Общество

Тутуу

Дьиэ киириитэ. Улууска 2025 с. уопсайа 9 425 кв.м. иэннээх 108 чааһынай олорор дьиэ үлэҕэ киирдэ.

«2019-2025 сс. Хаарбах дьиэттэн көһөрүү» федеральнай бырагырааматынан ситиһиилээхтик үлэлээн кэллэ. Бэрдьигэстээх, Кэптин, Орто Сурт, Күөрэлээх, Дьиикимдэ дьоно-сэргэтэ саҥа кыыбартыыралар күлүүстэрин туппуттара. Бу күннэргэ Маҕараска 9 кв таас дьиэ ситэриллэн, үлэҕэ киириэҕэ.

Объектары тутуу уонна өрөмүөннээһин. Бэс Күөлүгэр 2 767 кв.м. иэннээх «Атамай сынньалаҥ киинин Элбэх хайысхалаах киинэ» үлэҕэ киирдэ.

«2024-2028 сс. үөрэҕириини сайыннарыы» судаарыстыбаннай бырагырааматынан Аһымаҕа «Одуванчик» уһуйаан капитальнай өрөмүөнэ ыытылынна.

«Дьиэ кэргэн сыаннаһа уонна култуура инфраструктурата» федеральнай национальнай бырайыак чэрчитинэн П.Д.Аввакумов аатынан Горнайдааҕы кииннэммит библиотечнай ситим киин библиотекатыгар 15 мөл тахса солк. суумалаах саҥардыы үлэтэ ыытылынна.

Суол-транспорт комплексын сайыннарыы. «Орто Сурт – Кэптин» муниципальнай суол салгыы оҥоһуллуутугар Нуоралдьыма үрэҕи туорааһын муостатын тутуу бырайыактааһын үлэтэ түмүктэннэ. Маны сэргэ СӨ тырааныспарка уонна суол хаһаайыстыбатын министиэристибэтин 2026 с. куоҥкуруһун ааһан, үлэтэ саҕаланыаҕа.

«Маайыкаан» үрэҕи туоруур муоста өрөмүөнэ ыытылынна, «Бэрдьигэстээх – Өрт» суолугар Көҥүстээх үрэҕин туорааһыныгар саҥа муоста туруорулунна.

«Амгор» ХЭТ Орто Сурт – Кэптин хайысханан 1 км 700 м усталаах суол тутуутун бүтэрдэ.

2025 с. устата Бэрдьигэстээх, Октябрьскай, Маҥаны, Солоҕон, Маалтааны, Кировскай, Мытаах, Одуну нэһилиэктэрин иһигэр уопсайа 5770 м. усталаах суол өрөмүөнэ оҥоһулунна.

Гаастааһын

Бэрдьигэстээх нэһилиэгин «Үрдэл» түөлбэтин элбэх оҕолоох ыалларын кварталыгар 75 ыалга гаас ситимэ киирдэ.

Дьиэ-уот коммунальнай хаһаайыстыбата

Бэрдьигэстээххэ уу ыраастыыр станция арылынна. «Эбэ» түөлбэтигэр икки уулуссаҕа сылы эргиччи кэлиэхтээх уу ситимин тардыыта быланнанар.

Нэһилиэнньэни ыраас уунан хааччыйыыга Маалтааныга, Октябрьскайга, Одунуга, Атамайга уу скважиналарын чөлүгэр түһэрии үлэтэ барда.

Күөрэлээххэ уу скважинатын модульнай дьиэтин оҥорууга 7 мөл.солк. суумалаах технологическай оборудованиены туруоруу үлэтэ түмүктэнэн, олохтоохтор ыраас уунан хааччыллар кыахтаннылар.

Урбаан эйгэтэ

Билиҥҥи туругунан Горнай улууhугар 672 киhи урбаан эйгэтигэр үлэлиир.

– Улуустааҕы ИТ-Киинэ өрөспүүбүлүкэҕэ «Саамай креативнай ИТ-киининэн» ааттанна;

2023 с. СӨ Бырабыыталыстыбатын ыйааҕынан Горнай улууһа олохтоох оҥорор таһаарыыны сайыннарар сиринэн буолбута. 2025 с. эбии Атамай нэhилиэгэ киирбитэ.

Өрөспүүбүлүкэ уонна улуус салалтата урбаан эйгэтин кытта тэҥҥэ үлэлэһэрин түмүгэр бүтүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн Горнай улууһа инвестиционнай рейтиҥҥэ төрдүс төгүлүн бастакы миэстэни ылары ситистэ.

Улууска саҥа 4 сынньанар база үлэҕэ киирдэ. Креативнай экономика сайдыытыгар 15 маастар кылаас, 4 стратегическай сессия, үөрэхтэр, семинардар ыытылыннылар. Уопсайа 240 киһи кыттыыны ылла. IT-оскуола үөрэх бырайыагын чэрчитинэн 55 оскуола үөрэнээччитигэр анал үөрэх тэрилиннэ.

Тыа хаһаайыстыбата

«Кормопроизводство сайдыытын» бырагырааматыгар киирсэн улууска 225 гаа сири чөлүгэр түһэриигэ, 16 км бүтэй тутуутугар, 7 сир оҥорор оборудование уонна 30 тн от сиэмэтэ атыылаhыытыгар субсидия көрүлүннэ.

Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтиттэн 34 мөл. 750 тыһ. солк. дьоҕус кыамталаах тыа хаһаайыстыбатын объектарын тутууга үбүлээһин көрүллэн, Солоҕон, Октябрьскай уонна Кировскай нэһилиэктэригэр 3 хотон капитальнай өрөмүөнүгэр, Бэрдьигэстээххэ үүт сыаҕа саҥа оборудование ылыытыгар, Кировскай, Маалтааны уонна Бэрдьигэстээх нэһилиэктэригэр 4 сылгы баазатын тутуутугар уонна Бэрдьигэстээххэ сайылык өрөмүөнүгэр уопсайа 9 хаһаайыстыба субсидиянан туһанна.

Сайыҥҥы сынньалаҥҥа оскуола саастаах 37 оҕо хаһаайыстыбаларга үлэ лааҕырдарынан хааччылынна.

Улууска 7 ыҥырыа иитэр хаһаайыстыба 5 тахса тн мүөт оҥоруутугар субсидияннан туһанна.

Дьиэ кэргэн экономикатын сайыннарыыга бүддьүөттэн үп көрүллэн, нэһилиэнньэ дохуоттаах буолуутугар уонна бэйэ бородууксуйатынан хааччыныыга 2328 куурусса, 1003 бройлер чоппууска, 43 сибиинньэ оҕото, 133 хаас, 361 индюк кэлбитэ. Уопсайа 459 дьиэ кэргэн бу өйөбүлүнэн туһанна. Маны таһынан 5-тэн элбэх ыанар ынахтаах саҥа хотон туттубут кэтэх хаһаайыстыбалаахтарга уопсайа 2 мөл.солк. көмө көрүлүннэ.

Адьырҕа кыылы аччатыыга 20 эһэ, 25 бөрө бултанна.

“Горнай Ас” тэрилтэ 2252 тн үүтү уонна 40 тн эти соҕутуопкалаата.

Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин нөҥүө «Сылгы иитиитин сайыннарыыга» диэн регионнааҕы бырайыак чэрчитинэн улуустан 6 сылгы иитэр хаһаайыстыба уопсайа 8 мөл. кэриҥэ техника уонна племенной сылгы атыылаһарга субсидия ылла.

Экономика

Олохтоох инициативаны өйүүр бырагырааматынан 2025 с. 8 бырайыак олоххо киирдэ.

№  Нэһилиэк       Бырайыак      Бырайыак сыаната (солк.)

Бэрдьигэстээх. Сосновая уонна Чаҕылҕан уулусса суолларын өрөмүөннээһин            2 985 333,00
Бэрдьигэстээх. А.Парфенова уулусса тротуарын оноруу       3429 207,00
Бэрдьигэстээх. Эбии уулусса сырдатыытын туруоруу            2866 619,00
Бэрдьигэстээх. А.Н.Осипова аатынан оскуола параднай сирин тротуарнай плитканы оҥоруу           2 469 077,00
Бэрдьигэстээх нэһилиэгин Эбэ түөлбэтин кииннэммит уунан хааччыйыы ситимэ (1 түһүмэх)       2 662 043,00
Маалтааны. Модульнай уу ыраастыыр станцияны атыылаһыы 2900 000,00
Одуну. Сайыҥҥы уу ситимин тардыы (3 түһүмэх) 2 600 000,00
Октябрьскай. Сылы эргиччи спортивнай былаһаакканы тэрийии 2 720 242,00

Барыта:           22 632 521,00

Сир сыһыаннаһыылара

Уопсайа улууска 1091 элбэх оҕолоох ыал уочаракка турбутуттан 804 ыал босхо сир ылар быраабынан туһанна, ол иһиттэн быйылгы сылга 53 ыал сир ылла, харчынан сир оннугар уопсайа 41 ыал туһанна. Билигин 246 киһи уочаракка турар.

Уһук илин олохтоохторугар сири биэрии сокуонугар олоҕуран (871) сайабылыанньа киирэн, 597 дуогабар регистрацияланна. 88 киһи бас билиигэ ылла. Бу бырагыраама сокуонугар уларыйыылар киирбиттэринэн болдьохторо ааспыт уонна туһамматах дьон 96 дуогабара тохтотулунна.

Сир арендатыттан 2 866,12 тыһ.солк. киирэн былаан 75,66 % туолла, онтон сири атыылааһынтан 512,62 тыһ.солк. киирэн, былаан 103,14 % туолла, баай-дуол арендатыттан 2 077,719 тыһ.солк. киирэн, былаан 85,45 % туолла, муниципальнай оройуон бас билиитигэр турар сиртэн 122,914 тыһ.солк. киирэн былаан 106,2 % туолла.

Бу сылга Бэрдьигэстээх генеральнай былааныгар олоҕуран, 14 410 кв.м. иэннээх сири 10 450,0 тыһ.солк. атыылаһылынна. Муниципальнай баайы арендаҕа биэрии электроннай аукционунан 1 комплекс, итиэннэ 18 хамсаабат баай бэрилиннэ. Хаһаайына суох баайы-дуолу учуоттааһынҥа үгүс үлэ барар, ол курдук 4 сир учуокка турда. Сири биэриигэ электроннай аукционнар буоллулар, ол курдук 4 дьиэ туттууга, 3 предпринимательство хайысхатынан.

518 федеральнай сокуон үлэҕэ киирэн, урут учуоттаммыт баайы-дуолу булан уонна олор тустарынан сибидиэнньэни Росреестрга учуокка ыытыы үлэтэ барар. Уопсайа 2976 хамсаабат баайга-дуолга чуолкайдааһын үлэтэ баран былаан 103,87 % туолла.

Тыа хаһаайыстыбатын сирин инвентаризацията, элбэх оҕолоохторго уонна СВО кыттыылаахтарын сирдэрин учуотугар, нэһилиэк паспорын РГИС УЗР систиэмэҕэ угуу былааннаах үлэтэ ыытылынна. Пилотнай бырайыагынан Аһыма бөһүөлэгин сирин, баайын-дуолун сыыппара каартата беспилотнай тиһик көмөтүнэн оҥоһулунна.

Сир кодексатынан 1213 киирдэ, ол иһиттэн 293 саҥа сири ылыыга дуогабардар оҥоһулуннулар, 95 сир көрүҥүн уларытыыга, 133 схема бигэргэтиигэ, 66 сири кэҥэтиигэ, 48 бас билиигэ ылыыга, 190 о.д.а көрүҥнэргэ. Урукку учуокка сылдьар сирдэри, объектары чуолкайдааһын үлэтинэн 355 сир, 33 хамсаабат баай дьыалата ыытылынна.

Доруобуйа харыстабыла

Улууска 2025 с. 11 ый түмүгүнэн 120 оҕо төрөөтө.

Тохсунньу ыйтан кулун тутар ыйга диэри мобильнай биригээдэ улуустааҕы киин балыыһа быраастара, терапевт, ЛОР, окулист, хирург, акушер -гинеколог уонна психиатр-нарколог нэһилиэктэри кэрийэн үлэлээтилэр, ону таһынан көһө сылдьар ФЛГ кабинета нэһилиэнньэҕэ флюорографическай чинчийиини 72 % оҥордо, диспансеризация уонна профилактическай көрүү үлэтэ ыытыллан 11 ый түмүгүнэн 98 % туолла. Грипп утары вакцинация 100 % туолла.

2022 с. «Цифровой медицинский профиль жителя Горного района» бырайыак оҥоһуллан, бырабыыталыстыба нөҥүө бигэргэнэн, былааннаах үлэ салҕанар.

2025 с. киин балыыһаҕа уопсайа 12 эдэр саҥа исписэлиис үлэлии кэллэ. “Земскэй быраас” бырагырааманан быйыл 1 психиатр, нарколог уонна 1 фельдшер үлэлии кэллэ.

Сылын ахсын ыытыллар катаракта эпэрээссийэтигэр 3 түһүмэҕинэн 58 ыарыһах Өрөспүүбүлүкэтээҕи харах балыыһатыгар эмтэнэн кэллэ.

Улууспутугар Дьокуускайтан 2-ис нүөмэрдээх өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһа мобильнай хирург быраастара икки төгүл кэлэн, уопсайа 210 киһини эмтээтилэр, миэстэтигэр 150 араас эпэрээссийэ оҥордулар. Сүрүннээн геморрой, варикоз, үөс тааһын ылыы эпэрээссийэлэригэр болҕомто уурдулар.

Үөрэхтээһин

Үөрэхтээһин эйгэтигэр 2024-2025 сс. үөрэх сылын түмүгүнэн улуус үрдүнэн 2375 оҕо оскуолаҕа, 945 иитиллээччи оҕо уһуйааныгар сылдьар.

Биир кэлим эксээмэни – 188 выпускник туттарда. Оскуола 8 выпускнига I степеннээх кыһыл көмүс мэтээли, 20 выпускник – үрүҥ көмүс мэтээли ылары ситистилэр. Сүрүн государственнай эксээмэни 222 үөрэнээччи туттаран, 9 кылаастарын ситиһиилээхтик түмүктээтилэр.

Бүтүн Арассыыйа үөрэнээччилэрин олимпиадаларын улуустааҕы түһүмэҕэр 639 үөрэнээччи 25 предмеккэ кыттан, 10 оҕо региональнай этапка ыҥырылынна. Саха сирин үөрэнээччилэрин олимпиадатыгар 7 оҕо кыттан, Бүтүн Арассыыйа үөрэнээччилэрин олимпиадатын эрэгийэннээҕи түһүмэҕэр 3 үөрэнээччи, Саха сирин үөрэнээччилэрин олимпиадатыгар 2 үөрэнээччи кыттан, бириистээх миэстэҕэ тигистилэр.

“Сыл бастыҥ кылааһа” куоҥкурус үбэ үрдээн, 1 мөл.солк. буолла. Алын сүһүөх кылаастарга Семен Данилов аатынан Бэрдьигэстээх орто оскуолатын IV кыл. (кыл.сал. И.С.Константинова), орто сүһүөх кылаастарга С.И.Тарасов аатынан Өрт орто оскуолатын VI кыл. (кыл.сал. Т.А.Тарасова), үрдүкү кылаастарга Кэптин орто оскуолатын X кыл. (кыл.сал. К.К.Скрыбыкин) кэлэктииптэрэ кыайыылаахтарынан буоллулар.

В.В.Филиппов аатынан улуустааҕы гимназия баазатыгар «Айтыын – Покровскай колледж» орто профессиональнай үөрэх филиалыгар эбии «Туризм и гостеприимство» хайысха үлэтин саҕалаата. Бу үөрэххэ быйыл 15 устудьуоннаах бөлөх тэрилиннэ.

А.Н.Осипов аатынан Бэрдьигэстээх орто оскуолата «Сквозные образовательные технологии – 2025» Бүтүн Арассыыйатааҕы күрэскэ кыттан, 72 финалистар истэригэр киирдэ. Эмиэ бу оскуола “Мохсоҕол” хамаандата Бүтүн Арассыыйатааҕы Зарница 2.0 байыаннай-патриотическай хабааннаах күрэскэ ситиһиилээхтик кыттан кэллэ. Эдэр спортсменнар хамаандалара өрөспүүбүлүкэтээҕи “Спортивные якутяне” спартакиадаҕа III миэстэни ылла.

Оттон В.В.Филиппов аатынан улуустааҕы гимназия Саха сирин оскуолаларын выпускниктара үөрэххэ киириилэринэн 7 бастыҥ оскуола ахсааныгар киирдэ. А.Н.Осипов аатынан Бэрдьигэстээх орто оскуолата «Лучший штаб по воспитательной работе» күрэскэ II миэстэ буолары ситистэ. Людмила Лукина аатынан Эбии үөрэхтээһин киинин иитиллээччилэрэ Минскэй куоракка аан дойду музыкальнай күрэһэр бириистээх миэстэни ылары ситистилэр.

«Сыл бастыҥ тыа сирин уһуйаана» Бүтүн Арассыыйатааҕы күрэскэ Бэрдьигэстээх нэһилиэгин «Кэнчээри» оҕону сайыннарар киинэ кыайыылаах буолан, дипломунан наҕараадаланна. Туллукчаана оҕону сайыннарар киин Бүтүн Россиятааҕы «Сыл бастыҥ оҕо уһуйаана-2025» аһаҕас көрүү куоҥкуруһун кыайыылаахтара буоллулар.
2024-2025 сс. үөрэх сылыгар улуус үөрэҕин тэрилтэлэрэ араас хайысхалаах Граннарга кыттан, 4 379 131,99 солк. суумалаах эбии үбүлээһини ыллылар.

Дьиэ кэргэн политиката

Быйылгы сылга улууска 16 саҥа ыал эбилиннэ. Национальнай бырайыак олоххо киирэригэр улуус дьаһалтата элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэри өйүүр сыалтан, төрдүс уонна алтыс оҕолорун төрөппүт ыалларга ньирэй бэлэхтиир сертификаты 20 ыал тутан, кэтэх хаһаайыстыбаларын сайыннараллар.

Улуус Сэбиэтин иһинэн бигэргэммит «Ийэҕэ махтал» бэлиэнэн үс элбэх оҕолоох ийэ наҕараадаланна.

Горнай улууһун ытык кырдьаҕаһа улуус Бочуоттаах олохтооҕо, тыыл бэтэрээнэ Мария Григорьевна Тарасова-Сэбиэт Маарыйа 100 сааһын туолар үбүлүөйдээх күнүгэр өрөспүүбүлүкэтээҕи “Үйэ саас” үрдүк наҕарааданы кытта, 1 000 000 солк. сертификат туттарылынна.

«Ытык аҕа» бэлиэ элбэх оҕолоох улуус сайдыытыгар үгүс кылааттаах Маҥаны олохтооҕо Исай Сидоровка туттарылынна.

Өрөспүүбүлүкэҕэ «Ийэ Албан аата» III истиэпэннээх бэлиэнэн наҕараадалааһыҥҥа Горнай улууһуттан 7 оҕону иитэр 4 ийэ 100 тыһ.солк. наҕарааданы туттулар. Ону таһынан «Ийэ Албан аата” II истиэпэннээх» бэлиэни уонна 200 тыһ.солк. Сахая Илюхина тутта.

СӨ үлэҕэ уонна социальнай сайдыы министиэристибэтэ биллэрбит “Активное долголетие” күрэҕэр Горнай улууһа 1 417 235,36 солк. ылан, Гран кыайыылааҕынан тахсан, аҕам саастаах дьоҥҥо “Мы из СССР” сайыҥҥы лааҕыр Бэрдьигэстээх нэһилиэгэр үлэлээтэ. Ону таһынан, «Мои года-мое богатство» аҕам саастаах дьоммутугар аналлаах үгүс тэрээһиннэр ыытылыннылар. “Аврора” медицинскэй клиникаҕа 60 бэтэрээн уонна аҕам саастаах дьоммут эмтэнэн кэллилэр.

Одуну нэһилиэгиттэн Саргылана, Айтал Никаноровтар дьиэ кэргэттэрэ өрөспүүбүлүкэҕэ уонна Россияҕа бастыҥ дьиэ кэргэн үрдүк аатын сүктүлэр.

Култуура

‘’Култуура’’ национальнай бырайыагынан П.Д.Аввакумов аатынан киин библиотека 15 мөл. суумалаах субсидияҕа тиксэн аныгы технологиянан, оборудованиянан, кинигэлэринэн хааччылынна, ис бараана саҥардылынна. Оҕо бибилиотеката “Дьиэ кэргэн” федеральнай национальнай бырайыак чэрчитинэн ыытыллыбыт “Лучшая практика библиотек” күрэскэ кыайан, 2мөл. 950 тыһ. суумалаах субсидияҕа тигистэ. Солоҕон нэһилиэгин сынньалаҥ киинэ материальнай-техническэй баазаны хаҥатыыга субсидия куоҥкуруһун кыайыылааҕынан тахсан, 1 мөл. 345 тыһ. светодиоднай экраны ылары ситистэ.

Атамайдааҕы элбэх хайысхалаах киин уораҕайыгар Сынньалаҥ киинин, олохтоох бибилэтиэкэ, нэһилиэк общественнай түмэлин сэргэ нэһилиэк дьаһалтата, почта киирэннэр нэһилиэнньэ үөрүүтэ муҥура суох. Нэһилиэктэр общественнай музейдарын өйүүр соруктаах улуус уонна тыа сирин түөлбэлэрин үбүлээһиннэринэн бу күннэргэ олохтоохтор күүстэринэн Маҥаны нэһилиэгэр музей-балаҕан дьиэтэ тутуллан, көҥдөйө бүттэ.

2025 с. киэн туттар үбүлүөйдээх дьоммут олоҥхоһут Семен Алексеев-Уустарабыс 125, муосчут, Саха АССР норуодунан худуоһунньуга Иван Мамаев 130, РСФСР уонна Саха АССР култуураларын үтүөлээх үлэһитэ Михаил Егоров 100, поэт, педагог, тылбаасчыт Иван Егоров-Иван Горнай 90 сылларыгар үгүс тэрээһиннэр ыытылыннылар. Сэмэн уонна Соппуруон Даниловтар ааттарынан Духуобунас киинэ олоҥхоһут Семен Алексеев-Уустарабыс “Дэбириэлдьин Бэргэн” олоҥхо-испэктээги Бэрдьигэстээххэ, П.А.Ойуунускай аатынан Саха театрыгар көрдөрдүлэр. “Олоҥхо кэскилэ” уһуйаан Семен Алексеев- Уустарабыс “Балыксыт оҕото Бадьайа Бухатыыр, ньиэрпэ балык тириитэ таҥастаах Дэриэппинэ Бэргэн” олоҥхо-испэктээк премьератын туруорда.

Кировскай Сынньалаҥ киинэ оҕолорго анаан “Удьуор утум” күрэһэ, Михаил Егоров аатынан Сынньалаҥ киинэ Михаил Егоров 100 сааһыгар анаан “Саха норуотун үйэлээх үгэстэрин култуурунай кода” иккис аһаҕас фольклор бэстибээли, Олоҥхо дьиэтэ Семен Алексеев-Уустарабыс 125 сылыгар анаан “Оллоонноон олорон олоҥхолуох…” аһаҕас олоҥхо толоруутун оҕолорго, ыччаттарга ыыттылар. Быйыл сайын Мытаах Эбэтигэр “Олоҥхо кэскилэ” оҕо фольклорнай лааҕыра үлэлээн, оҕолор, төрөппүттэр киэҥ сэҥээриилэрин ылла.

Улуу Кыайыы 80 сылыгар анаан улуус нэһилиэктэрин икки ардыгар ыытыллыбыт «Кыайыы Салюта» уус-уран самодеятельность фестивалыгар бастакы миэстэни Октябрьскай, иккиһи Одуну, үсүһү Солоҕон нэһилиэктэрин уус-уран самодеятельноһа ыланнар сыаналаах бириистэринэн наҕараадаланнылар.

Спорт

Өрөспүүбүлүкэ чемпионаттарыгар уонна бастыыр иһин күрэхтэһиигэ уопсайа – 14 кыһыл көмүс, 22 үрүҥ көмүс, 20 боруонса мэтээли ылар чиэскэ тигистилэр. Россия уонна Уһук Илин чемпионатыгар, биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэһиигэ уопсайа – 7 кыһыл көмүс, 7 үрүҥ көмүс, Европа уонна Аан дойду таһымыгар уопсайа – 4 кыһыл көмүс, 1 боруонса мэтээлинэн наҕараадаланан, бастыҥ спортсменнарбыт дойдуларын ааттаттылар.

Быйылгы нэһилиэктэр икки ардыларыгар ыытыллыбыт комплекснай спартакиада түмүгүнэн кыайыылааҕынан Бэрдьигэстээх, иккис Кировскай, үһүс Одуну нэһилиэктэрэ ааттаннылар.

Бүгүҥҥү күн туругунан уопсайа ГТО-ну – 260 киһи туттарда.

Кулун тутарга мөлтөхтүк көрөр спортсменнарга Россия күрэхтэһиитигэр Радион Дьяконов ситиһиилээхтик кыттан, III миэстэни ылары ситистэ.

Тунаара Федорова Москва уобалаһыгар ыытыллыбыт Европа чемпионатыгар 64 харахтаах дуобакка чемпион үрдүк аатын ылбыта.

Нальчик куоракка буолан ааспыт эдэрдэргэ Россияҕа бастыыр иһин күрэхтэһиигэ кэскиллээх мас тардыһааччылар: Артур Вензель, Ярик Текеянов кыайыы өрөгөйүн аҕаллылар. Эвелина Михайлова, Алекса Семенова, Богдан Луковцев бириистээх миэстэни ылан үөртүлэр.

Дьокуускайга ыытыллыбыт XXV Федеральнай таһымнаах “Сабантуй” оонньууларыгар Дьулустаан Ноговицын мас тардыһыытыгар Аар Дархан аатын ылбыта.

Таатта улууһун Ытык Күөлүгэр түмүктэммит XXII Манчаары оонньууларыгар Горнай улууһун 15 спортсмена кыайыы өрөгөйүн биллилэр. Айаал Бурцев төрүт көрүҥнэргэ, Кай Адамов төрүт ыстаныыларга муҥутуур кыайыылаахтарынан таҕыстылар.

Доҕордуу Монголия дойдутугар ыытыллыбыт Мас тардыһыыга Аан дойду чемпионатыгар 90 кг диэри Семен Борисов тэҥнээҕин булбакка, кыһыл көмүс мэтээл хаһаайынынан буолла.

Үбүлүөйдээх Туймаада ыһыаҕын ат сүүрдүүтүгэр Хорезм Харачой Ил Дархан бирииһигэр чаҕылхай кыайыытынан, Горнай улууһун ааттатта. Сыыдам аты үрдүк категориялаах тренер Василий Игнатьев дьарыктаата.Аан дойду категориялаах жокей Магомед Каппушев аппытын биэтэккэ бастакынан киллэрдэ. Өрөгөйдөөх ыһыах ат сүүрдүүтүн кыайыылааҕар анаммыт бирииһин 1 000 000 солк. Горнай улууһун СВО фондатыгар анаата.

Гражданскай көҕүлээһин сайдыыта

Улууска 143 общественнай тэрилтэ үлэлиир, олортон 43 түөлбэ иһинэн түмсүүлэр (ТОС-тар),онтон 18 түөлбэ түмсүүтэ кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэ быһыытынан бигэргэммиттэр. Уопсайа улууспутугар юридическэй регистрациялаах 50 НКО баар.

2025 с. түмүгүнэн 18 бырайыак кыайыылаах буолла, уопсай суумата 21 мөл. солк. тэҥнэстэ.

Ааспыт сылга Россия Президенин Фондатын граннарын куоҥкуруһун түмүгүнэн – 7 бырайыак кыайыылаах буолан, 10 мөл. тахса солкуобай өйөбүлү туһанна. Ил Дархан граныгар 7 бырайыак кыайыылаах буолан, 8 мөл. кэриҥэ солкуобай үбүлэннэ. Ону таһынан быйылгы региональнай күрэхтэр түмүктэринэн – 9 935 651 солк. эбии үп улууска кэллэ.

ТОС-тар сайдыыларыгар СӨ Ил Дарханын Гранын түмүгэр – Горнай улууһа бастакы миэстэни ылбыта. Грант уопсай суумата – 1 088 461,00 солк. Манна эбии «Горнай улууһа» МО 350 000,00 солк. көрбүтэ. Уопсай суумата – 1 438 461,00 солк. Бу үп улуус 5 нэһилиэктэригэр куоҥкурус түмүгүнэн кыайыылаах нэһилиэктэргэ үллэриллибитэ:
– «Бэрдьигэстээх нэһилиэгэ» ТСТ – 523 076,73 солк.;
– «Маҥаны нэһилиэгэ» ТСТ – 319 658,00 солк.;
– «Атамай нэһилиэгэ» ТСТ – 188 888,82 солк.;
– «Мытаах нэһилиэгэ» ТСТ – 247 008,45 солк;
– «Октябрьскай нэһилиэгэ» ТСТ – 159 829,00 солк.

Сылын аайы кэммиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэр араас бырайыактарынан ыччаты төрөөбүт дойдуну таптыырга, ытыктыырга уонна бэриниилээх буоларга иитэр, бырайыактары олоххо киллэрэллэр.

Горнайбыт сылтан сыл тупсар киэркэйэр, улууспут инникитин бары бииргэ оҥоруохха. Үлэнэн – Үрдэлгэ, түмсүүнэн – Чыпчаалга.

«Горнай улууһа» МО дьаһалтата.