Общество

Табыгастаах киин

Бүтэһик икки сылга Хаҥалас улууһун Булгунньахтаах нэһилиэгэр "Утум" уһун үйэлэнии киинэ үлэлиир. Бу сылларга аҕам саастаах дьон кэлэн биир саастыылаахтарын кытары араас туһалаах маастар-кылаастарга дьарыктанналар, уопуттаах быраастарга эмтэнэллэр, Өлүөнэ өрүс кытылыгар доруобуйаларын бөҕөргөтөллөр, чэбдигирэллэр.

Уһун үйэлэнии киинэ «Аврора» килииньикэ баазатыгар тэриллибит буолан, аҕам саастаахтар доруобуйаларын туругун араас быраастарга көрдөрөллөр. Бу бэртээхэй киин үлэтин- хамнаһын билсэ Булгунньахтаахха бу сайын тиийэ сырыттым.

Уһун үйэлэнии  киинэ Булгунньахтаах хабыллар хаба ортотугар турар эбит. Саҥа өрөмүөннээх, биир этээстэх олохтоох балыыһа аҥаарыгар тэриллибит. Миигин администратор Зоя Владимировна Николаева үөрэ-көтө көрүстэ. Кырдьаҕастары Булгунньахтаах кэрэ-бэлиэ сирдэринэн: Буотамаҕа  бизонарийынан,  Тукулааҥҥа  (кумах хайаҕа, олохтоохтор ааттыылларынан, Кыһыл Элэһиҥҥэ ) сырыттыннаран кэлбит кэмэ эбит . Сынньанааччылар бары сирэйдиин-харахтыын сырдаан, олус үөрэ-көтө сылдьаллар.

Зоя Владимировна кэпсээбитинэн, 10 хонуктаах сезоҥҥа  13-14 киһи  сынньанар. Бу мин кэлбит кэммэр саамай ыраахтан кэлбит эмтэнээччи Кэбээйиттэн сылдьар эбит. Кини барыларыттан ордук  саастаахтара - 86-лаах.  Мэҥэ Хаҥаластан биэс киһилээх дэлэгээссийэ кэлэн сынньана сылдьар. Бу аймахтыылар уонна дьүөгэлиилэр түмсэн кэлбиттэр. Салгыы үлэ-хамнас туһунан маннык кэпсиир.

Бириэмэни туһалаахтык атаарыы

-- Биһиэхэ өрөспүүбүлүкэ бары улуустарыттан кэлэн сынньаналлар. Сүрүн уратыбыт диэн, мэдиссиинэ өҥөтүн кытта, көхтөөх сынньалаҥы дьүөрэлиибит. Аралдьытыы, сэргэхситии өттүн кыайа тутабыт. Иллэҥ кэмнэрин туһалаах маастар-кылаастарынан, көрсүһүүлэринэн, тэрээһиннэринэн толоробут. Хаҥалас улууһун кэрэ айылҕалаах  сирдэрин  көрдөрөбүт.

Киһи доруобуйата уйулҕаны кытта быһаччы ситимнээх диэн учуонайдар дакаастаан тураллар. Ити курдук бары өттүнэн үлэлэһэр буоламмыт, биирдэ сылдьыбыт дьоммут хайаан да иккистээн эргиллэллэр.  Мин бэйэм Дьокуускайга "Аврора" кииҥҥэ  эмтэнээри, сэргэхсийээри  биэстэ сылдьыбытым. Оттон бу кэлин үлэҕэ ыҥырар буолбуттарын аккаастаабакка, үөрэ-көтө кэлэбин.

Манна хас  биирдии сарсыардабыт физкультураттан  саҕаланар. Сайыҥҥы кэмҥэ таһырдьа  олбуорбут иһигэр  сэрээккэлэтэбит. Улуу Өлүөнэ  өрүспүт кытылыгар дьаарбайан, сылаас уутугар сөтүөлээн,  сибиэһэй салгынын  толору эҕирийэн санаалыын чэпчииллэр. Уһун үйэлэнии киинин утары олохтоох паарка баара олус табыгастаах. Манна ханнык баҕарар көлүөнэ дьон эт-хаан өттүнэн эрчиллэригэр табыгастаах тренажердар туруоруллубуттар.

Сынньанааччыларбыт сахалыы үҥкүү хамсаныыларын (этно-фитнес) дьарыгын олус астыналлар. Ону таһынан муусука, нейрогимнастика дьарыга  баар. 

Маастар-кылаастар ыытыллаллар, холобур,  ротангтан  кашпо өрөллөр, оҕуруонан төлөпүөн брелогын  оҥороллор. Оҥоһуктарын дьиэлэригэр  илдьэ бараллар.

10 күннээх сынньалаҥ кэмигэр ырыаҕа, үҥкүүгэ үөрэммиттэрин түмүгүнэн  кэнсиэр көрдөрөллөр. Хас биирдии сезоҥҥа  бэрэсидьиэн  талаллар. Остуол  оонньууларыгар, кронхолга, онтон да атын оонньууларга успуорт күрэхтэһиилэрэ ыытыллаллар.

Интэриэһинэй дьону — норуот маастардарын, бэйиэттэри, ырыаһыттары, муусукааннары, норуодунай ансаамбыллары, о.д.а. кытта көрсүһүүлэр  ыытыллаллар. Онон манна олус көхтөөхтөр, олох оргуйан олорор. Сайыҥҥы өттүгэр Булгунньахтаах  кэрэ-бэлиэ сирдэринэн экскурсияҕа  сылдьаллар. Эбэтэр Улахан Ааҥҥа баран музейдары көрөллөр.

Ол курдук бүгүн  Тукулааҥҥа, олохтоохтор ааттыылларынан,  Кыһыл Элэһиҥҥэ тиийэ сырыттыбыт. Кумах куйаарын кэриэтэ хайаны олус сэргии көрөллөр, кыанар өттө үөһээ дабайар.  Бүгүн  бэл 86 саастаах кырдьаҕаспыт кытары таҕыста.  Салгыы Буотамаҕа бизоннары  иитэр анал сиргэ бара сырыттыбыт. Бу дьикти аарыма кыыллары олус чугастан көрөр бэйэтинэн эриэккэс көстүү.

Дьоммутун эрдэттэн  кэпсэтиинэн  мотуордаах оҥочолорунан таһабыт. Онон сырыыбыт олус табыгастаах, түргэн. Баҕалаахтар бу кэрэкэ сирдэр аттыларынан устар үрэххэ   сөтүөлүүллэр, эт-хаан өттүнэн чэбдигирэллэр. Сорохтор сөтүөлүүр баҕа санаабыт  туолла, ууга киирбэтэхпит да ыраатта диэн олус астыналлар.

Олохтоохтор даҕаны туһаналлара элбэх дии саныыбын. Ол курдук асчыттарбыт, сиэстэрэлэрбит, уборщицабыт - олохтоохтор. Маннааҕы нэһилиэнньэ олус сэргэх, аламаҕай эбит,  күүлэйдии сылдьан тугу эмэ ыйдардахха, үөрэ-көтө этэллэр, ыйан  биэрэллэр. Уулуссаҕа көрсүбүт оҕолор бары  дорооболоһоллоро үөрдэр. Сынньанааччылар олохтоох оскуола араас сибэккинэн симэммит  искибиэригэр, Элиэнэ өрүс кэрэ кытылыгар, пааркаҕа  сылдьан  хаартыскаҕа түһэллэр.

 Доруобуйаны бөҕөргөтүү

Доруобуйаларын туругун быраастар кэтээн көрөллөр, назначениелары оҥороллор. Манна кэлэр дьон  анаалыстарын Дьокуускайга "Аврора" уһун үйэлэнии киинигэр  туттаран кэлэллэр.  Ол анаалыстар түмүктэрин көрөн, терапевт  систиэмэлэри, укуоллары, массааһы  аныыр, ону сиэстэрэ, массажист толороллор. Күҥҥэ түөртэ саастаах киһиэхэ сөптөөх анал менюнан аһыыллар. Күн аайы дабылыанньаларын, сүрэхтэрин тэбиитин кээмэйдэнэллэр.

Сезон аайы Дьокуускай куораттан "Аврора" килииньикэ  үрдүкү категориялаах быраастара кэлэн  доруобуйаларын туругун көрөллөр: невролог, сүрэх бырааһа, узи, терапевт  уонна харах бырааһа. Билигин аҕам саастаах дьон ортотугар эрэ буолбакка, сааһыттан тутулуга суох, тымыр ыарыытынан ыалдьар дьон олус элбээтэ. Инсульт, инфаркт - бу Саха Сиригэр саамай тарҕаммыт ыарыылар. Ол иһин бу кииҥҥэ сынньана кэлбит дьоҥҥо быраастар доруобуйаны сөпкө харыстаныы туһунан ордук чорботон этэллэр.

Массаас оҥорооччу Маргарита Николаевна Аввакумова үлэтин туһунан сэһэргиэм. Номнуо 80 сааһын туолаары сылдьар ытык кырдьаҕас төбөлөрүттэн атахтарыгар тиийэ илбийэр.  Маны сэргэ кини отоһут мааныта. Бу туһунан  лиэксийэ  аахпыта, баҕалаахтарга хомуйбут отторун удамыр сыанаҕа атыылаабыта.  Кини алыптаах илиитинэн ааспытттар сиспит, уҥуохпут ыарыыта аччаата диэн махтал тылларын тиэрдэллэр.

Суол аһаҕас

Маннык тэрилтэ арыллыбыта саамай сөптөөх. Дьиэҕэ муунтуйан олорбут, онтон сылтаан ыарытыйбыт аҕа саастаах дьон биһиги кииммитигэр кэлэннэр, хара маҥнайгыттан тустаах болҕомтону ыланнар, туруктарын быһаартаран, араас хайысхалаах эмтэниини ааһан, аралдьытар тэрээһиннэргэ кыттан, ыллаан-туойан, үҥкүүлээн сүрдээҕин сэргэхсийэн, санааларын-оноолорун киэр илгэн, кынаттанан бараллар.

Манна кэлэн сынньаныан баҕалаахтарга суол аһаҕас дии саныыбын. Социальнай харалта управлениета сорох кыраасданнарга (дьахталлар 55 саастарын уонна эр дьон 60 саастарын ааспыт буоллахтарына) итиэннэ инбэлииттээхтэргэ (18+) ИППСУ (индивидуальная программа предоставления социальных услуг) диэни стационар аҥаардаах пуормаҕа үс сыл болдьохтоон биэрэр. Онуоха чахчы оннукка наадыйарын бигэргэтэн, социальнай сэртипикээт диэни биэрэр.

СӨ Үлэҕэ уонна социальнай сайдыыга министиэристибэтин социальнай өҥөнү оҥорор тэрилтэлэр реестрдэригэр киирбит биһиги “Аврора” мэдиссиинэ килииньикэбит “Көхтөөх уһун үйэлэнии” киинигэр киирэргэ ити сэртипикээккитин көрдөрөҕүт.

Галина МАТВЕЕВА