Уопсастыба

Аһылык туруктаах баазатын тэрийэргэ
Пуорумҥа учуонайдар, агрономнар, оҕуруот аһын, бурдугу уонна сүөһү сиир култуураларын ыһыыга идэтийэр хаһаайыстыбалар салайааччылара, исписэлиистэрэ, мелиоратордар, үлэ тиэхиньикэтин, ыһыы сиэмэтин, уоҕурдууну хааччыйар тэрилтэлэр бэрэстиибэллэрэ түмсэннэр, сиртэн үүнээйини ылыы салаатын сайыннарыы, саҥа технологиялары киллэрии туһунан кэпсэттилэр. Сарсыарда өттүгэр Дьокуускай куорат таһыгар, Үс Хатыҥҥа олохсуйан үлэлиир «Ний», Намныыр суолга баар «Менякова Г.В.» бааһынай хаһаайыстыбаларыгар итиэннэ Тулагытааҕы «Олимп» кэпэрэтиипкэ сырыттылар.

Күнүстэн киэһэ Бырабыыталыстыба 2 №-дээх дьиэтигэр сүбэ мунньах буолла. Миниистир Артем Александров сиртэн үүнээйини ылыы салаатын билиҥҥи, инники соруктарын туһунан иһитиннэрии оҥордо. 1980-с сс. өрөспүүбүлүкэҕэ 97 тыһ. гектар бааһына баар буоллаҕына, 1990-с сс. дойду тутула уларыйар дьалхааннаах кэмнэргэ сопхуостар эстэннэр, ыһыы иэнэ 40 тыһыынча гектарга тиийэ аччатыллан баран, кэлиҥҥи сылларга быраҕыллыбыт бааһыналары сөргүтүүгэ хайысха ылыллан, ыһыы иэнэ сыыйа кэҥэтиллэр. Холобур, былырыын ыһыы үлэтэ 49,3 тыһыыча гектарга ыытыллыбыт буоллаҕына, быйыл үлэ 51,1 тыһыынча гектарга барда. Ити курдук, утумнаахтык үлэлээн, 2030 сылга диэри бааһына иэнин 70 тыһыынча гектарга тиэрдэр сорук турар.
Бүддьүөттэн быйыл 259 мөл. солк., ол иһигэр, бурдукка 148 мөл. (1 гектарга 13 тыһ. солк.), хортуппуйга 83 мөл. солк. (1 гектарга 35 тыһ. солк.), оҕуруот аһыгар 28 мөл. солк. (1 гектарга 45 тыһ. солк.), ону таһынан сиэмэҕэ 63 мөл., уоҕурдууга 15 мөл. солк. көрүллүбүт. Сүөһү сүмэһиннээх аһылыгын хааччыйарга 100 мөл. солк. көрүллүбүт, онно улуустар бэйэлэрин бүддьүөттэриттэн 167 мөл. солк. харчыны эбии укпуттар.
Быйыл 12,1 тыһыынча туонна туорахтаах култуура, 74,8 тыһыынча туонна хортуоппуй, 28,7 туонна оҕуруот аһа хомуллуохтаах. Үүккэ идэтийэр хаһаайыстыбалар үүнүүнү бааһынаттан ыларга дьулуһаллар, онон былырыын 12,3 тыһыынча туонна сенаһы, 23,7 тыһыынча туонна сиилэһи бэлэмнээбиттэрэ, оттон быйыл 13,4 тыһыынча туонна сенаһы, 24,2 тыһыынча туонна сиилэһи бэлэмниир итиэннэ 434 тыһыынча туонна оту оттуур соруктаах, үлэлии-хамсыы сылдьаллар. «Сүөһү аһылыгын бэлэмнээһин» бырагырааманан, 2017-2024 сс. барыта 2 млрд солкуобай көрүллэн, хаһаайыстыбалар үлэ араас тиэхиньикэтин, ол иһигэр, 48 хамбаайыны, 230 тыраахтары, 274 холбонор тэрили (булуугу, барананы, дискаторы, культиваторы, фрезаны), 308 сенажтыыр тэрили, 157 сиэйэлкэни ылыммыттар.

Бииргэ үлэлииргэ ыҥырдылар
Салгыы ТХНЧИ дириэктэрэ Михаил Черосов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Агробырамыысыланнай комплексын ресурсанан хааччыйар киинин салайааччы Семен Плотников, Сири оҥоруу сулууспатын сүрүн агрохимигэ Анастасия Гермогенова сыыппара технологиятын туһаныы туһунан иһитиннэрдилэр. Сири оҥоруу сулууспатын салайааччыны солбуйааччы Валентина Винокурова бааһына быйаҥнаах араҥатын хайдах байытары сүбэлээтэ.
Сир үлэтигэр тиэхиньикэ быһаарар оруоллаах. Өрөспүүбүлүкэ хаһаайыстыбаларын кытары таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар «Россельмаш» хампаанньа Уһук Илиҥҥи федеральнай уокурукка салаатын салайааччы Александр Кливник тыа хаһаайыстыбатын тиэхиньикэтин саҥа көрүҥнэрин билиһиннэрдэ. Урукку өттүгэр соччо биллэ-көстө илик «Балтийскай лизинг» хааччахтаммыт эппиэтинэстээх тэрилтэ Сибиири, Уһук Илини кытары үлэтин-хамнаһын сүрүннээччи Денис Николаевскай тэрилтэ оҥорон таһаарар тиэхиньикэлэрин, лизинг усулуобуйатын билиһиннэрдэ, бииргэ үлэлииргэ ыҥырда.
«Пакхаус» – кэлэр кэм илдьитэ
Хортуоппуйу уонна оҕуруот аһын үүннэриигэ идэтийэр хаһаайыстыбалар табыгастаах харайар сирдэрэ суох буолан, үүнүүлэрин күһүн эргиэмсиктэргэ дуона суох сыанаҕа батарарга күһэллэллэрэ баар суол. Ону көннөрөр сыалтан, Өлүөхүмэттэн «Олекма-Продукт», Хаҥаластан «Хоточчу Ас», «Тиит Эбэ», Намтан «Нам хортуоппуйа», Амматтан «Ини-бии Фоминнар» кэпэрэтииптэр, Чурапчыттан «Данил Павлов» бааһынай хаһаайыстыба кыттыһаннар, иккис таһымнаах хааччыйар-батарар кэпэрэтииби тэрийбиттэрэ.
Пуорумҥа кэпэрэтиип салайааччыта Сергей Латышев Дьокуускай куорат иһигэр 3 000 туонна хортуоппуйу, оҕуруот аһын харайар, суортуур, атыыга таһаарарга бэлэмниир толору хааччыллыылаах «Пакхаус» комплекс бырайыагын оҥорбутун, ону атыылаһарга харчы наадатын туһунан иһитиннэрдэ.

«Байым» түмпүт
Маннык мунньахтарга мэлдьи туох эмит саҥа сүүрэн сырдатыллар үгэстээх. Холобур, былырыын Хаҥалас улууһугар ыытыллыбыт «Бааһына күнүгэр» ТХНЧИ учуонайдара бааһынаҕа уоҕурдууну киллэрэргэ туһаныллар агродроннары көрдөрбүттэрэ, Дьааҥы улууһун бэрэстэбиитэллэрэ 30 гектар бааһынаҕа эбиэс ыһан, үһүс сылын сенаж оҥороллорун туһунан кэпсээбиттэрэ.
Быйыл эмиэ бэртээхэй бырайыактар олоххо киллэриллибиттэр. Ол курдук, Таатта улууһугар хас да нэһилиэк кэпэрэтиибэ «Байым» кэпэрэтиип тула түмсэн, 100 гектар бааһынаҕа туорахтаах култуураны ыспыттар, ону таһынан, уонча сыл быраҕыллан сыппыт 210 гектар иэннээх бааһынаны сөргүтэн, сүөһү аһылыгар анаан эбиэһи, виканы, Судан отун үүннэрбиттэр. Силигин ситэрэн, бааһыналарыгар 7,5 км усталаах бүтэйи туппуттар.
«Сүөһү аһылыгын бэлэмнээһин» бырагырааманан көрүллүбүт көмөҕө уонна улуус утары үбүлээһинигэр тирэҕирэн, «Байым» кэпэрэтиип «Россельмаш» хампаанньаттан улахан тыраахтары, «VELES» пиирмэттэн диискэни, сиилэстиир хамбаайыны уонна сенаһы кэнсиэрбэлиир тиэхиньикэни атыыласпыт. Онон, сенаһы саҥа, быдан барыыстаах ньыманан бэлэмнииргэ оҥосто сылдьалларын туһунан «Байым» кэпэрэтиип салайааччыта Егор Чахов кэпсээтэ. Улахан көмөлөрүн, сүбэлэрин-амаларын иһин министиэристибэҕэ, учуонайдарга уонна мелиоратордарга махтал тылларын анаата.

Сүөһү аһылыгын киинэ
«Мелиорация уонна тыа хаһаайыстыбатын уунан хааччыйыы управлениета» судаарыстыба бүддьүөтүн тэрилтэтин салайааччы Дмитрий Махаров биир бэртээхэй бырайыагы саҕалаабыт.
Управление сэттэ салаалаах. Киин салаа Дьокуускай куораты, Хаҥалас, Нам, Өлүөхүмэ, Ленскэй, Кэбээйи улуустарын уонна хотугулары, Чурапчытааҕы салаа Таатта, Чурапчы улуустарын, Илин эҥээрдээҕи салаа Мэҥэ Хаҥалас уонна Амма улуустарын, Ньурбатааҕы салаа Ньурба уонна Сунтаар улуустарын хабан үлэлииллэр, ону таһынан Бүлүүтээҕи, Үөһээ Бүлүүтээҕи итиэннэ Мүрүтээҕи салаалар бааллар. Кинилэр сааскы ууну халытан ходуһаны нүөлсүтэллэр, ууга барбыт ходуһалар ууларын түһэрэллэр, иһэр ууну хааччыйар водохранилищелары көрөллөр-истэллэр. Кэнники сылларга үбүлээһин кэм үгүөрүтүк көрүллэн, салаалар саҥа тиэхиньикэлэринэн хааччыллан эрэр эбиттэр.
Сүөһү аһылыгын стратегическай саппааһын хааччыйар, быраҕыллыбыт бааһыналары туһаҕа таһаарар итиэннэ баазаны көдьүүстээхтик туһанар сыалтан, управление салалтата Сүөһү аһылыгын киинин тэрийэр туһунан бырагырааманы оҥорбут. Ону олоххо киллэриигэ бары өттүнэн ыараҥнатан көрөн баран, Ньурбатааҕы салааны талбыт. Онуоха бу улууска бааһына сирэ барыта муниципальнай бас билиигэ сылдьара, салаа үлэлииргэ сөптөөх тиэхиньикэлээҕэ учуоттаммыт. Инньэ гынан, ньурбалар быйыл саас пилотнай бырайыак быһыытынан, сир таҥастаан, эбиэс ыспыттар. Бырайыак табылыннаҕына, үлэ салгыы атын салааларга ыытыллыахтаах эбит.
– Ытыктабыллаах биир идэлээхтэрим, улуустар бэрэстэбиитэллэрэ, мелиоратордар сир үлэтигэр бардылар диэн долгуйумаҥ, үп-харчы кырыымчыгын учуоттаан, «эйиэнэ-миэнэ» дэспэккэ, күүспүтүн түмэн, бары бииргэ үлэлиэҕиҥ, – диэн ыҥырыынан управление салайааччыта этиитин түмүктээтэ.

Хаартыска: Анна Сергучева түһэриитэ