Куйаар ситимигэр - Тыл түмэлэ
Издательский дом Редакция Подписка
Погода в Якутске: . -40 oC

СӨ судаарыстыбаннай уонна официальнай тылларын интерактивнай түмэлэ” порталы билиһиннэрэр тэрээһиҥҥэ сылдьыбыт Наталья Васильевна Бурцева көрсөн: “Саха тылын учууталларын сийиэһин дэлэгээттэригэр соһуччу үөрүү буолла!” – диэн санаатын үллэһиннэ.

СӨ судаарыстыбаннай уонна официальнай тылларын интерактивнай түмэлэ” порталы билиһиннэрэр тэрээһиҥҥэ сылдьыбыт Наталья Васильевна Бурцева көрсөн: “Саха тылын учууталларын сийиэһин дэлэгээттэригэр соһуччу үөрүү буолла!” – диэн санаатын үллэһиннэ.

2f48dd89 a7aa 49e8 a16f 11ced256adba

Кини Мүрүтээҕи “Уолан” гимназияҕа саха тылын уонна литэрэтиирэтин учууталынан үлэлиир. “Өссө биир этиилээхпин. Бу порталга уруок презентацияларын уган иһэргит эбитэ буоллар, дьэ чахчы, күннэтэ киирэн көрөр, үөрэтэрбитигэр олус туһанар виртуальнай мусуойбут буолуо этэ. Ити саха тылыгар уһуйааччылар барыбыт баҕа санаатын тиэрдэбин. Холобура, мин Бүөтүр Тобуруокапка уонна Кулантайга сэдэх матырыйааллаах презентациялардаахпын, ону үөрүүнэн биэриэм этэ. Итинник бары көмөлөөн байытар буоллахпыт дии. Атын предметтэргэ интерактивнай матырыйаал Интэриниэккэ элбэх ээ, оттон саха тылыгар букатын суоҕун тэҥэ. Онон бу мусуой үлэлии сылдьар учууталга тирэх буолар практическай  суолтата улахан буолуохтаах дии саныыбын”, -- диир Наталья Васильевна.

WhatsApp Image 2022 11 22 at 10.58.50

 Төрүт олохтоох омуктарбыт тылларыгар туһуламмыт бу виртуальнай түмэли оҥорор туһунан идиэйэни Ил Дархан уонна СӨ Бырабыыталыстыбатын тыллары сайыннарыы боппуруостарыгар управлениетын салайааччыта Римма Жиркова көҕүлээбит. Ону СӨ Национальнай бибилэтиэкэтэ олоххо киллэрдэ. Ол туһунан дириэктэр Саргылаана Максимова бу курдук кэпсээтэ:

80ceb8f6 e358 45bb 8aac 730a0dc53b0c

- Билиҥҥи кэмҥэ бибилэтиэкэлэр, атын социокултуурунай уонна үөрэх кииннэрин курдук, төрөөбүт тылы, норуот култууратын харыстыырга уонна тарҕатарга күүскэ үлэлэһэллэр. Бу бырайыак СӨ судаарыстыбаннай уонна официальнай тылларын сайыннарар бырагыраама чэрчитинэн оҥоһулунна. Порталбытын “интерактивнай түмэл” диэтибит. Тоҕо диэтэххэ, ханнык баҕарар мусуой курдук, биһиги интерактивнай түмэлбит ким даҕаны саарбахтаабат, чопчу бигэргэтиллибит информацияны тиэрдиэхтээх. Ол иһин матырыйаалларын үрдүк таһымнаах исписэлиистэр бэлэмнээтилэр: Гуманитарнай чинчийиилэр уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар проблемаларын институтун, Култуура уонна ускуустуба Аартыкатааҕы институтун, М.К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университетын үлэһиттэрэ.

Кинилэр билиҥҥитэ оҥкул буолар тирэх матырыйааллары порталга киллэрдилэр. Мантан инньэ онно эбии уган, мусуой ис хоһоонун кэҥэтэн-байытан иһиэхтээхпит.

 “Нуучча тыла” салаа контенын филологическай факультет доцена, п.н.к. Лариса Николаевна Самсонова оҥордо, киниэхэ Римма Геннадьевна Жигадло көмөлөстө.

376ba8bc 4935 4d99 a2aa bccd5f2ef28e

753c5ed7 4cc6 4e10 a460 fb45b6be7423

-- Аан дойдуга 258 мөлүйүөн киһи нууччалыы саҥарар, оттон биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр судаарыстыбаннай тыл буолар. Бу порталга киирбит матырыйааллары икки блокка араардыбыт. Бастакыбыт уларыйбат, бастайааннай. Ол эбэтэр манна нуучча тылын туһунан научнай ыстатыйалары, чинчийиилэр түмүктэрин, о.д.а. туһунан ааҕыаххытын сөп. Иккискэ – нуучча тылыгар үөрэтэр роликтар, учуонайдарбыт хаартыскалара, хаһыаттарга, сурунаалларга бэчээттэммит үлэлэрбит, кафедраларбыт бэлэмнээн таһаарбыт кинигэлэрэ, факультеппыт сонуннара. Бу информациялар кэмиттэн кэмигэр саҥардыллан иһиэхтэрэ, -- диэн сырдатта Лариса Николаевна.

“Саха тыла” салааны РФ хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын институтун саха тылыгар кафедратын сэбиэдиссийэ, ф.н.к., доцент Дария Ивановна Чиркоева, итиэннэ Гуманитарнай чинчийиилэр уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар проблемаларын институтун саха тылыгар отделын сэбиэдиссэйэ Надежда Ивановна Данилова бэлэмнээтилэр.    

b935aef8 6507 47f1 9501 1b4b344de06d

-Бу улахан бырайыакка кулун тутартан үлэлээн саҕалаабыппыт, -- диир  Дария Ивановна.Тыл интерактивнай мусуойа диэн, арааһа, Арассыыйаҕа бу соҕотох буолуо. Ханна да баарын истэ-көрө иликпит. Саха тылыгар матырыйаал элбэх. Ону барытын сыыйа бу порталга киллэрэр, биир сиргэ түмэр баҕа баар. Ол буолуо этэ, бу түмэл сүрүн сыаннаһа. Оттон билигин ыйыллыбыт ахсаанынан наардаан уктубут. Тутулун кэпсиир буоллахха, түөрт түһүмэхтэн турар: 1. Саха тылын устуоруйата (научнай ыстатыйалар). 2. Саха тылын үөрэппит дьон (С.Новгородов, Е.Убрятова, Е.Коркина, Н.Антонов уо.д.а.) туһунан  киинэлэр. 3. Аудио-матырыйааллар (учуонайдар лиэксийэлэрин, улуус-улуус ураты саҥатын, о.д.а истиэххитин сөп). 4. Хаартыскалар. Этиллибитин курдук,  бу саҕалааһын эрэ, эбэн иһиэхпит.

f3db052c a58b 451a 9ac4 7639bcfb9dde 1

         Гуманитарнай чинчийиилэр уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар проблемаларын институтун хотугу филологияҕа отделын сэбиэдиссэйэ Сардаана Ивановна Шарина:

cf8e7acb 71e9 419f 816e 91c41c24520a
         - Бу порталга үлэлэһэргэ үөрүүнэн сөбүлэспиппит. Тоҕо диэтэххэ, сүтэр кутталлаах тыллары куйаар ситимигэр төһө кыалларынан үйэтитэ сатыахтаахпыт. Кэлин кэнчээри ыччаппыт тылын үөрэтээри гыннаҕына, бу мусуой көмө-тирэх буолуоҕа. Ол курдук,  Хоту уонна Аартыка төрүт олохтоох эбээн, эбэҥки уонна дьүкээгир омуктарын тылларын туһунан сибидиэнньэлэри биэрдибит: тарҕанан олорор сирдэрин, төрдүлэрин-уустарын, этностар бэрэстэбиитэллэрин барыллаан ахсааннарын, хас киһи төрөөбүт тылын билэрин, ханнык оскуолаларга уһуйалларын, бу тыллар төһө үөрэтиллибиттэрин, чинчийиилэр ырытыыларын, о.д.а. Үөрэтэр тылгын хайдах саҥаралларын иһиттэххинэ эрэ ылынаҕын. Ол иһин видеороликтары киллэрдибит. Холобура, суруйааччы Г.Н. Курилов-Улуро Адо, учуонай Т.Е. Андреева дьүкээгирдии, Н.Ю. Ушницкая эбэҥкилии, эдэр учуонайдар эбээннии лиэксийэлэрин сэҥээриэххит. Тоҥустар тылларын үөрэппит чинчийээччилэр тустарынан, итиэннэ кинилэр үлэлэрин ааҕыаххыт. Ил Дархан эбэҥкилэргэ Г.М. Василевич, эбээннэргэ С.А. Лебедев, дьүкээгирдэргэ Н.И. Спиридонов-Тэки Одулок ааттарынан бириэмийэлэри олохтообута. Кимнээх лауреат буолбуттарын эмиэ бу түмэлтэн билиэххит.

 Салгыы ХИФУ хотугу филологияҕа кафедратын бэрэпиэссэрэ Варвара Григорьевна Белолюбская тыл эттэ:

02196d3a 1fc0 49bd 8f2c 1fa092a38b26

- 80 сыл анараа сыл өттүгэр Муома оройуонугар төрөөбүт эбээн бастакы поэта Николай Тарабукин эбээн суруйааччыта Платон Ламутскайга эппит: “Эн биһикки дойдубут үрүҥ хаарыгар бастакы айымньылары суруйан хаалларыахха”, -- диэн. Оттон эбээн учуонайа Василий Лебедев: “Мин төрөөбүт тылым, төһө да аан дойдуну эргийбэтэр, арай мин саҥардахпына уонна туойдахпына, олус кэрэтик иһиллэр”, -- диэбитэ. Эбэҥки биллиилээх поэта Алитет Немтушкин этэн турар: “Өскөтүн мин төрөөбүт төрүт тылбын  умнар эбит буоллахпына, оччоҕуна миэхэ бу кулгаахтарым туохха наадаларый?” – диэн. Дьэ, ити курдук кинилэр төрөөбүт тылларын таптыыллара уонна сайдыан олус баҕараллара. Онуоха билигин өрөспүүбүлүкэбит салалтата аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар тылларын харыстыырга уонна тарҕатарга үлэни күүскэ ыытар. Ол биир туоһута – интерактивнай мусуой. Бу порталга тоҥус-мондьуур тылларын үөрэтэр А.М. Певнов суруйбут монографиятын, элбэх аудио-, видео- уонна архыып матырыйаалларын киллэрдибит.  Манна даҕатан эттэххэ, хотулар тылларын үөрэтэр учууталлары аан бастаан 1986 с. бэлэмнээн турабыт. Олор Халыма үс улууһугар, Муомаҕа, Аллайыахаҕа тиийэн үлэлээбиттэрэ. Кинилэртэн Антонина Афанасьевна Винокурова билигин биһиги кафедрабытын салайа сылдьарыттан үөрэбит. Итинник эдэр көлүөнэни уһуйуу көмөтүнэн утум салҕанан иһиэхтээх.

Бу интерактивнай мусуой аҥаардас көрдөрөр-кэпсиир эрэ соруктаах буолбатах, биир салаата баҕалаахтары төрүт тылларга үөрэтиигэ туһуламмыт. Дьүкээгирдии саҥарарга уһуйар контены оҥорбут Нерюнгритааҕы “Аартыка”  экспериментальнай оскуола учуутала Анна Николаевна Татаева билиһиннэрдэ:

3cf65192 8fdc 402b a2e2 6bacf63a0b42

- XVII үйэҕэ саҕаланыыта дьүкээгирдэр ахсааннара 5000 кэриҥэ эбит. Өлүөнэ тардыытыттан Анаадырга тиийэ тарҕанан олорбуттар. Үйэ бүтүүтэ 10 төгүл аччаабыттар уонна абына-табына ыһыллан хаалбыттар. Ол түмүгэр билигин икки дьүгээкир бэйэ-бэйэлэрин кытта кыайан өйдөһүмүөхтэрин сөп. Тоҕо диэтэххэ, туундара дьүкээгирин тыла тыа дьүгээрин тылыттан уратылаах. Биһиги манна туундара дьүкээгирин тылыгар уһуйабыт.

Портал ити үөрэтэр салаатын Уус Маайа улууһуттан дэлэгээт Ольга Ильинична Дьячковская сэҥээрэ истибит:

c907025f 2308 4b77 bfae 1c1829053f70

-Мин Күптэн сылдьабын, эбэҥки национальнай нэһилиэгиттэн. Алын кылаас учуутала буолабын. Эбэҥки тылын уонна култууратын үөрэтэргэ чаастаахпыт. Онно бу интерактивнай мусуойу туһаныам диэн үөрдүм. Бастаан кийиит буолан тиийбиппэр, оскуолабыт эйгэтэ нууччалыы соҕус этэ. Национальнай кэнсиэпсийэ өрөгөйдөөн турар 90-с сылларыгар сахатыйыы баран испитэ. Онтон эмиэ төттөрү түһэн хааллыбыт. Ол иһин ыытыллар бэлиитикэттэн тыл дьылҕата олус тутулуктаах эбит диэн этиэм этэ.     

Айталыына Алексеевна Семенова, Үөһээ Бүлүү улууһа:

8dc3a976 2527 45a9 ac78 a092ded22b98

 -Харбалаах нэһилиэгин Н.Якутскай аатынан оскуолатыгар алын сүһүөх кылаастары үөрэтэбин. Интерактивнай матырыйаал нууччалыы тылынан олус элбэх, оттон сахалыы сэдэх. Онон Национальнай бибилэтиэкэ бу виртуальнай түмэлигэр сахалыы контены элбэтиэн наада. 

Интэриниэт тыа сиригэр кэлиэҕиттэн оҕолор нууччалыы саҥарар буоллулар. Ону төрөппүттэр төттөрүтүн биһирииллэр. “ВПР, ОГЭ, ЕГЭ – барыта нууччалыы дии, онно бэлэмнээх буолуо этилэр”, -- дииллэр. Ити биир кэлим эксээмэннэр тылга охсуулара буолар. Учуобунньуктарбыт эмиэ нууччалыылар. Ол эрээри мин сахалыы быһаарабын. Төрөөбүт тылым туһугар ис сүрэхпиттэн туруулаһабын.

Үөрэҕирии саҥа ыстандаартынан саха тылын чааһын сарбыйан кэбистилэр. Хата, өрөспүүбүлүкэбит бэйэтэ харчы көрөн, биир чааһы эбэн, нэдиэлэҕэ син икки чаас буолла да, ол төһө көдьүүстээх буолуой? Ол иһин кылаас таһынан үлэни көҕүлүүбүн. “Төрөөбүт дойду устунан айан” диэн 4 сыллаах бырагырааманан үлэлиибин. Исиидэр Бараахап уонна Николай Якутскай мусуойдарын кытта кыттыгас бырайыакпыт буолар. Оҕолор бастаан олорор дэриэбинэлэрин, онтон улуустарын, ол кэнниттэн өрөспүүбүлүкэлэрин устуоруйатын үөрэтэллэр. Патриоттуу тыыны иҥэрдэххэ эрэ, төрүт култууратын, төрөөбүт тылын таптыыр, харыстыыр ыччат үүнүөҕэ.

Сунтаар 3-с оскуолатын учуутала Анна Анатольевна Алексеева:

bddb6b04 ee4d 43f9 82c1 2f2985a3d481

-Төлөпүөнү илиитигэр тутан улааппыт оҕо олох атын эбит. Толкуйдууруттан саҕалаан, саҥарарыгар тиийэ. Холобура, быйыл ылбыт бэһистэрим нууччалыы эрэ чубугураһа сылдьаллар. Ол иһин Интэриниэт эйгэтигэр сахалыы контент тэнийиэхтээх. Бу интерактивнай мусуой олох саамай бириэмэтигэр оҥоһулунна диэн хайгыыбын. Үөрэнээччилэрим манна киирэн, Национальнай бибилэтиэкэ электроннай ресурсатыттан кинигэлэри ааҕыахтара.

Дьэ, бу электроннай бибилэтиэкэ судаарыстыбаннай уонна официальнай тылларга сыһыаннаах төһө элбэх кинигэлээҕин Мария Альбертовна Платонова сырдатта.

4f242ef1 a13b 472b b5a5 49cecb91336e

Холобура, аҥаардас саха тылын үөрэтиигэ эрэ анаммыт 686 кинигэ (тылдьыттар, монографиялар, учуобунньуктар, о.д.а) электроннай барыйааннара баар эбит.

b47c46e0 d58f 4161 8486 32e1692d584f

“Бу 20 сыл устата муспут электроннай бибилэтиэкэбит баайын толору туһанаргытыгар көҥүлү биэрэбит”, -- диэн эттэ Национальнай бибилэтиэкэ  дириэктэрэ Саргылаана Максимова уонна Саха тылын учууталларын II сийиэһин дэлэгээттэригэр VIP таһымнаах “Ааҕааччы билиэттэрин” туттартаата. Ону хайдах туһанары, тус кэбиниэккэ киирэри Раиса Ивановна Колодезникова сиһилии быһаарда.  

94469e5c fa43 47c7 9407 40557cab0078

 Арассыыйаҕа бастакынан тэриллибит тыл виртуальнай түмэлин “аана” официальнайдык ахсынньы 16 күнүгэр тэлэччи  арыллыаҕа диэн иһитиннэрэбит.

общий

Анисия Иевлева, Национальнай бибилэтиэкэ

  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Комментарии (0)

Никто ещё не оставил комментариев, станьте первым.

Оставьте свой комментарий

  1. Опубликовать комментарий как Гость.
Вложения (0 / 3)
Поделитесь своим местоположением

Другие новости