Уопсастыба

Хас да хайысханан
Биһиги өрөспүүбүлүкэбит олохтоохторо Анал байыаннай дьайыыга хомуур биллэриллиэҕиттэн, үтүө көмөһүт хамсааһыныгар көхтөөхтүк кытталлар, гуманитарнай уонна тиэхиньиичэскэй көмөнү тиһигин быспакка оҥороллор.
Киин куоракка Ирина Саввина салалтатынан «Илии сылааһа» иистэнэр сыах анал таҥас нобуорун тигэргэ үлэлиир. Сыах маастардара улуустарынан сылдьан араас маастар-кылаастары тэрийэн, ыал ийэлэрин уонна эбээлэрин иистэнэргэ уһуйбуттарын түмүгэр, билигин элбэх улууска сыах салаалара таһаарыылаахтык үлэлии-хамсыы олороллор. Тикпит-оҥорбут таҥастарын-саптарын Көмөнү тэрийэр кииҥҥэ туттараллар биитэр уоппускаҕа кэлбит буойуттар бэйэлэрэ илдьэ бараллар. 
Бу хамсааһыҥҥа норуот эмчиттэрэ көхтөөхтүк кытталлар. Ол курдук, Лөкөй От диэн дьикти ааттаах, Саха Сиригэр үүнэр эмтээх отторунан үлэлиир отоһут Анал байыаннай дьайыы байыастарыгар 2022 сыл сэтинньититтэн саҕалаан көмөлөһөр. Уҥуох, сүһүөх ыарыыларын, тымныйыыны, тымныйыыттан төрүөттэммит ыарыылары, сөтөлү, күөмэй ыарыытын эмтиир, стресстэн тахсарга, аһаҕас баас оһоругар көмөлөһөр маастары хааччыйар. Улуустар үтүө көмөһүттэрэ биир дойдулаахтарыгар ыытар баһыылкаларыгар таҥаһы-сабы уонна туттар тэрили таһынан, сахалыы алгыс тыллаах дьоҕус кинигэлэри, харысхаллары эмиэ ыыталлара үтүө үгэскэ кубулуйда. Онуоха суруйааччылар, олохтоох ааптардар кытталлар. Холобур, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Раиса Тимофеева-Михайлова сүрүннээһининэн, араас улуустарга олорор хомоҕой тыллаах хоһоонньуттар «Айыыларым арчылааҥ» диэн, харысхал ойуулардаах, алгыс тыллардаах, сиэпкэ уктар дьоҕус кинигэлэри оҥорон ыыталлар.
Национальнай бибилэтиэкэҕэ
Көмөнү тэрийэр кииннэр балтараа сылтан бэттэх хахха буолар, харысхал сиэккэлэрин өрүүгэ ылыстылар, онон маннык түмсүүлэр хас куорат уонна улуус ахсын тиргиччи үлэлииллэр-хамсыыллар. «Саха Сирин бойобуой солко өрөөччүлэрэ» диэн уопсастыбаннай хамсааһын биир салаата Национальнай бибилэтиэкэ дьиэтин биир хоһугар үлэлиир.
– Харысхал сиэккэтэ дроннартан көмүскээн, анал байыаннай дьайыыга сылдьар уолаттарбыт олохторун элбэхтэ быыһаата, быыһыыр даҕаны. Бастаан хахханы биирдии байыаска анаан баайарбыт, онтон чахчы туһалааҕын билэн, байыаннай тиэхиньикэҕэ анаан эмиэ сакаастыыллар, онон наһаа элбэх сайаапка киирэр. Сиэккэни өрөр матырыйаалы салайааччыларбыт Марина Иннокентьевна уонна Сергей Ефимович Васильевтар Санкт-Петербуртан, баабырыкаҕа сакаастаан аҕалтараллар. Матырыйаалынан хааччыйыыга Дьааҥы уонна Бүлүү улуустарын баһылыктара улахан көмөнү оҥороллор, – диэн кэпсиир салаа салайааччыта Тамара Попова.
Харысхал сиэккэтин өрөргө, манна баҕа өттүлэринэн кэлэн үлэлиир үтүө көмөһүттэр үлэлэрин тиһигин быспат туһугар, дьэ, элбэх матырыйаал ирдэнэр. Ол иһин, «Саха Сирин бойобуой солко өрөөччүлэрэ» хамсааһын бассаабынан ыыппыт ыҥырыытын биир бастакынан киин куорат олохтоохторо Наталья, Владимир Рожиннар өйөөбүттэр.
– Урукку өттүгэр көмө наада диэн ыҥырыы кэллэҕинэ, биһиги наар харчынан көмөлөһөр этибит. Билигин илим туһалааҕын истэн, ону бэйэбит таҥан ыытыыһыкпыт диэн санааҕа кэллибит. Биэнсийэбит кэлбитигэр, анал маҕаһыыҥҥа тиийэн наадалаах тэриллэри, сабы атыылаһан, кэргэмминээн ый аҥаара оҥорон бэлэмнээбиппит. Бастакы сырыыбытгар оруобуна 5 – 18 миэтэрэ усталаах уонна 5 – 7 миэтэрэ кэтиттээх гына наардаан, 20 илими таҥан аҕалан, салааҕа туттарбыппыт. Харысхал сиэккэтин хайдах оҥорор туһунан бассаабынан ыыппыт видеоларын көрөн, ону үтүгүннэрэн оҥорбуппут. Маннык илимнэр, сиэккэлэр араас байыаннай тиэхиньикэни дронтан харыстыырга, өссө суолга ууран, тиэхиньикэни эрэ буолбакка, уолаттарбыт олохторун кытары быыһыырга чахчы абыраллаах тэриллэр эбит, -- диир Владимир Егорович.

Хоту дойду хоһууттара
Рожиннар тус хоту сытар Усуйаана улууһуттан, Хаһааччыйа нэһилиэгиттэн төрүттээхтэр. Владимир Егорович Тыа хаһаайыстыбатын орто сүһүөх салайар үлэһиттэрин тиэхиньикуумун бүтэриэҕиттэн, сопхуос Хаһааччыйатааҕы отделениетыгар биригэдьииринэн, мэхээнньигинэн таһаарыылаахтык үлэлээбит. Сопхуос эстибитин кэнниттэн ОДьКХ-ҕа үлэлээбит, 1999 сылтан «Чысхаан» диэн аҕа ууһун общинатын тэрийэн, көмүс хатырыктааҕы бултаабыт. Дьоҕус хаһаайыстыба атаҕар туран, баазатын олохтоохтук оҥостон, сыллата көрдөрүүтүн тупсаран испит. 2005 сыл түмүгүнэн, улууска агробырамыысыланнай тэрилтэлэр икки ардыларыгар ыытыллыбыт куоталаһыыга «Бастыҥ балык хаһаайыстыбата» буолбут. Төрүт дьарыгы сайыннарыыга, дойдутун дьонун-сэргэтин үлэнэн хааччыйыыга өр сыллаах, үтүө суобастаах үлэтэ сиэрдээхтик сыаналанан, Владимир Егорович 2008 сыллаахха «Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ» аатынан  бэлиэтэмит, Усуйаана улууһун Бочуоттаах олохтооҕо буолбут. 
Оттон кини олоҕун аргыһа, эрэллээх кэргэнэ Наталья Ивановна Челябинскайдааҕы юридическай тиэхиньикууму бүтэриэҕиттэн, дойдутугар 23 сыл устата социалынай көмүскэл салаатыгар үлэлээбит. Саха Өрөспүүбүлүкэтин социальнай сулууспатын туйгуна, үлэ бэтэрээнэ.
Владимир Егорович община муоһатын олохтоох эдэр киһиэхэ туттаран, бочуоттаах сынньалаҥа тахсыбыт. Инньэ гынан, 2020 сыллаахха Рожиннар оҕолоругар, Дьокуускайга көһөн кэлбиттэр. Өссө уон сыллааҕыта харчы мунньунан, «Сатал» түөлбэтигэр уһаайба ылбыттар. Онно дьиэ туттан, биэс сыллааҕыта көһөн киирбиттэр. Ол эрээри, бааччааҥҥа диэри дьиэлэрин докумуона кыайан оҥоһуллубакка сылдьара сөхтөрдө.
– Түөлбэбитигэр үс сүүсчэкэ ыал олорор, бары дьиэбит докумуона суох. Кыра оҕолордоох эдэр ыаллары киһи аһынар, сабыс-саҥа туттубут дьиэлэрин хаалларан, куоракка киирэн, кыбартыыра куортамнаһан олороллор. Аны, чугаһынан оптуобус тохтобула да, күн аайы туттар малы-салы атыылыыр маҕаһыын да суох. Инньэ гынан, куоракка киирэрбитигэр 1,5 килэмиэтирдээх сири хааман, Намныыр суолга тахсан, маршрутнай оптуобус тохтобулугар тиийэбит. Ол да буоллар, санаабытын түһэрбэккэ, уолаттарбытыгар көмөлөһөн, туһалаатарбыт ханнык диэн, илим баайыытынан дьарыктанабыт, – диир Владимир Егорович.
Кини атаҕынан ыалдьар буолан, ыраах сири кыайан хаампат, инньэ гынан, илим баайыытыгар наадалаах тэрили атыылаһыыга Наталья Ивановна сылдьар эбит. Ол туһунан кини маннык кэпсиир:
– Илим баайар сабы көрдөөн, куоракка киирэн маҕаһыыннары уонна ырыынактары кэрийэбин. Кэргэним сааһын тухары балыксыттаабыт киһи илими өрүүнү кыра сааһыттан билэр-сатыыр. Онон, төһө кыалларынан үчүгэй матырыйаалы талан, үчүгэй хаачыстыбалаах илимнэри оҥоробут. Куоракка киирэрбитигэр илиммитин куулга уган баран, такси сакаастыыбыт. Бастакы сырыыбытыгар такси суоппара син ботуччу харчыны көрдүүрэ буолуо дии санаабыппыт эрээри, киһи кэпсэтэн билсэр, биһиги Анал байыаннай дьайыыга сылдьар уолаттарга харысхал илими оҥорбуппутун истэн баран: «Мин бырааттарым эмиэ онно бааллар», – диэн харчы ылбатаҕа. Түгэнинэн туһанан, үтүө санаалаах эдэр киһиэхэ махталбытын тиэрдэбит.
Ийэ дойдубут чиэһин көмүскээн, Анал байыаннай дьайыыга сылдьар биир дойдулаахтарбытыгар көмөлөһөр Айыы санаанан салайтарар хоту дойду хоһуун дьоно, Нататья Ивановна уонна Владимир Егорович Рожинар, биэс ый устатыгар барыта 123 илими баайан, «Саха Сирин бойобуой солко өрөөччүлэрэ» уопсастыбаннай хамсааһын Национальнай бибилэтиэкэҕэ баар салаатыгар туттардылар.
Илими баайар матырыйаалларын атыылаһарга кинилэр иккиэн бэйэлэрин биэнсийэлэриттэн ый аайы 10-нуу тыһыынча солкуобайы кыттыһаллар, ол эбэтэр ый аайы 20 тыһыынча солкуобайы тутталлар. Сүгүрүйэбит, махтанабыт!

Хаартыскаҕа ааптар түһэриитэ.