Уопсастыба

Билигин өрөспүүбүлүкэбит хас биирдии улууһугар байыаннай дьайыыга сылдьар уолаттарбытыгар көмөлөһөр аналлаах волонтердар түмсүүлэрэ тэриллэннэр күүскэ үлэлии сылдьаллар. Бу түмсүүлэр сыаллара-соруктара биир – Кыайыы туһугар. Оннук түмсүүнэн Бүлүү улууһугар баар “Бүлүү улууһа эһигинниин бииргэ” көмөнү оҥорор пуун буолар. Пуун салайааччыта, Бүлүү куоратын бочуоттаах олохтооҕо Мария Томскаяны кытта кэпсэттибит.

Пууну тэрийии

--Үтүө күнүнэн, хаһааҥҥыттан үлэлээн саҕалаатыгыт?

--2022 сыл балаҕан ыйын 21 күнүгэр, ыраас халлааҥҥа эмискэ этиҥ эппитинии, дойду үрдүнэн быстах мобилизация соһуччу буолбута. Балаҕан ыйын 29 күнүгэр Бүлүү улууһуттан быстах байыаннай хомуурга ыҥырыллыбыт уолаттарбытыгар утары уунар малынан, таҥаһынан, аһынан көмөлөһөр сыаллаах Бүлүү куоракка В.О.Каратаев аатынан Олоҥхо дьиэтигэр көмө оҥорор пууну тэрийэн, улуус дьаһалтатын, байыҥкамааты кытары ыкса сибээстээхтик үлэбитин саҕалаабыппыт. Бэбиэскэ тутан барар уолаттары барыларын пууҥҥа ыыталыыр этилэр, наадыйар малларын, таҥастарын, астарын ылан, байыҥкамаакка төттөрү бараллара.

--Бастаан ким идиэйэлээбитэй?

--Быраатым эмискэ ыҥырыллан туга да суох барбытын туһунан балтыбыттан истэммин уолаттарбытыгар көмөлөһүөххэйиҥ диэн социальнай ситиминэн сурук ыыппытым. Салгыы сүүрэн-көтөн тустаах пууну тэрийбиппит. Байыаннай сулууспа бэтэрээнэ, кадровай байыаннай, Бүлүү уонна Үөһээ Бүлүү улуустарын оччотооҕу военкома Сергей Николаевич Харлампьев ити боппуруоска элбэх сүбэни-аманы биэрбитэ.

--Барыта хас буолан үлэлии сылдьаҕытый?

--Аан бастаан “Алаһа” түмсүү салайааччыта Екатерина Герасимовна Алексееваны кытары ичигэс таҥас, утары туһаныллар малы-салы хомуйан, уолаттарбытыгар байыҥкамаакка илдьэн биэрэн, алаадьы астаан атаартыыр этибит. Онтон “Стимул” түмсүү салайааччыта Елена Яковлевна Сивцеваны уонна бу түмсүү чилиэнэ Валентина Михайловна Кононованы көмөҕө ыҥырбыппыт, билигин 17 буолан үлэлии сылдьабыт.

--Нэһилиэктэргит төһө кытталларый?

--Бүлүү улууһун уопсастыбаннай түмсүүлэрин салайааччытынан 2012 сылтан үлэлиибин. Онон мобилизация саҕаланыаҕыттан улуус уопсастыбаннай түмсүүлэрэ бука бары пуун иһинэн волонтерунан үлэлииллэр, ону таһынан нэһилиэктэр, куорат олохтоохторо, тэрилтэлэр, урбаанньыттар, күүс-көмө буолаллар, өрөспүүбүлүкэҕэ, улууспутугар ыытыллар араас аахсыйаларга көхтөөхтүк кытталлар.

Уолаттарга анаан

--Ордук тугу тигэҕитий?

--Дьыл кэмиттэн көрөн 17 араас көстүүмү, ону таһынан толстовка, халыҥ, чараас сэлиэнчиктэри, футболка, балаклава, пятиточник, сиргэ сыталларыгар, олороллоругар сылаас буоллун диэн 2 м уһуннаах, иһигэр 2 см халыҥнаах уонна 1,5 см халыҥнаах фольгированнай пенофоллаах, туттарыллар резинкаларыгар “Вилюйский улус вместе с вами” диэн суруктаах икки араас ковриктары, аптечкалары (толору эмтээх), чараас, халыҥ термобелье комплегын, ардахтан харыстанар пончо, 3 гына хомуллар иһигэр пенофоллаах сиигирбэт матырыйаалтан олбох, байыаннай несессер, плед, кээнчэ, куллуку, үтүлүк, снайпердарга аналлаах маскировочнай көстүүм икки көрүҥүн, нашлемник, иһигэр таба собуонньуга угуллубут олбох, таба тыһыттан олбох, бэргэһэ арааһын тигэн, ону сэргэ госпитальга эмтэнэр буойуннарга анаан косточка, бублик, сыттык, копчик анныгар угуллар сыттык, пижама, ис таҥас, Илизаров аппараакка аналлаах халыҥ, чараас кээнчэ тигэбит.

Сылгы сиэлиттэн угунньа, харысхал арааһын, кыра дэйбиирдэри, окуопаҕа аналлаах чүмэчилэри, сухой армейскай душтары, уһуннук умайар испиискэлэри, этиҥ түспүт маһын, сайынын дойдубутугар үүммүт эмтээх, ыраастанар оттору хомуйан, хатаран, анал мөһөөччүктэргэ уган бэлэмниибит. Өстөөх хараҕыттан, дронтан харыстанар, тиэхиньикэни харыстыыр, кистиир 4 араас исхиэмэнэн харыстанар сиэккэлэри өрөбүт.

--Байыастар ордук тугу сакаастыылларый?

--Уолаттарбыт көстүүмнэри, таҥас арааһын, берцы, “Сыа Бүлүү” сиробун, барыанньатын, ыһаарыламмыт собо, кыһынын тоҥ эт, балык, бэрэски, уопсайынан, дойдуларын аһын, ону тэҥэ, саха быһаҕын, мавик, тепляк, спальник, үнүстүрүмүөн нобуорун (болгарка, шуруповерт аккумуляторнай), портативнай уот ыстаансыйатын сакаастыыллар.

Госпиталларга тиийэн уолаттары кытта көрсүү

--Байыаннай дьайыы буола турар сиригэр-уотугар бара сылдьыбыт этиҥ.

-- 2024 сыллаахха солбуйааччыбын Елена Яковлевна Сивцевалыын Бүлүү улууһун дэлэгээссийэтигэр киирэн бара сылдьыбытым, төннөн иһэн Москва госпиталларыгар бэйэбит улууспутуттан, Саха Сириттэн эмтэнэр уолаттарбытыгар ас астаан, сакаастарын илдьэн көрсүһэн кэлбиппит. Быйыл Хабаровскайга баран госпитальларга, байыаннай чаастарга сылдьан кэлбиппит. Хабаровскайга госпитальга сытар уолаттарбытыгар волонтер Елена Васильевна Лебедкина ас астаан аҕаларын уонна ким туох кыһалҕалааҕынан көмөлөһөрүн туһунан наһаа махтанан туран биһиэхэ кэпсээбиттэрэ. Биһиги сүбэлэһэн баран, иккиэ буолан Хабаровскайга барарга быһаарыммыппыт уонна улуус дьаһалтатын дьыалаларын салайааччыта Клара Валериановна Гаврильеваҕа бараары сылдьарбыт туһунан эппиппит. Ол күн улуус дьаһалтатыгар мунньахтаан “Победа” пуондатыттан барар-кэлэр бырайыаспытын төлүүр туһунан боротокуол оҥоһуллубута. Кулун тутар 14 күнүгэр сарсыарда 9 чааска көмө оҥорор пуунтан таксыы суоппара Павел Семенович Павлов илдьэ барар таһаҕаспытын Иосиф Иосифович Софронеевы, Трофим Трофимович Алексеевы кытары барытын массыына үөһээҥҥи багажнигар тиэйэн Дьокуускайга айаннаатыбыт. Дьокуускайга тиийэн аны ол таһаҕаспытын барытын оҕолорум гаражтарыгар сүөкээн, сааһылаан биэрэн улаханнык көмөлөспүттэрэ.
Кулун тутар 15 күнүгэр киэһэ тоҕус чааска Дьокуускайтан Хабаровскайга диэри ыраах айаҥҥа таксыынан туруннубут. Айаннаан иһэн Аллараа Бэстээхтэн Мэҥэ Хаҥалас улууһун баһылыга Дмитрий Иванович Тихонов буойуннарга биир куул тоҥ сылгы этин биэрбитин ылан аастыбыт. Тында аттыгар суол халтарааныттан массыыналар кыайан барбакка хаайтаран туралларыгар түбэстибит. Улахан массыыналар сыыры кыайан дабайбакка тураллара. Олор быыстарынан айаннаан, кулун тутар 17 күнүгэр, сарсыарда 8 чааска Хабаровскайга этэҥҥэ тиийбиппит. Волонтер Алена Васильевна Лебедкина уонна кини дьиэ кэргэнэ биһигини дьиэлэригэр түһэрэн эйэҕэстик көрсүбүттэрэ. Аһаат да ырыынакка баран биирдэ туттуллар 1 лиитирдээх бытыылка, хаппахтаах иһит, таҥас, хортуоппуй атыыласпыппыт. Эбиэт кэннэ бэрэски буһаран, хас биирдии уолга бытыылкаҕа муорус, хаппахтаах биирдэ туттуллар иһиккэ кэтилиэттээх хортуоппуй буһаран, Бүлүүттэн аҕалбыт бурдукпут аһын илдьэ Хабаровскайдааҕы 301 №-дээх госпитальга сытар саха буойуннарын көрсө тиийбиппит.
Нөҥүө күнүгэр сарсыардаттан түүн хойукка диэри “Сыа Бүлүүбүт” биэрбит эриллибит этиттэн бэрэскини өлгөмнүк астаан, сиробунан муорус оҥорон, кус, кэтилиэт, хортуоппуй уонна Мэҥэ Хаҥалас эмис сылгытын этин духовкаҕа буһаран, хампалар ыыппыт ыһаарыламмыт балыктарын илдьэ түүн 4 чаас ааһыыта буойаһынан Белогорскайга айаннаабыппыт. 10 чаас айаннаан, кулун тутар 19 күнүгэр эбиэт кэннэ тиийбиппит. Таксыы сакаастаан 35 №-дээх байыаннай чааска Саха Сириттэн бааһыран эмтэнэ сытар буойуннары көрсөн, остуол тардан, ирэ-хоро кэпсэттибит. Ол күн киэһэ Хабаровскайга төннүбүппүт. Ол кэлэн, ас астаан баран, Хабаровскайтан 40 км сиргэ баар Князе-Волконскайга («Полк выздоравливающих») диэри таксыынан айаннаатыбыт. Саха Сириттэн сылдьар буойуннары көрсөн остуол тардан, дойдубут аһынан күндүлээбиппит. Барыахпыт иннинэ Хаҕын нэһилиэгиттэн эмтэнэ сытар уолу кытта төлөпүөнүнэн кэпсэтэн туохха наадыйарын барытын сиһилии ыйыталаспыппыт. Ырыынакка баран кини сакаастаабыт тактическай үрүксээгин, пледын, бытык хорунарын, баттах кырыйар массыыҥканы, таҥас-сап, утары туттар малын-салын атыылаһан илдьэн биэрбиппит.
Сарсыныгар 301 №-дээх госпитальга иккиһин баран, уолаттар сакаастаабыт астарын, туттар малларын илдьэн биэрбиппит.
Өрөбүл күн Вятское-на-Амуре диэҥҥэ таксыынан айаннаабыппыт. Ол тиийэн, "Инженерные войска саперы» диэн байыаннай чааска срочниктары көрүстүбүт. Манна I Күүлэттэн сулууспалыы сылдьар уолбутун көрсөн кини да, биһиги да олус үөрбүппүт. Саха Cириттэн сулууспалыы сылдьар уолаттары барыларын ыҥыртаан таһааран, остуоллаах, олорор сирдээх сарай иһигэр илдьибит аспытын остуолга тардан күндүлээтибит. Оҕолорбут барахсаттар дойдуларын аһын аһаан, биир дойдулаахтарын көрсөн, ахтылҕаннарын таһааран олус үөрбүттэрэ-көппүттэрэ, санаалара көтөҕүллүбүтэ. Бу сырыыбытыгар 40-тан тахса уолу көрсүбүппүт. Кулун тутар 23 күнүгэр Саха Сирин бэрэстэбиитэлэстибитигэр сылдьыбыппыт. Бу күн “Сила Востока” диэн Юлия Николаевна Жаркова салайааччылаах Хабаровскай волонтердарын кытары көрсөн үлэбит уопутун атастаспыппыт. Надежда Павловна Петрова харыстанар сиэккэни саҥа ньыманан өрөргө үөрэппитэ. Любовь Николаевна Бессонова харыстанар сиэккэ матырыйаалын быһарга анаан бэйэлэрэ оҥостубут ыстаныактарын бэлэхтээбитэ. Салгыы маннык уопут атастаһан бииргэ үлэлииргэ сүбэлэспиппит
Елена Васильевнаҕа Ньурба уонна Бүлүү волонтердара кыттыһаммыт морозильнай камера атыылаһан биэрбиппит. Кини волонтердуур үлэтин-хамнаһын көрөн олус сөхпүппүт. Наһаа элбэх үлэни соҕотоҕун толорор эбит. Төрөппүттэр төлөпүөнүнэн эрийэн оҕолорун ыйыталаһаллар, элбэх көрдөһүүлээхтэр. Итиннэ баар уолаттар үксүн кинилэргэ кэлэннэр суунан, таҥастарын сууйан, хонон-өрөөн бараллар эбит. Ол аайы Елена Васильевна ас астаан, сынньатан, сүбэлээн-амалаан ыыталыырын илэ харахпытынан көрдүбүт. Уолаттар киниэхэ махталлара муҥура суох.

--Улуус уонна нэһилиэктэр дьаһалталара төһө көмөлөһөллөрүй?

-Улууспут баһылыга Сергей Николаевич Винокуров салайыытынан улууска байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын, кинилэр дьиэ кэргэттэрин өйүүргэ аналлаах улахан хамсааһыннар ыытылла тураллар. 2024 сыллаахха улууска “Победа” диэн анал пуонда тэриллэн биһиги көмө оҥорор пууммутугар тигэр таҥастарбытын, фурнитураларбытын, харыстанар сиэккэ матырыйаалларын атыылаһарбытыгар көмөлөһөллөр. Баһыылка бэлэмниирбитигэр нэһилиэктэр дьаһалталара күүс көмө-буолаллар.

Александр Тарасов кэпсэттэ. Хаартыскалары Мария Томская тиксэриитэ.