Бу күн Дьокуускайга Бэчээт дьиэтигэр Саха суруналыыстыкатын түмэлигэр ыытыллыбыт бэлиэ тэрээһиҥҥэ элбэх суруналыыс, Уйбаан Уһунуускайы кытта алтыспыт дьон кэллэ, үгүстэр тыл этэн үтүө тылларынан аҕыннылар. Мустубут дьон ортотугар кини кэллиэгэлэрэ-суруналыыстар, бииргэ үөрэммиттэрэ, СГУ биир куурустаахтара, аймахтара уо.д.а. кэлбиттэр.
Иван Петровиһы чугастык билэр дьон бэлиэтээбиттэринэн «биһиги суруналыыстыкабыт эйгэтигэр үөһээттэн ананан кэлбит бэлиэ киһибит» - чаҕылхай суруналыыс быыстапката бу Түмэлгэ тэриллибитэ бэйэтэ эмиэ туһугар түбэһиэхчэ турбатах, туһугар устуоруйалаах. Кылгастык уопсастыбаннай түмэл туһунан билиһиннэрдэххэ, быыстапканы тэрийээччилэр ааттарыттан тыл эппит Саха Сирин суруналыыстарын сойууһун бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, «Ил Түмэн» хаһыат шеф эрэдээктэрэ Галина Бочкарева бу түмэл 2019 сыллаахха аһыллыбытын санатта. Бастакыттан бу түмэл саха суруналыыстыкатын устуоруйатын, сайдыытын уонна “Саха суруналыыстыкатын легендалара” галереяҕа киирбит дьону көрдөрөр-билиһиннэрэр аналлаах тэриллибит. Бэчээт дьиэтин 3 этээһин фойетыгар бастайааннайдык үлэлиир.
Быыстапка суруналыыс Уйбаан Уһунуускай олоҕун, айар үлэтин толорутук көдөрөрдүү туруоруллубут, 4 экспозициянан. Бастакыттан кини ийэтин, аҕатын, төрдүн-ууһун билиһиннэрэр, салгыы наҕараадалара, кэллиэксийэлэрэ, онтон суруналыыс быһыытынан үлэтин биографията, айар үлэтэ көрдөрүллэр уонна сылдьыбыт сирдэрэ киирбиттэр. Быыстапкаҕа Сэбиэскэй кэмнээҕи хаһыат бэчээтигэр туттуллубут клишелэр, линотип буукубалара оччотооҕу кэми санаталлар. Оччотооҕу бэчээти бэркэ билэр тэриллэрбитин быыстапкаҕа кэлбит ХИФУ суруналыыстыка салаатыгар үөрэнэр устудьуоннара соһуйа да, интэриэһиргии көрдүлэр.
Быыстапка долгутуулаах түгэнинэн Уйбаан Уһунуускай мэтириэтин «Легенды якутской журналистики» кэккэлэригэр үөрүүлээх быһыыга-майгыга туруоруу буолла. Бу кэккэҕэ биллиилээх суруналыыстар Иван Аргунов, Макар Баишев, Степан Дадаскинов, Федора Егорова,Олег Емельянов, Василий Кириллин, Николай Кондаков, Леонид Левин, Елена Миронова, Еремей Порядин, Нина Протопопова, Эдуард Рыбаковскай, Вячеслав Степанов барыта 13 хаһыат, араадьыйа, тэлэбиидэнньэ эйгэтигэр олохторун анаабыт дьоммут олороллорун бэлиэтиэххэ сөп. Уйбаан Уһунуускай бу ытык кэккэҕэ 14-нэн туруорулунна.
Бу түмэл бастайааннай экспозицията хаҥатылла турар үтүө үгэстээх. Ол курдук, Саха Сирин суруналыыстарын сойууһун тэрийиитинэн 40-тан тахса сыл устата идэлэригэр бэриниилээхтик үлэлээбит суруналыыстар уруучукаларын түмэл эспэнээтин быһыытынан көрдөрүүгэ туруоруллар. Уруучука подставкатыгар суруналыыс аата суруллар, куйаар-куодунан киирэн кини олоҕун, үлэтин туһунан ааҕыахха сөп. Бу күн бу үгэһи тутуһан Уйбаан Уһунуускай кыыһа Саргылана Ивановна аҕатын уруучукатын түмэлгэ туттарда.
Быыстапка аһыллыытыгар Иван Петрович олоҕун, айар үлэтин, сатабыллаах тэрийээччитин туһунан бэрт кэрэхсэбиллээх ахтыылары оҥордулар уонна инникитин суруналыыс аатын үйэтитэргэ кини олоҕор ситэрэн таһаарбатах үлэлэрин салгыырга, үөрэтэргэ, бэчээттээн таһаарарга диэн эттилэр. Ол курдук, Арассыыйа норуодунай артыыһа, «Олонхо” киинин дириэктэрэ Андрей Борисов «Ырааҕы көрөр, үрдүктүк көтөр» диэн Уйбаан туһунан кынаттаан эппитинии, кини дьикти өрө көтөҕүллүүлээх айар дьылҕалаах, үрдүк идиэйэлээх киһи этэ. Салгыы суруналыыс олоҕуттан, үлэтиттэн кэрчиктэри, кини туһунан үтүө өйдөбүллэрин, санааларын СӨ Успуорт уонна ыччат дьыалаларыгар миниистирин бастакы солб. Г.М. Мохначевскай, «Сахабэчээт» САТ генеральнай дириэктэрэ Нь.М. Стручкова, Саха Сирин суруналыыстарын сойууһун бэрэссэдээтэлин солб. Г.А. Бочкарева, Уйбаан бииргэ төрөөбүт убайа П.И. Ушницкай, СГУ-га биир кэмҥэ үөрэммиттэр үллэстэн тыл эттилэр.
Ол курдук, Уус Алдантан кэлбит эдэр уол ыраах 1980-с сылларга 40-тан тахса сыл анараа өттүгэр “ Эдэр коммунист” өрөспүүбүлүкэтээҕи хаһыакка кэрэспэдьиэнинэн киирбитэ уонна тута успуорт хайысхатынан олус интэриэһинэй матырыйааллары суруйан, ааҕааччылар кэрэхсэбиллэрин ылбыта. Манна диэн эттэххэ, эдэркээн Уйбаан бу хаһыат эрэдээксийэтигэр лоп курдук төрөөбүт күнүгэр - ыам ыйын 5-гэр үлэҕэ ылыллыбытын туһунан турудабыай киниискэтигэр суруллубут. Онтон салгыы кини саха суруналыыстыкатыгар биллэр суолу хаалларбыт “Эдэр саас”, “Орто дойду” хаһыаттара норуокка сөбүлэтэн, 1990-с сылларга ыччаттар эккирэтэ сылдьан аахпыттарын санаттылар. Бу кэмнэргэ дьон-сэргэ биһирэбилин ылбыт үгүс хамсааһыннар, күрэстэр, куонкурустар кини саҕалааһынынан киэҥ далааһыннаахтык ыытыллыбыттара. Манна кини биир талаана -салайааччы, тэрийээччии быһыытынан олус үчүгйэдик арыллыбытын, туһалаабытын бары бэлиэтээтилэр.
Кини успуорт, ордук көҥүл тустуу курдук бэйэбит көрүҥмүтүн, этэргэ дылы «күнүн-түүнүн умнан туран”, хайа да бэйэлээх ыраах дойдуларга кыраныыссалары уҥуордаан тиийтэлиирэ. Кини айылҕаттан дьону кытта тапсар, тутатына биир тылы булар дьоҕурдааҕа. Ол иһин аан дойду араас ааттаахтарын, биллиилээх диэйэтэллэри кытта билсиһэрэ, кинилэртэн интервью ыла охсон хаһыакка, тэлэбиидэнньэҕэ таһаарара.
Уйбаан биир саамай сөбүлүүр уонна оҕолуу таптыыр бырайыагынан “Ньургуһун” буолар. Сааскы бастакы сибэккини уруйдуур-айхаллыыр күнү ыам ыйын ортотугар ананан, чахчы норуот ылынар, кыттар бырааһынньыга Уйбаан Уһунуускай аатын ааттата туруоҕа.
Алексей МАТВЕЕВ
Хаартыска ааптар түһэриитэ
-
2
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
