Уопсастыба

Саха Сиригэр Иосиф Бродскайга аналлаах өйдөбүнньүк бэлиэни туруорары саха норуодунай бэйиэтэ Наталья Харлампьева уонна Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы – Ил Түмэн байыаннай сулууспалаахтар, бойобуой дьайыылар бэтэрээннэрин дьыалаларыгар, патриотическай иитиигэ уонна уопсастыбаннай тэрилтэлэргэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Подголов көҕүлээбиттэрэ. Бырайыагы Ил Дархан Айсен Николаев, Дьокуускай куорат мэрэ Евгений Григорьев уонна аэропорт генеральнай дириэктэрэ Сергей Игнатенко өйөөбүттэрэ. Мемориальнай бэлиэни скульптор Николай Огонеров оҥорбута.

Иосиф Бродскай айар үлэтэ, судургута суох олоҕо үгүс киһи  интэриэһин тардар. 23 эрэ саастаах бэйиэт сойуолааһын аһыытын-ньулуунун  билбитэ. Инньэ гынан, 1972 с. Австрияҕа, онтон Эмиэрикэҕэ көһөн барарга күһэллибитэ. Ол эрээри, кини төрөөбүт нууччатын тылынан дойдутугар муҥура суох тапталын хоһуйар, устуоруйаҕа олоҕурбут бөлүһүөктүү көрүүлээх хоһоонноро өлбөт үйэлэммиттэрэ. 1987 с. Бродскай Аан дойду култууратыгар сабыдыаллаабыт сүҥкэн литэрэтииринэй үлэтин иһин, Нобелевскай бириэмийэнэн бэлиэтэммитэ.

Биллиилээх бэйиэт Саха Сиригэр 1959 уонна 1961 сс. кэлэ сылдьыбыт. Геологическай-чинчийэр эспэдииссийэҕэ үлэлээбит. Уус Маайаҕа уонна Чульмаҥҥа көтөөрү, Дьокуускай аэропордугар балачча буолбут. Кини айымньылаах олоҕор ураты миэстэни Дьокуускай ылбытын туһунан доҕотторугар уонна интервьюларыгар бэлиэтээн кэпсиирэ. Куоракка дьаарбайа сылдьан, кинигэ маҕаһыыныттан Евгений Баратынскай хоһооннорун хомуурунньугун атыылаһан бэркэ тартаран аахпыт уонна салгыы тугунан дьарыктанарын дьэҥкэтик өйдөөбүт. Бу курдук бэйиэт буолар бигэ быһаарыныытын Дьокуускайга ылыммыт. 

Тыл этээччилэр Бродскай айар алыбын күүрээнин сипсийиитин Дьокуускайтан сомсубутун, онон мемориальнай дуоска аэропорт тэлгэһэтигэр турбута тоҕоостооҕун бэлиэтээтилэр.

РФ уонна СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, бибилэтиэкэр Валентина Самсонова өйдөбүнньүк бэлиэни Киин киинэ тыйаатырын аттыгар турар, уруккута кинигэ дьиэтигэр аһыахтарын баҕарбыттарын туһунан кэпсээтэ: «Хомойуох иһин, ол кыаллыбата. Арааһа буолуохтаах буолан, хайдах эрэ үөһээттэн ыйыллан, Бродскай көтөрүн кэтэһэн бириэмэни атаарбыт аэропордугар өйдөбүнньүк дуоска миэстэтин булла», – диэтэ.

– Наталья Ивановналыын үс сыл устата туруорсан, дьэ, баҕа санаабытын толордубут. Иэспин төлөөбүт курдук сананным. Биһиги, куорат олохтоохторо, улуу дьон кэлэ сылдьыбыттарын үйэтитиэхтээхпит уонна онон киэн туттуохтаахпыт. Маннык устуоруйа түгэннэрин биир дойдулаахтарбыт, оҕолорбут билиэх тустаахтар. Туруоруммут сорукпутун ситиспиппититтэн санаам көтөҕүллэр. Биһиэхэ бу дьиҥнээх бэлиэ күн. Иосиф Александрович айар үлэтин мин олус сөбүлүүбүн, айымньыларын хат-хат ааҕабын. Бэйиэттэр кыларыйар кырдьыгы, олох чахчытын хоһооннорун устуруокаларыгар тиһэллэр. Бродскай хоһоонноругар көрсүһүү, арахсыы, соҕотохсуйуу көстөр. Суруйарын саҥа саҕалаан эрэр эдэр киһи биһиги куораппытыгар бэйиэт буоларга быһаарынан, талбыт суолуттан халбарыйбакка, олоҕун тухары айбыта-туппута, – диэн эттэ Александр Подголов.

Бырайыагы көҕүлээбит Наталья Харлампьева мемориальнай дуосканан Дьокуускай Бродскай сылдьыбыт сиринэн бэлиэтэммитин уонна Саха Сирин литэрэтиирэтин эйгэтэ Бродскайынан кэҥээбитин тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Итиэннэ бэйиэт Дьокуускай аэропордугар турар хаартыската баарын кэпсээтэ. Кини Сэбиэскэй Сойуустан барарыгар бу хаартысканы доҕотторугар бэлэхтээбит уонна кэннигэр «1959, Якутск, аэродром, где больше мне не приземлиться. Иосиф, 22.V.72, Ленинград не горюйте» диэн суруйбут.

– Мантан көстөр бэйиэт Дьокуускайга сыһыана, хомолтото, бырастыылаһыыта. Онон, Иосиф Бродскай кута биһигини көрөр буоллаҕына, бу дьаһалы сөбүлүүрэ буолуо дии саныыбын. Мин аан бастаан бэйиэт да, личность да быһыытынан сүдү киһи Дьокуускай куоракка сыһыаннааҕын билэн бараммын соһуйбутум. Кини олоҕун, айымньытын чинчийэр учуонайдар кэлэ сылдьыбыттара. Олор истэригэр Виктор Куллэ диэн литературовед, учуонай баара. Кинилиин кэпсэтэрбитигэр: «Тоҕо Бродскайга мемориальнай дуоска туруорбаккытый?» – диэн ыйыппыта. Ол кэнниттэн бу үлэ саҕаламмыта. Бүгүн мин олус үөрдүм уонна долгуйдум. Бу тэрээһиҥҥэ Бродскай сахалыы тылбаастаммыт хоһооно ааҕыллыбыта элбэҕи этэр. Норуот бэйэтин этническэй эргимтэтигэр хаайтарыа суохтаах, кини хайаан даҕаны киэҥ эйгэҕэ тахсыахтаах. Бэйэтин духуобунай, литэрэтииринэй эйгэтин кэҥэтэн иһиэхтээх. Онно бүгүҥҥү тэрээһин биир хардыынан буолар, – диэтэ норуот бэйиэтэ.

Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ бэйиэт Елизавета Мигалкина, Дьокуускай аэропордун юридическай салаатын дириэктэрэ Афанасий Томтосов тыл эттилэр. Бэйиэт хоһооннорун М.К. Аммосов аатынан ХИФУ уонна С.Ф. Гоголев аатынан ДьПК устудьуоннара аахтылар. Елизавета Мигалкина тылбааһыгар Бродскай «Пилигримнэр» хоһоонун Саха тыйаатырын артыыһа Александр Борисов ааҕан тэрээһини сахалыы тыыннаата.

Оруобуна 54 сыл анараа өттүгэр Иосиф Бродскай Дьокуускай аэропордугар үктэнэн, айар аартыгын арыйбыт Саха Сирин салгынынан тыыммыта. Улуу бэйиэккэ анаммыт өйдөбүнньүк устуоруйаны кэрэһилээн, үгүс киһиэхэ саҥа саҕахтары арыйыахтын!

Антонина НЕУСТРОЕВА,

Хаартыскалар ааптар түһэриитигэр уонна wikipedia