Уопсастыба

411 №-дээх федеральнай сокуон

Сүрүн иһитиннэриини Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Дмитрий Садовников оҥордо. Уһук Хотугу уонна онно тэҥнэммит сирдэргэ олоҕу-дьаһаҕы, үлэни-хамнаһы хааччыйар социальнай суолталаах таһаҕаһы тиэрдиини тэрийэр, сыананы уонна өҥө төлөбүрүн тарыыбын сүрүннүүр сыалтан «Хотугу собуос туһунан» 411 №-дээх федеральнай сокуон 2023 с. атырдьах ыйын 4 күнүгэр бигэргэнэн, 2024 с. муус устар 1 күнүттэн олоххо киллэриллибитэ. Сокуон 13-с ыстатыйатыгар сөп түбэһиннэрэн, бастакы категориялаах таһаҕас (социальнай суолталаах ас-үөл, күннэтэ туттуллар табаар, эмп-томп, мэдиссиинэ тэрилэ, оттук-энергетика, оҕунуох матырыйааллара) стратегическай саппааһын тэрийэр туһунан быһаарыыны РФ субъегын үрдүкү салалтата ылынар. Сокуон 3-с ыстатыйатыгар сөп түбэһиннэрэн, хотугу собуоска кыттааччыларга судаарыстыба өйөбүлэ федеральнай бүддьүөттэн көрүллэр.

Хотугу собуоһу тэрийиигэ биир уустук боппуруоһунан таһаҕаһы тиэйиигэ-таһыыга үлэлиир тэрилтэлэр үптэрэ-харчылара кырыымчыга буолар. Ол иһин өрөспүүбүлүкэ федеральнай киини кытары судаарыстыба өйөбүлүн мэхэньиисимин чопчулуурга үлэлиир. Федеральнай бүддьүөттэн эрэгийиэн бүддьүөтүгэр субсидия көрөр, кирэдьиит биэрэр, баан бырыһыанын толуйар о.д.а. туһунан этиилэри оҥорбут.

Өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбата 2022 с. кулун тутар 29 күнүгэр таһаарбыт ас-үөл быстыбат саппааһын тэрийии, туһаныы уонна хаҥатыы туһунан 171 №-дээх уурааҕын чэрчитинэн, бастакы категориялаах таһаҕас стратегическай саппааһын оҥорор үлэ утумнаахтык ыытыллар. Онно анаан «Аартыкатааҕы эргиэн-логистика хампаанньата» аахсыйалаах уопсастыба үлэлиир. РФ Аартыканы уонна Уһук Илини сайыннарыыга министиэристибэтин төрүт олохтоох хотугу омуктар үгэс буолбут дьарыктарын өйүүр бырагырааматын чэрчитинэн, 2021 сылтан Аартыка уон улууһугар Эргиэн-логистика кииннэрин тутан, аһы-үөлү, күннэтэ туттар тэрили удамыр сыананан хааччыйаллар. Таһаҕаһы кыһын массыына суолунан, хаайтарыы кэмигэр сөмөлүөтүнэн тиэрдэллэр.

Арассыыйа Федерациятын Бырабыыталыстыбата 2024 с. олунньу 9 күнүгэр таһаарбыт ыйааҕынан хотугу собуос тырааныспарга-логистикаҕа инфраструктуратын эбийиэктэрин тирэх ситимин кэрискэтэ бигэргэммит. Онно Саха Өрөспүүбүлүкэтиттэн киллэриллибиттэр: 1. Эрэгийиэн суолталаах массыына суоллара («Анаабыр», «Амма», «Аартыка», «Бороҕон», «Булуҥ», «Дьааҥы», «Индигиир», «Умнас», «Халыма», «Сэбээн») итиэннэ Орто Халыма улууһун Сыбаатайыттан Киэҥ күөлгэ, Томпо улууһун Тополинайыттан Усуйаана улууһун Нижнеянскайыгар, Уус Куйгаттан Крестыга диэри муниципалитеттар икки ардыларынааҕы суоллар. 2. Беркакиттан уонна Нерюнгриттан Дьокуускайга диэри тимир суол ыстаансыйалара. 3. Тиксиитээҕи муора пуорда уонна өрүс пуортара (Зырянка, Ленскэй, Аллараа Бэстээх, Нижнеянскай, Өлүөхүмэ, Уус Куйга, Дьокуускай).

Дакылаатын түмүктүүрүгэр Дмитрий Садовников билигин килиимэт-айылҕа уларыйыытынан кыһыҥҥы суол хойутаан аһылларын, эрдэлээн сабылларын, өрүстэр сүрүн үөстэрэ уларыйан сууднолар сырыылара харгыстанарын, ыарахан уйуктаах суудуналартан таһаҕас дьоҕус уйуктаахтарга көһөрүллэрин, ол барыта эбии ороскуоту үөскэтэрин бэлиэтээтэ. Бүддьүөтү тыырарга итини болҕомтоҕо ыларга эттэ.

Бүддьүөт ноҕуруускатын аччатарга

Норуот дьокутааттара чопчулуур ыйытыылара балачча буолла. Онно дакылааччыты таһынан Кырасдааныскай оборуона уонна нэһилиэнньэ олоҕор-дьаһаҕар куттал суох буолуутун дьыалаларын миниистирэ Дмитрий Лепчиков, Аартыканы сайыннарыыга уонна хотугу норуоттар дьыалаларын миниистирин э.т. Сергей Неустроев, «Аартыкатааҕы эргиэн-логистика хампаанньата» АУо генеральнай дириэктэрэ Сайдам Степанов уо.д.а. хоруйдаатылар.

Александр Сусоев Аартыка улуустарын өрүһэ суох кытыы нэһилиэктэригэр таһаҕас сөмөлүөтүнэн эрэ тиэрдиллэрин санатан туран, бу улуустар аэропортара тирэх пууннар кэрискэлэригэр суохтарын итэҕэһинэн аахта. Онуоха хотугу улуустар аэропортарын таһынан, Эргиэн-логистика кииннэрин, ыскылааттары, нефтебаазалары бу кэрискэҕэ эбии киллэртэрэр туһунан кэпсэтии бара сылдьара, официальнай суруктар Аартыканы уонна Уһук Илини сайыннарыы министиэристибэтигэр ыытыллыбыттара быһаарылынна. Дьокутаат салгыы эрэгийиэн суолталаах «Сэбээн» суол кэрискэҕэ киирбитэ олохтоохторго туох туһалаах буолуоҕун ыйыппытыгар, федерацияттан эбии үбү тардар туһуттан хотугу улуустар кыһыҥҥы суолларын кэрискэҕэ төһө кыалларынан элбэҕи киллэрэн, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүгэр ноҕуруусканы аччатар сорук турара этилиннэ.

Алена Атласова быйыл ыам ыйын 8 күнүгэр РФ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин Хоту, Сибиир уонна Уһук Илин төрүт олохтоох, аҕыйах ахсааннаах омуктарын сайдыыларын 2036 сылга диэри Кэнсиэпсийэтигэр илии баттаабытын санатта. Бу Кэнсиэпсийэ чэрчитинэн өрөспүүбүлүкэҕэ туох үлэ былааннанарын уонна Елена Голомарева көҕүлээһининэн оҥоһуллар «Факториялар тустарынан сокуон» дьылҕатын туһунан ыйытта. Онуоха Кэнсиэпсийэни оҥорууга Саха Өрөспүүбүлүкэтэ кыттыбыта, этиилэрэ үксэ учуоттаммыта, билигин Кэнсиэпсийэ чэрчитинэн «суол хаартата» оҥоһуллара быһаарылынна, оттон факторияларга билим өттүттэн салгыы чинчийэр, ааҕар-суоттуур үлэ ирдэнэрэ этилиннэ.

Антонина Григорьева «Санкт-Петербург – Владивосток» трансаартыкатааҕы көрүдүөрү олохтуурга Тиксии муора пуордун оруолун билиэн баҕарда, таһаҕаһы ылыы, харайыы уо.д.а. Бэрээдэгэр сөп түбэһиннэрэн, өрөспүүбүлүкэҕэ туох сокуон оҥоһуллара наадатын ыйытта.

– Хотугу муора суолун биир кэлим эпэрээтэрин («Росатом» корпорацияны) кытары үлэлэһэ сылдьабыт. Аартыканы сайыннарыы экэнэмиичэскэй-инфраструктурнай бырайыагын 16 тирэх пуунун иһигэр Тиксии киллэриллэн, манна улахан үлэ ыытыллар. Бу суолунан биһиэхэ сыллата 130 тыһ. туонна таһаҕас, ол иһигэр оттук-уматык, чох, тутуу матырыйаала, ас-үөл, туттар табаар таһыллар. Манна бэйэбит тэрилтэлэрбит, ЛОРП уонна Халыматааҕы судохампаанньа үлэлииллэр, – диэтэ Дмитрий Лепчиков.

Оттон «Хотугу собуос туһунан» федеральнай сокуон аһылык саппааһын тэрийиигэ, харайыыга, таһыыга Бэрээдэгэр сөп түбэһиннэрэн, оннук бэрээдэк уонна ирдэбил оҥоһулла сылдьарын туһунан Сайдам Степанов быһаарда.

Өрө барыы дуо?

Прокопий Рахлеев Тааттаттан онлайн киэбинэн холбонон, Ытык Күөлтэн массыына суолунан 140 км., уу суолунан 40 км ыраах, өрүс уҥуор сытар, күһүн-саас суола быстар Хара Алдан сэлиэнньэтэ кэрискэҕэ киллэриллиэн сөп дуо ыйыппытыгар, оннук кыах баара этилиннэ.

– Ол эрээри, манна наһаалыыр сатаммат, Аартыкаҕа киирбэт, киинтэн чугас улуус күһүн-саас эрэ суола быстар нэһилиэнньэлээх пууна кэрискэҕэ киирбитин федеральнай киин, прокуратура сэмэлиэхтэрин сөп, – диэтэ Дмитрий Садовников.

– Оттон сокуоҥҥа хотугу собуос кыттыылаахтарынан Алдантан, Нерюнгриттан ураты Саха Өрөспүүбүлүкэтэ барыта, бэл, Дьокуускай куорат, киллэриллибит эбээт. Тоҕо биһиги итиннэ тирэҕирбэппитий? – диэн Андрей Николаев ыйытыыта салгыҥҥа ыйанна.

Светлана Давыдова Дьааҥы улууһун биир кыра аптеката Дьокуускайтан эми-тому илдьэригэр сылга 2,5 мөл. солк. харчыны ороскуоттуурун холобурдаан, эми-тому Эргиэн-логистика кииннэринэн тастарар төһө көҥүллэнэрин сураста. Онуоха бу кииннэргэ өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн субсидия 12 көрүҥ социальнай табаары тиэрдэргэ көрүллэрэ, чааһынай аптека табаара онно суоҕа этилиннэ.

Ил Түмэн экэниэмикэ, инвестиция уонна бырамыысыланнас бэлиитикэтигэр сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Павел Петров мунньаҕы түмүктүүрүгэр кэпсэтии манан түмүктэммэтин эттэ.

Хаартыска: Василий Кононов (Ил Түмэн) түһэриитэ.