Доруобуйа

Дьонтон, табаарыстарыттан, уопсастыбаттан тэйиччи тутталлар. Үчүгэйдик аһаабаттар, түүн кыайан утуйбаттар, төбөлөрө ыалдьар, сэниэлэрэ суох. Ону аһарына сатаан итирдэр утаҕы, эми иһэллэр. Бэйэлэрин кимиэхэ даҕаны туһата, наадата суох курдук сананаллар, бу олохтон барар туһунан саныыллар, ол иһин завещание, быраһаайдаһар тиһэх суруктарын суруйа сатыыллар. Бу өй-санаа өттүнэн доруобуйаларыгар кэһиллиилээх дьон эмискэ кыыһыран бардьыгынаан, уордайан турдахтарына уопсастыбаҕа сэрэхтээх буолуохтарын сөп.

Биллэн турар, көннөрү санаа түһүүтүгэр, истириэскэ ылларбыт эрэ киһи барыта өйүнэн хамсаабыт диэн буолбатах. Ону психиатр идэлээх быраастар көрөн быһаараллар.

Бүгүн биһиги СӨ Доруобуйаҕа харыстабылын кылаабынай внештатнай исписэлииһин, өр кэмҥэ үлэлээбит уопуттаах психиатры, Дьокуускай куоракка баар өрөспүүбүлүкэтээҕи психоневрологическай диспансер кылаабынай бырааһын солбуйааччытын Олег Алексеевич Припузовы кытта нэһилиэнньэҕэ, ол иһигэр Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар, кинилэр дьиэ кэргэттэригэр оҥоһуллар психиатрическай көмө туһунан кэпсэттибит.

- «Өрөспүүбүлүкэҕэ доруобуйа харыстабылын уонна нэһилиэнньэ уопсастыбаннай доруобуйатын бөҕөргөтөргө стратегическай хайысхалар» диэн Ил Дархан 2023 с. ахсынньы 30 күнүгэр ыйааҕа тахсыбыта. Ол чэрчитинэн мобильнай биригээдэлэр үлэлэрин туһунан кэпсиэххит дуо?

- Биһиги бырайыакпыт сүрүн сыала-соруга ыраах улуустарга, тыа сиригэр олорор Саха Сирин нэһилиэнньэтигэр психотерапевтическай уонна медико-психологическай көмөнү оҥоруу. Өй-санаа өттүнэн доруобуйаларыгар кэһиллиилээх дьону булан, кинилэргэ көмөлөһө сатыыбыт, ону таһынан, аныгы олоххо араас истириэс элбэх, ону этэҥҥэ аһарынарга чуолаан Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар уонна кинилэр дьиэ кэргэттэригэр болҕомто уурабыт.

- Ханнык улуустарга үлэлиигитий?

- 2024 уонна 2025 сс. биһиги мобильнай биригээдэлэрбит Анаабыр, Мэҥэ Хаҥалас, Мииринэй, Кэбээйи, Нерюнгри, Амма, Уус Маайа, Ленскэй, Уус Алдан, Орто Халыма, Нам, Горнай, Өлүөхүмэ, Эдьигээн, Эбээн Бытантай улуустарыгар бара сылдьыбыттара. Быйыл сыл бастакы аҥаарыгар Аллайыаха, Усуйаана, Муома, Кэбээйи, Таатта, Уус Алдан, Нам, Уус Маайа, Чурапчы, Сунтаар, Горнай, Ньурба, Мииринэй улуустарыгар уопсайа 36 нэһилиэктэргэ сырыттыбыт.

- Үлэҕит түмүгүн билиһиннэриэххит дуо?

- 2025 с. бастакы аҥаарыгар 1085 киһини көрдүбүт, онтон 266 сокуоннай саастарын туола илик оҕолор. Маны таһынан, Анал байыаннай дьайыы 27 кыттыылаахтарын, кинилэр 187 чугас аймахтарын, ол иһигэр 39 оҕону чинчийдибит. Көрбүт дьоммутуттан 199 киһи, 70-ча оҕо сэрэхтээх бөлөххө киирэллэр диэн быһаардыбыт. 164 киһиэхэ, 62 оҕоҕо олорор сирдэригэр эмтэнэргэ сүбэ-ама биэрдибит, 35 киһи, 8 оҕо куоракка кэлэн психоневрологическай диспансерга көрдөрүнэн, салгыы эмтэниэхтээхтэр.

- Бу бырайыак иһинэн психиатрическай көмөнү уонна диспансернай кэтээн көрүүнү хайдах оҥороҕутуй?

- СӨ Доруобуйаҕа харыстабылын 2025 с. тохсунньу 13 күнүгэр тахсыбыт 01-07/37-ОД №-дээх бирикээһигэр олоҕуран, өрөспүүбүлүкэтээҕи психоневрологическай диспансер улуустарга сылдьар идэтийбит быраастар мобильнай биригээдэлэрин тэрийбитэ. Кинилэр психическай кэһиллиилээх уонна тутта-хапта сылдьаллара дьонтон атын дьону булан, доруобуйаларын тургутан көрөллөр, диагноз туруораллар, хайдах эмтэнэллэрин быһаараллар.

Маны таһынан, психотерапевтическай, медико-психологическай көмөнү оҥороллор, доруобуйаларын салгыы чинчийэргэ туһаайыы сурук биэрэллэр. Ыарахан психическай кэһиллиилээх дьон эмтэнэ баралларын хааччыйаллар, быраастар көмөҕө наадыйар дьоҥҥо телемэдиссиинискэй консультацияны ыыталлар, ыытыллыбыт тэрээһиннэри анааран көрөн, сүбэ-ама биэрэллэр, түмүк оҥороллор.

- Санитарнай-сырдатар хайысханан туох үлэ ыытылларый?

- Биһиги 97 тэрээһини ыыттыбыт, ол иһигэр 27 лиэксийэни, 13 сэминээри, 55 бөлөҕүнэн дьарыгы, уопсайа 2194 киһи хабылынна, онтон 456 оҕо, 9 Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтара, 58 кинилэр чугас дьонноро. Ити дьарыктарга улаатан эрэр оҕолор аутоагрессивнай быһыыларын-майгыларын сэрэтэргэ үлэлэстибит, оскуолаҕа киириэн иннинээҕи оҕолорго арт-терапия дьарыга ыытылынна.

- Олохтоохтор маннык тэрээһиннэргэ сылдьан, быраастары хайдах көрсөллөрүй?

- Ханна да тиийдэхпитинэ дьон эйэҕэстик көрсөр. Мииринэй оройуонугар уйулҕа үлэһиттэрин дьоҥҥо көдьүүстээхтик көмөлөһөргө үөрэппиппит, олохтоох тэлэбиидэнньэҕэ тахсан кэпсээбиппит, Уус Алдаҥҥа эмиэ күөх экраҥҥа мобильнай биригээдэ үлэтин сырдаппыттара.

Чурапчыга араадьыйаҕа тахсан, психиатр хараҕынан оҕону сөпкө иитии боппуруостарын ырыппыппыт. Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын уонна кинилэр аймахтарын кытта үлэлиирбит туһунан Уус Майа хаһыатыгар интервью биэрбиппит. Куйаар ситимигэр Дьокуускайтан кэлбит психологтар Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын кытта үлэлэстилэр диэн суруйбуттара.

- Олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарын кытта хайдах үлэлэһэҕитий?

- Улуус дьаһалтатын бэрэстэбиитэллэрин кытта тиһигин быспакка көрсөбүт, онно Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын реабилитациялыыр, чөлүгэр түһэрэр туһунан кэпсэтэбит, кинилэр дьиэ кэргэттэригэр көмөлөһөбүт. Нэһилиэнньэҕэ оҥоһуллар психолого-психиатрическай көмө туһунан сүбэлэһэбит.

- Бу бырайыак чэрчитинэн инникитин туох былааннааххытый?

- Мобильнай биригээдэлэр сылдьар географияларын кэҥэтэн, дьоҥҥо тустаах көмөнү оҥорорго дьулуһабыт. Соторутааҕыта Өлүөхүмэ улууһугар бара сырыттыбыт, билигин биригээдэ Бүлүү улууһугар үлэлии сылдьар. Биһиги быраастарбыт, мэдиссиинискэй психологтар оройуоннааҕы киин балыыһалар, олохтоох дьаһалталар көмөлөрүнэн сыл бүтүөр диэри өссө 5 улууска, ол иһигэр 3 Аартыка улууһугар сылдьыахтара.

- Олег Алексеевич, маннык уустук кэмҥэ өрөспүүбүлүкэ олохтоохторугар оҥорор көмөҕүт иһин махтанабыт.

 СӨ ГБУ ЯРПНД пресс-сулууспата

Хаартыскалары пресс-сулууспа хааччыйда.