Общество

Мария Емельянова Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Саллааттар уонна матростар төрөппүттэрин кэмитиэтин» 2008 сылтан салайар.

Мария Егоровна Мэҥэ Хаҥалас улууһун Мэлдьэхси нэһилиэгин Суола диэн кыра дэриэбинэтигэр төрөөбүтэ. Оскуоланы бүтэрэн баран, икки сыл аҥаара ыанньыксытынан үлэлээбитэ. Онтон Новосибирскайга барбыта, экэнэмиис идэтин баһылаабыта. Ол эрэн кэргэн тахсан, үнүбэрсиэти быраҕан, кэргэнин дойдутугар — төрөөбүт Сахатын Сиригэр төннүбүтэ. Үөрэҕин дьиэтигэр бүтэрбитэ. Дьиэ кэргэн ыстааһа — 49 сыл! Үс уоллаах, икки кыыстаах. Биэнсийэлээх.

Мария Егоровна Емельянова — киэҥник биллэр киһи. Мария Емельянова актыыбынай уопсастыбаннай үлэтин 90-с сыллартан ыытар. Кини бастакы Чечня сэриитин кэмигэр баҕа өттүнэн көмөлөһөр үлэтин саҕалаабыта, байыаннай сулууспалаахтарга уонна кинилэр дьиэ кэргэттэригэр көмөлөспүтэ, Кавказка бара сылдьыбыта. 2008 сылтан өрөспүүбүлүкэтээҕи «Саллааттар уонна матростар төрөппүттэрин» уопсастыбаннай Кэмитиэтин тохтоло суох салайар. Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар көмөнү оҥорууга көхтөөх үлэни ыытар.

Бу маннык далааһыннаах үлэтин таһынан, 70 саастааҕар кини успуорт тэрээһиннэригэр эмиэ күүс-көмө буолар эбит. Дьэ, маннык киһи, олоҕун тухары үтүө көмөһүт, сүҥкэн сүрэхтээх ийэ — Мария Егоровна Емельянова.

Бу үөрүүлээх күнүгэр биһиги кинилин кылгастык кэпсэттибит.

Тус бэйэм Мария Егоровналыын үтүө көмөһүттүү сылдьан Докуускай куорат биир тэрээһинигэр билсибиппит. Олус сэмэй, өрүү күлэ-үөрэ мичээрдии сылдьар, ыччакка сүб-ама биэрэр көмөһүккэ тутатына хараҕым быраҕыллыбыта. Бастаан утаа, Мария Емельяноваҕа олус майгынната көрбүтү. Билсэн, кэпсэтэн баран олус элэккэйин, киһи быһыытынан киэҥ көҕүстээҕин бэлиэтээн убаастабылым өссө улааппыта.

Бүгүҥҥү төрөөбүт күнүн көрсө хайдах байыаннайдарга көмһүт буолбутун, тугунан сирдэппитин ыйытастым:

-- Оччолорго Чечняҕа байыаннай хампаанньа бара турара, биһиги оҕолорбут онно сулууспалыыллара, оттон кинилэр төннөн кэллэхтэринэ, манна психологтар да, кинилэри уопсастыбаҕа сыһыарар атын да исписэлиистэр суохтара, — диэн "Саллааттар уонна матростар төрөппүттэрин кэмитиэтин" бэрэссэдээтэлэ ахтар. — Биһиги уолаттары кытта көрсөрбүт, үөрэххэ киирэллэригэр, үлэ булалларыгар, Дьокуускайга пропискаланалларыгар көмөлөһөрбүт. Көһө сылдьар төлөпүөннэр суохтара, ол эрээри оччолорго да Чечняттан сибээскэ тахсыбатах уолаттары сулууспалыыр сирдэригэр чаас аҥаарынан буларбыт. Биһиги оборуона министиэристибэтин кытта быһа сибээстээх этибит. Оччолорго Моздокка биһиги биир дойдулаахпыт Саргылана Гаврильевна Птицына дьиэ кэргэнин кытта олороро. Этэр курдук, кинилэр Хотугу Кавказка биһиги подразделениенан буолаллара — үлэбитигэр олус көмөлөһөллөрө.

Кэмитиэппит үлэтигэр Чечнятааҕы хампаанньаҕа уонна билигин, Украинаҕа анал байыаннай дьайыы ыытыллар кэмигэр, улахан ураты суох. Арай сибээс технологиялара сайыннылар. Билигин байыаннай сулууспалаах нэдиэлэни быһа дьиэтигэр эрийбэтэҕинэ — иэдээн, оттон урут суруктары кэтэһэрбит. Уолаттар сорохторо төрөппүттэригэр кинилэр сонуннара төһө суолталааҕын өйдөөбөт этилэр, сүрэҕэлдьииллэрэ — онон сурах-садьык ыйы-ыйынан кэлбэт этэ.

Саллааттар ийэлэрин кэмитиэтин дьыалаларынан Сахалинтан, Камчаткаттан Крымыгар тиийэ барытыгар сылдьыбытым. Биһиги тэрилтэбит аптарытыаттаах, ону биһиги өрөспүүбүлүкэбит олохтоохторун ортотугар да, байыаннайдар ортолоругар да көрөбүт. Иннибитигэр аан барыта аһаҕас, биһиэхэ бары көмөлөһөллөр.

Үлэҕэ саамай итии күннэринэн уонна нэдиэлэлэринэн быстах хомуур биллэриллибитин кэнниттэн бастакы күннэр буолбуттара. Оччоҕо миэхэ өрөспүүбүлүкэ бары муннугуттан күҥҥэ үстүү сүүс эрийии киирэрэ, төлөпүөммүн иитэ охсубакка хааларым. Ол эрээри биһиги хомуурга хабыллыбыттары эрэ сүбэлээбиппит. Биһиги кэмитиэппит тыл уонна дьыала өттүнэн көмөлөһөр — анал дьайыы саҕаланыаҕыттан. 2022 сыл кулун тутарыгар өрөспүүбүлүкэ дьахталларын уопсастыбаннай тэрилтэлэрин кытта биһиги уолаттарбытыгар посылкалардаах икки байыаннай сөмөлүөтү хомуйан ыыппыппыт, Саха Сириттэн барытыттан көмөлөспүппүт.

Быстах хомуур биллэриллибитин кэннэ Саллааттар уонна матростар төрөппүттэрин кэмитиэтэ «Саха Сирэ эн аттыгар!» гуманитарнай көмө ыстаабын тэрийбитэ, бырабыыталыстыба холбоспута. Билигин биһиги уолаттарбытыгар көмө кээмэйэ лаппа улаатта, сылаас таҥастан, ас нобуордарыттан саҕалаан, сыаналаах прицелларга уонна беспилотниктарга тиийэ. Гуманитарнай көмөнү хомуйуу уонна анал дьайыы сиригэр ыытыы өрөспүүбүлүкэ салалтатын патронадынан кииннэммит.

«Мин айанныырбын наһаа сөбүлүүбүн, ол эрэн билигин сырыым ордук дьыала туһугар буолар, — диир Мария Егоровна. — Анал байыаннай дьайыы сиригэр хаста да бара сырыттым, саха уолаттарын кытта көрсөбүн. Аҕыйах хонуктааҕыта онтон эргиллэн кэллим.

Үйэ чиэппэрэ кэриҥэ буолла биһиги уолаттарбытыгар армияҕа көмөлөһөбүн. Барыларын тыыннаах уонна доруобай дойдуларыгар эргиллэн кэлэллэрин баҕарабын. Быһа эттэххэ, мин үс уолум армияттан сулууспалаан кэлбиттэрэ. Оттон бэйэм тус бэйэм тугу баҕарабыныый? Мин барытын баар гынным: кэргэн, ийэ, эбээбин. Арай урукку курдук кыһалҕата суох сынньалаҥ — пляжтар, экскурсиялар тиийбэттэр. Ол эрэн туох буолуой, барыта иннибитигэр — Кыайыы кэнниттэн!»

Хаартыскалар: Мария Емельянова тус архыыбыттан