Уопсастыба

-- От ыйын 11 күнүгэр Владимир Путин «Арассыыйа Федерациятын Тылга судаарыстыбаннай бэлиитикэтин төрүттэрин бигэргэтии туһунан» Ыйааҕа тахсыбыта. Онно олоҕуран, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр нуучча тылын сэргэ төрүт олохтоох омуктар тылларын араҥаччылыыр, үөрэтэр хайысхалары тобулуохтаахпыт, олохсута сатыахтаахпыт, -- диэтэ мунньаҕы саҕалыырыгар вице-спикер.

Мунньахха өрөспүүбүлүкэ Наукаларын академиятын төрөөбүт тыллары үөрэтиигэ, харыстааһыҥҥа, сайыннарыыга киинин салайааччы Феодосия Габышева, Ил Түмэн төрүт олохтох хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар боппуруостарыгар уонна Аартыка дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Елена Голомарева, үөрэх уонна билим миниистирин бастакы солбуйааччы Ньургун Павлов, култуура уонна духуобунас миниистирин солбуйааччы Мария Турантаева, тас сибээстэр уонна норуоттар дьыалаларын миниистирин солбуйааччы Татьяна Пяткина, Гуманитарнай чинчийии уонна төрүт олохтоох хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар проблемаларын үнүстүүтүн үлэһитэ Вилюяна Никитина, «Саха тыла 400» уопсастыбаннай хамсааһын тэрийсээччитэ Алла Ноговицына уо.д.а. кыттыыны ыллылар.
Кэнники кэмҥэ тыл бэлиитикэтигэр улахан уларыйыылар киирэн эрэллэр. Ордук чуолаан Арассыыйа Федерациятын судаарыстыбаннай тылын (нуучча тылын) харыстааһыҥҥа, бөҕөргөтүүгэ, сайыннарыыга анаммыт уларытыыларга улахан болҕомто ууруллар. Ону таһынан, национальнай өрөспүүбүлүкэлэр судаарыстыбаннай тыллара уонна төрүт олохтоох аҕыйах ахсааннаах омуктар тыллара мөлтөтүллүбэттэрин федеральнай сокуоннарынан мэктиэлээһин ситэри оҥоһуллара ирдэнэр. Ити үлэни киин былааска эрэ эрэнэн кэбиспэккэ, хас биирдии өрөспүүбүлүкэ, норуот бэйэтэ эмиэ кыһаллыахтаах. Александр Жирков көҕүлээһининэн тэриллибит бөлөх бу эйгэҕэ үлэлэһэр соруктаах.
Соторутааҕыта Госдуума ылыммыт «РФ судаарыстыбаннай тылын туһунан» уонна РФ сорох атын сокуоннарыгар уларытыылары киллэрии туһунан» федеральнай сокуон барылыгар улахан ырытыһыы буолла. Бу сокуон барылыгар нуучча тылын тастан киирии тыллартан араҥаччылааһын, нуучча тылын судаарыстыбаннай тыл быһыытынан салгыы бөҕөргөтүү көрүллэр. Кириллицаҕа киирбэт буукубалар (холобур, саха алфавитыгар баар һ, ө, ҕ, ү, ҥ буукубалар, үө дифтонг) туттуллар дьылҕалара бастаан чуолкайа суох этэ. Онуоха Саха Өрөспүүбүлүкэтин уонна атын да субъектар туруорсуулара учуоттанан, сокуон атын ис хоһооннонон ылыныллара ситиһилиннэ.
Аны билигин «РФ норуоттарын тылларын туһунан» диэн сокуон барыла оҥоһуллан эрэр. Федерация таһымыгар ыытыллыбыт бастакы мунньахтарга өрөспүүбүлүкэ санаатын Ил Түмэн бастакы вице-спикерэ тиэрдибитэ. Ол туһунан суруллан турар. Александр Жирков салайар бөлөҕө «Арассыыйа Федерациятын Тылга судаарыстыбаннай бэлиитикэтин төрүттэрин бигэргэтии туһунан» Ыйааҕы субъектар таһымнарыгар олоххо киллэриигэ салгыы үлэлэһэр былааннаах.
Сүбэ мунньах түмүгүнэн, бу Ыйаах чэрчитинэн, субъект бэйэтин судаарыстыбаннай тылын уонна Саха Сиригэр төрүт олохтоох хотугу омуктар тылларын харыстааһыҥҥа анаммыт саҥа докумуону оҥорорго, ону бэлэмниир бөлөҕү тэрийэргэ быһаарыы ылылынна. Ону таһынан, РФ үөрэҕин миниистирин дьаһалынан национальнай оскуолаҕа төрөөбүт тылы үөрэтии чааһа аччатыллыбытын тула кэпсэтии буолла. Сотору кэминэн бу тиэмэҕэ Үөрэх министиэристибэтин уонна төрөөбүт тыл учууталлара кыттыылаах дьүүллэһиини тэрийэргэ быһаарылынна.
Александр Жирков оскуолаҕа төрөөбүт тылы үөрэтии чааһын аҕыйатар туһунан дьаһалы «саарбах бигэргэтиилэргэ олоҕурбут, национальнай өрөспүүбүлүкэлэргэ оҕону төрөөбүт тылынан үөрэтии таһымын айгыратар» дьаһалынан уонна норуот дьылҕатыгар тыын суолталаах боппуруостары субъектары кытта сүбэлэспэккэ эрэ ылыныы содулунан ааттаата. Үөскээбит быһыыга-майгыга уталытыллыбат соругунан өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбата, Ил Түмэн бэйэлэрин этиилэрин федеральнай биэдэмистибэлэргэ тиэрдэллэрэ, сокуон хараҕынан тустаах туруорсуулары оҥороллоро буоларын эттэ. Оттон Үөрэх уонна билим министиэристибэтэ төрөөбүт тылынан үөрэтии чааһын аҕыйаппат үөрэх былааннарын оҥорон оскуолаларга ыытарыгар сорудахтаата. "Бу үлэни министиэристибэтэ үөһээттэн тугу этэллэрин кэтэһэ сатыы олорбокко бэйэтэ саҕалаабыта ырааппыт буолуохтаах этэ", -- диэтэ. Маны таһынан сотору Москубаҕа Арассыыйа норуоттарын төрөөбүт тылларын үөрэтэр учууталлар сийиэстэрэ буоларын санатан туран, Саха Сириттэн кыттар дэлэгээттэр сийиэс трибунатыттан ити санааны тиэрдэллэригэр эттэ.

Хаартыска: Александр Трушков (Ил Түмэн) түһэриитэ.