Все новости

Бырабыыталыстыба 2 №-дээх дьиэтин аактабай саалатыгар Секлетея Алексеевна чугас аймахтара, биир дойдулаахтара, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтигэр, тэлэбиидиэнньэҕэ, дьахтар хамсааһыныгар, сэрии уонна үлэ бэтэрээннэрин сэбиэтигэр бииргэ үлэлээбит, алтыспыт үөлээннээхтэрэ, бэтэрээннэр мустубуттар.
Мунньаҕы култуура уонна духуобунас миниистирэ Афанасий Ноев салайан ыытта.

Бастакынан Секлетея Алексеевнаны кытары араас сылларга бииргэ үлэлэбит дьон, Москубаттан өрөспүүбүлүкэ Судаарыстыбаннай сүбэһитэ Вячеслав Штыров, РФ сенатора Егор Борисов, Ил Дархан Аартыкаҕа Анал бэрэстэбиитэлэ Александр Акимов, биир дойдулаахтар түмсүүлэрин бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Василий Власов, алмаас бырамыысыланнаһын бэтэрээнэ Анатолий Попов, хомсомуол бэтэрээннэрэ Алексей Томтосов, Людмила Павлова, Юлия Песковская, Григорий Евсеев уо.д.а ыыппыт Эҕэрдэ суруктара иһитиннэрилиннэ. Онно маннык тыллар бааллар:
– Биһиги, Секлетея Алексеевна соратниктара, кини Хомсомуол күнүгэр, алтынньы 29 күнүгэр төрөөбүтүн мэлдьи өйдүүбүт. Бу күн үөрүүлээх биэчэр буоларын уонна кинини эҕэрдэлиирбитин умнубаппыт. Бөдөҥ салайааччы, Ийэ дойду патриотун быһыытынан, Секлетея Алексеевна өрөспүүбүлүкэ социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар, чуолаан, алмаас бырамыысыланнаһа атаҕар туруутугар, телеараадьыйанан биэрии сайдыытыгар, дьахталлар уонна бэтэрээннэр хамсааһыннара кэҥэтиллэригэр сүҥкэн кылаатын киллэрбитэ. Мииринэйгэ үлэлээбит сылларын олоҕун дьоллоох кэмин быһыытынан ааҕара, киэн туттара. «Куорат мин хараҕым ортотугар тутуллубута, үүммүтэ, миэхэ олох оскуолатынан буолбута» диирэ. Тэлэбиидэнньэҕэ, араадьыйанан биэриигэ судаарыстыбаннай кэмитиэти салайбыт сылларыгар хайдах курдук дьулуурдаахтык үлэлээбитин, элбэҕи ситиспитин туһунан оччолорго ССРС Гостелеараадьыйатын гендириэктэрин солбуйааччы Генрих Юшкявичус 2005 с. Дьокуускайга «Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы успуорт оонньууларын дойдуга быһа биэрии тэрээһинигэр кэлэ сылдьан, бэркэ сөҕөн сэһэргээн турар. Секлетея Алексеевна аатын биһиги иһирэх тылынан ахтабыт. Кинини кэриэстииргит, үйэтитэргит иһин махтанабыт.

Аата – алмаастыы чаҕылыйар
Секлетея Курчатова олоҕун, үлэтин-хамнаһын туһунан дакылааты М.К. Аммосов аатынан ХИФУ бэрэсидьиэнэ Евгения Михайлова оҥордо. Өлүөхүмэ Нөөрүктээйигэр күн сирин көрбүт, Аҕа дойду Улуу сэриитигэр олоҕун толук уурбут буойун оҕото бэйэтин дьулуурунан учуутал үнүстүүтүн бүтэрэн, үлэтин оскуолаттан саҕалаан, хомсомуол үлэтигэр сыстан, Саха Сирин эрэ буолбакка, Арассыыйа биир чулуу дьахтара, бэйэтин кэмин лиидэрэ, ытыктанар салайааччыта буола үүммүтүн кэпсээтэ. Ити курдук үгүс киһи истиҥ-иһирэх ахтыылары оҥордулар.
Секлетея Алексеевна кыра уола, экэниэмикэ министиэристибэтин бэтэрээнэ Алексей Ефимов ийэтин 100 сылын бэлиэтээһин чэрчитинэн, сайын Өлүөхүмэҕэ тиийэ сылдьыбыттарын кэпсээтэ. Истиҥник көрсүбүттэрин иһин улуус баһылыгар Николай Харбиҥҥа, I Нөөрүктээйи нэһилиэгин баһылыгар Галина Орловаҕа итиэннэ бу мунньаҕы тэрийбит хамыыһыйаҕа, кэлбит дьоҥҥо тус бэйэтин уонна дьиэ кэргэнин аатыттан махталын биллэрдэ.
Инновацияҕа, сыыппара сайдыытыгар уонна инфокоммуникационнай технологияларга миниистиир Петр Николаев Секлетея Алексеевна 1973-1982 сс. Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин Тэлэбиидэнньэҕэ уонна араадьыйанан биэриигэ судаарыстыбаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит кэмигэр технологическай хамсааһыны таһаарбытын бэлиэтээтэ. Ити сылларга 241 миэтэрэ үрдүктээх телебашня тутуллубута, тэлэбиидэнньэ хабар эйгэтэ кэҥээбитэ, көрдөрүллэр кэмэ уһаабыта, суруналыыстар улуустарга тахсан эбийиэктэртэн, пиэрмэлэртэн, ыстаадалартан репортажтары оҥорор кыахтаммыттара. Элбэх үлэһит олорор дьиэнэн хааччыллыбыта, тэлэбиидэнньэ иһинэн симфоническай аркыастыр уонна хуор баар буолбута.
– Секлетея Алексеевна телебашняны эрэ буолбакка, өрөспүүбүлүкэ дьонун-сэргэтин түмэр далаһаны туппута. Биһиги билигин «Саха» НИКХ биэриилэрин көрө олорон, итиннэ акылааты уурбут ытык дьоммутун өйдүөх, кинилэр оҥорбут дьыалаларын салгыах тустаахпыт, – диэтэ.
Салгыы Айхаллааҕы хайа-байытар кэмбинээт «Юбилейнай» руднигыттан 2025 с. көстүбүт 79,9 карааттаах алмааска «АЛРОСА» ПАУо бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ Павел Маринычев бирикээһинэн, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин үс ыҥырыыга дьокутаата, «Үлэ Кыһыл Знамята» уонна «Бочуот знага» уордьаннар туһааннаахтара, ССРС тэлэбиидэнньэтин туйгуна, Мииринэй куорат Бочуоттаах олохтооҕо Секлетея Курчатова аата иҥэриллибитин туһунан иһитиннэрдэ. Куоппуйатын Алексей Ефимовка туттарда.

Дьахтар хамсааһыныгар, бэтэрээн сэбиэтигэр

Секлетя Курчатова өрөспүүбүлүкэ уопсастыбаннай олоҕор көхтөөхтүк кыттара. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин үс ыҥырыыга (1975-1990) дьокутаатынан талыллыбыта, 15 сыл Дьахталлар өрөспүүбүлүкэтээҕи сүбэлэрин салайбыта.
– Секлетея Алексеевна өрөспүүбүлүкэҕэ дьахтар хамсааһынын лиидэрэ буолар, Үрдүкү Сэбиэт биир саамай көхтөөх дьокутаатын быһыытынан биллибитэ. Кини бэлитиичэскэй-уопсастыбаннай үлэтэ Аҕа дойдуга бэриниилээхтик сулууспалааһын холобура буолар. Кини баай уопута, муудараһа, тэрийэр талаана, дьыалабыай хаачыстыбата киһини сөхтөрөр. Сылайары билбэт эрчимнээх үлэһит, боччумнаах социальнай соруктар тула дьону түмэри сатыыр буолан, дьиэ кэргэни, ийэ буолууну, оҕо аймаҕы өйөөһүҥҥэ элбэҕи оҥорбута, – диэтэ Ил Түмэн наукаҕа уонна үөрэххэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ, Парламентарий дьахталлар кулууптарын салайааччы Антонина Григорьева.

РФ нэһилиэнньэтин социальнай көмүскэлин үтүөлээх үлэһитэ, Ил Түмэн II, III, IV ыҥырыыларга дьокутаата Альбина Поисеева 1948 с. устудьуоннуу сылдьан Секлетея Курчатова саха кыргыттарыттан бастакынан Дьокуускайтан тиийэн, Москубаҕа хайыһар күрэхтэһиитигэр кыттыбытын санатан, кинини 20-с үйэ бастыҥ ыспарсымыанкатын быһыытынан сыаналаата, Успуорт министиэристибэтэ хайыһар чөмпүйэнээтигэр биир сүүрүүнү кини кэриэһигэр аныырга былаанныырын эттэ.
– Успуорт тыынын, дьулуурун кини олоҕун устатын тухары илдьэ сылдьыбыта, өрөспүүбүлүкэни бүттүүнүн хамсатан, 1989 с. Дьахталлар спартакиадаларын тэрийбитэ, миигин тэрээһиҥҥэ көмөлөһүннэрбитэ. «Ыал ийэтэ успуорунан дьарыктанар буоллаҕына, дьиэ кэргэн эмиэ тардыллар, ол нэһилиэккэ, улууска, өрөспүүбүкэҕэ тарҕанар» диэн мэлдьи этэрэ. Спартакиада аһыллыытыгар Сүбэ актыыбын, Александра Овчинникова, Нина Протопопова курдук саха чулуу дьахталларын сырытыннарбыта, дэлэгээссийэлэри кытары көрүһүннэрбитэ. Салгыы дьахталлар өрөспүбүлүкэтээҕи кэмпириэнсийэлэрэ буолбута, онно кэлбит дэлэгээттэргэ мэдиссиинэ көрүүтэ аан бастаан (!) тэриллибиэ. Хотугу улуустарга эмиэ дьахталлар кэмпириэнсийэлэрэ ыытыллыбыта. Ити курдук, Секлетея Алексеевна дьахтар хамсааһынын күүһүрдүбүтэ, уопсастыбаҕа дьахтар оруолун үрдэппитэ. 1996 с. мин Дьокуускай куорат баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччынан ананан баран, Сэрии уонна үлэ бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан үлэлииригэр киниэхэ тылбын нэһиилэ ылыннарбытым. Оччолорго сэрии бэтэрээннэригэр босхо кыбартыыра бэриллэрэ тохтообут, хамнас ыйы ыйдаан кэлбэт, үлэтэ суох үксээбит, бэрээдэк сатарыйбыт кэмэ этэ. Дьэ оннук ыарахан кэмҥэ Секлетея Алексеевна кырдьаҕастары кытары биир тылы булан таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Сэбиэт үлэтигэр тыыл бэтэрээннэрэ эмиэ тардыллан, араас түмсүүлэр үөскээбиттэрэ, мирооройуоннарынан күрэхтэһиилэр тэриллэр буолбуттара. Миэхэ элбэҕи сүбэлиирэ-амалыыра, ол барыта үлэбэр тирэх буолбута. Секлетея Алексеевна олохтообут үтүө үгэстэрэ күн бүгүн да салҕана, сайда тураллар, -- диэтэ Альбина Поисеева.

Хаартыска: Василий КОНОНОВ.