтэрэ Мария Станиславовна ситиһиитин үрдүктүк сыаналыыллар. Оттон кини хас биирдии оҕо сүрэҕэр «күлүүһү» булуллуохтааҕын туһунан этэр.

— Хас биирдии оҕо туспа сокуоннаах бүтүн  киэҥ Куйаар, — диир кини. — Мин учуутал быһыытынан соругум бу Куйаарга «күлүүһү» булуу, кини арылларыгар уонна сулустардааҕар сырдыктык чаҕылыйарыгар көмөлөһүү буолар.

Бу 36 сыл устата Мария Станиславовна төһөлөөх элбэх ыччаты үөрэтэн киэҥ аартыкка атаарбыта буолуой?  Кини үөрэнээччилэрэ номнуо бэйэлэрэ төрөппүт буолан, оҕолорун чуолаан киниэхэ аҕалаллар.

Түмүк

Бүгүҥҥү биһиги хаһыаппыт дьоруойа көннөрү алын кылаас учуутала эрэ буолбатах. Кини хас биирдии оҕоҕо тапталы, айар куту уонна тэҥ кыахтар эйгэлэрин оҥорон таһаарар киһинэн буолар. Тус сыратынан, оҕону иитиигэ бэйэтин философиятынан, күннээҕи үлэтинэн сүүһүнэн оҕо бэйэлэригэр эрэллээх буоллулар, ыраланарга уонна сыанаттан да, олоххо да ыраларын олоххо киллэрэргэ үөрэннилэр. 

Галина МАТВЕЕВА. 

Хаартыскалар: Мария Алексеева тус архыыбыттан.