Нэһилиэктэргэ бүгүҥҥү сүрүн кыһалҕанан уматык сыаната буолбатах, кини суоҕар уонна лимиитигэр сытар. Улуустар кииннэригэр биир илиигэ 20 лиитэрэттэн ордугу биэрбэппит диэн быраабыла күчүмэҕэйдэри үөскэтэр. Өрөспүүбүлүкэ салалтата кыһалҕаны быһаара сатыыр, ол эрээри логистика бэйэтин сокуоннарын соҥнуур.
Гаас быыһабыл дуо?
Алтынньы саҥатыгар Уус Алдан улууһун Түүлээх нэһилиэгин баһылыга Станислав Винокуров СӨ муниципальнай тэриллиилэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Степан Саргыдаевка аһаҕас сурук суруйда. Кини этиитэ судургу: дьаһалталар тырааныспардарын гааска көһөрүү.
Бороҕоҥҥо баар “Туймаада-ньиэп” сапыраапкатыгар бэнсиин сыаната 100 солкуобай буолла. Дьокуускай куоракка «Сахатранснефтегазка» гаас уматык 37 солкуобайга атыыланар. Ол эрээри, маннык оттукка көһөргө улуустарга онно наадалаах гаас сапыраапкаларын уонна тырааныспары гааска көһөрөр сыахтары арыйыыга харчы суох, ону тэҥэ, анал бырагыраама ирдэнэр.
«Билигин бэнсиин сыаната 100 солкуобайтан таҕыста, оттон гаас уматык 37 солкуобай атыыланар, — диэн Станислав Винокуров биһиги хаһыаппытыгар кэмэнтээрий биэрдэ. — Холобурдаан эттэххэ, УАЗ “Патриокка” тустаах оборудованиены туруоруу 120 тыһыынча солкуобайга тэҥнэһэр. Бу элбэх харчы эрээри, улахан кэмчилээһиҥҥэ тиэрдэр. Татарстаҥҥа бу хайысхаҕа анал бырагыраама үлэлиир эбит, биһиэхэ ол тоҕо сатаныа суоҕай?»
Билигин үгүс улуус кииннэригэр гаас сапыраапкалара суохтар. Ол иһигэр Уус Алдан киинигэр Бороҕоҥҥо эмиэ. Онон нэһилиэк баһылыга Станислав Винокуров бу бырайыак тула өрөспүүбүлүкэ таһымыгар, чуолаан Ил Түмэн, үп уонна экэниэмикэ министиэристибэлэрин кытта кэпсэтии, ырытыы ыытан, пилотнай бырайыак быһыытынан киллэрэргэ эбэтэр «Сахатранснефтегаз» бу үлэни ылсан, тустаах сапыраапкалары тутарга этии киллэрэр.
«Иккис этиим — тиэхиньикэ боппуруоһа, — диэн салгыы кэпсиир Винокуров. — Биһиги нэһилиэктэрбит дьаһалталарыгар араас массыыналар бааллар. Сүрүннээн УАЗ-тар. Бу тимир көлөлөр Саха Сирин тыйыс усулуобуйатыгар сөбө суохтар. Хаачыстыбалара мөлтөх, ол иһин, саппаас чаастары элбэхтик эрэйэллэр, ону тэҥэ, наһаа элбэх уматыгы сииллэр. Кытай уонна Кэриэйэ массыыналарын Арассыыйаҕа таҥан таһаарар собуоттары кытта кэпсэтэн, биһиги тымныыбытыгар барсар, 4х4 приводтаах, уматыгы кэмчилиир массыыналары аҕалар кэм кэллэ. Бырабыыталыстыбабыт тустаах собуоттары кытта үлэлэһэн, гаас оборудованиелаах массыыналар кэлэллэрин ситиһиэн наада».
Аны буоста үлэтин туһунан
Уматык кыһалҕата сотору быһаарыллыаҕа. Оттон буоста билиҥҥи балаһыанньата каадыры уонна инфраструктураны ыкса ситимнээх. Сэбиэскэй кэмҥэ почтальон биэнсийэни уонна дьон суругун, хаһыаты тиэрдэр ытыктанар киһинэн буолара. Билигин тыа сирин почтальона кимий? Бу -- үксүн сурук, хаһыат, баһыылка угуллубут мөһөөччүгүн санныгар сүкпүт дьахтар. Тоҕо диэтэххэ, буоста массыыната алдьанар эбэтэр уматыга суох.
Улуустар кииннэриттэн ыраах сытар нэһилиэктэргэ буоста өҥөтүн хаачыстыбата быстар мөлтөх. “Үлэһит хамнаһа олус кыра. Сэлиэнньэҕэ почтальон хамнаһыгар олорор кыах суох, онон тустаах үлэ миэстэлэрэ кураанах тураллар. Буостаны уонна биэнсийэни бэйэбит нэһилиэкпитигэр тиэрдэргэ үөрэннибит, ордук суол мөлтөх кэмигэр. Баһыылкалар үксүн улуус киинигэр хаалаллар. Маны сэргэ, буоста үлэлиир бырагыраамата нэдиэлэнэн сүтэн хааллаҕына, бу сиэрэ суох быһыы. Онон буоста үлэтэ быстар мөлтөх диэн кистээбэккэ этиэххэ наада. Хамнас кыра, үлэһит тиийбэт. Бу салаа саҥа таһымҥа тахсарыгар үлэ барыан наада. Бу дойду үрдүнэн баар кыһалҕанан буолар. Саҥа федеральнай сокуон ылыллан, күүһүгэр киирдэҕинэ уларыйыы барыа диэн эрэнэбит», -- диэн баһылык Станислав Винокуров быһаарар.
Септик уонна аам-даам тымныы...
Уматык кыһалҕатын таһынан, ОДьКХ боппуруоһа быһаарыыны эрэйэр. Саха Сиригэр кэтэх дьиэни тупсарыы бу физика сокуоннарын уонна ирбэт тоҥу кытта киирсиинэн буолар.
Убаҕас тобох (ЖБО) кыһалҕата кыра сэлиэнньэлэргэ ордук сытыытык турар. Баһылык кэпсииринэн, нэһилиэктэргэ кирдээх ууну оборторон таһаарар массыыналары олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр бырагырааманан (ППМИ) ылар кыах баар. Ол эрээри, олохтоох дьаһалта мөккүөргэ киирэр: массыына баар, оттон сүөкүүр сир суох. Улуустарга үгүстэригэр анал ыраастыыр ыстаансыйалар суохтар. Убаҕас тобоҕу чугас сытар аппаларга тоҕуу бу экология нуорматын кэһиинэн буолар, улахан ыстыраабынан түмүктэнэр, ол эрээри, атын сир суоҕун курдук суох...
«Манна сыһыаннаахха учуонайдары кытта төгүрүк остуол, кэмпириэнсийэ ыытан, бу боппуруоһу үчүгэйдик ырытыахха наада. Биһиэхэ -50°C тымныыга эппиэттиир, ыраастыыр анал дьоҕус ыстаансыйа наада. Экологтар этэллэринэн, ирбэт тоҥ усулуобуйатыгар убаҕас тобоҕу ыстаансыйаларга ыраастатан эрэ баран, тустаах сиргэ тоҕуллуохтаах диэн. Маннык ирдэбили урутаан сайдыы территориялар бырайыактарыгар киллэриэххэ сөп, кыра ыстаансыйалары манна таҥан оҥорор эмиэ табыллыа этэ. Хайаан да соҕурууттан атыылаһыллан туруохтаах диэн ирдэммэт. Тыа сиригэр аналлаах технологиялары биһиги тыйыс тымныыбытыгар, ирбэт тоҥмутугар сөп түбэһэр гына оҥоруохха наада», — диэн Станислав Винокуров этэр.
Манна даҕатан эттэххэ, баһылык бэлиэтииринэн билиҥҥитэ бу эйгэҕэ федеральнай таһымнаах сокуон суох. Онон киин куораттары кытары биир халыыбынан көрөллөр. Канализационнай-ыраастыыр ыстаансыйалар эбэтэр мини-ыстаансыйалар ирдэнэллэр диир.
Дьиэ сылааһа
Хас биирдии нэһилиэккэ логистика уонна сибээс кыһалҕата баарын үрдүнэн, дьиэлэри тупсарыыга сөптөөх болҕомто ууруллар. Иһигэр аныгы туалет, душевой кэбиинэ, таҥас сууйар массыына бааллар. Ититиитин ситимэ эмиэ үчүгэй, онно эбии уотунан сылытыллар муосталар уонна конвектордар эбиллэллэр.
Дьиэ хаһаайына бэйэтигэр эрэнэр: септигын бэйэтэ туруорар, дьиэтин бэйэтэ ититэр. Тыа сирин урбаанньыттара дьиэ матырыйаалын оҥорор сыахтары тутан, аныгы олох ирдэбилигэр эппиэттиир ититэр матырыйааллары атыылыыр буолбуттара бу эмиэ бэйэни көмүскэнии биир көрүҥүнэн буолар. Дьон-сэргэ аныгы олох сиэринэн олорорго дьулуһар. Онон убаҕас тобоҕу сүөкүүр анал сири, переработкалыыр сыахтары оҥорууну баһылык туруорсара бу биир сытыы, кэмигэр быһаарыллыахтаах боппуруоһунан буолар.
Түмүк оннугар
Ыраах тыа сиригэр олоруу бүгүҥҥү күҥҥэ тыыннаах хаалар туһугар киирсии, охсуһуу буолбута киһини сонньутар. Олохтоохтор үҥсэргээбэттэр, кинилэр бэйэлэригэр сөп түбэһиннэрэллэр. Бэнсиинтэн гааска көһөргө бэлэмнэр, өскөтүн бу бүддьүөккэ экэниэмийэни аҕалар буоллаҕына. Кинилэр буостаны үлэлэтэри, бөҕү таһаарар технологияны олоххо киллэлэри туруорсаллар.
Уус Алдан улууһун Түүлээх нэһилиэгин баһылыга Станислав Винокуров: «Дойдубутугар төһө да уустук кэм кэллин, дьаһалта үлэтэ тохтуо суохтаах. Биһиги бу этиилэрбитин Ил Түмэн, Ил Дархан, Бырабыыталыстыба истиэхтэрэ диэн эрэнэбит. Ыраах олорорбут, килиимэппит тымныыта биһиги буруйбут буолбатах. Бу — дойдубут стратегическай кыаҕа. Онуоха сөптөөх олоҕу-дьаһаҕы хааччыйыы судаарыстыба сүрүн эбээһинэһинэн буолар. Ыраах сытар, дьоҕус нэһилиэк олохтоохторо бэйэбит эрэ хаалыа суохтаахпыт. Тыа сиригэр олорор дьон олоҕун хаачыстыбатын тупсарыыга саҥа технологиялары киллэрэн туһаныыга сөптөөх болҕомто ууруллуон наада», -- диэн баһылык Станислав Винокуров санаатын үллэстэр.
Хаартыскалар: Түүлээх нэһилиэгин дьаһалтатын архыыбыттан.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
