Уопсастыба

Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн бас билии көрүҥүттэн тутулуга суох 152,5 тыһыынча ынах сүөһү (2024 сыл таһымыгар), ол иһигэр, 65,4 тыһыынча ыанара ынах, ону тэҥэ 173,4 тыһыынча сылгы (1,5 % эбиллибит), 167 тыһыынча таба (8,4 % эбиллибит) баар.
Тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарыы кээмэйэ 2024 сылтан 0,1 % үрдээн, 2025 сылга 38,7 млрд солкуобайга тэҥнэспит. Этинэн хааччыныы 27 %, үүтүнэн 54,9 %, хортуоппуйунан 66 %, оҕуруот аһынан 40 %, сымыытынан 65 % буолла. Тыа хаһаайыстыбатын, тутуу уонна дьоҕус кыамталаах эбийиэктэр оҥорон таһаарыыларын өйүүр олохтоох салайыныы уорганнарын боломуочуйаларын кэҥэтии АПК-ны сайыннарыыга үтүө түмүктээх буолла: сыл устатыгар 49 саҥа эбийиэк үлэҕэ киирдэ, саҥардылынна. Ол иһигэр: Бүлүү улууһун Сыдыбыл с. (“Ампаардаах” ХЭУо) 70 сүөһү турар хотонноох уонна анал тиэхиньикэҕэ хараастаах сүөһүнү иитэр комплекс, Мэҥэ Хаҥалас улууһугар 200 сүөһү турар хотонноро (“Томтор” ХЭУо, “Илгэ” СПОК), Үөһээ Бүлүү уонна Кэбээйи улуустарыгар 50 сүөһү турар хотонноро. 2026 сылга 60 эбийиэги саҥардыы уонна үлэҕэ киллэрии былааннанар.
Үүт соҕотуопката 60,2 туоннаттан 63 туоннаҕа диэри улаатта. Аҕыс улуус былаанын аһары толордо: Дьааҥы (0,1 %), Горнай (5 %), Кэбээйи (3,8 %), Нам (16,7 %), Мэҥэ Хаҥалас (6,1 %), Өлүөхүмэ (1,4 %), Сунтаар (3,5 %), Чурапчы (2,2 %). 1,7 тыһыынча туонна арыы, 3,1 тыһыынча туонна үрүҥ ас, 766 туонна сыыр уонна иэдьэгэй астанна.
Үүтү ыаһын баалабай кээмэйэ 2024 сылтан 2 % үрдээн, 150 тыһыынча туоннаҕа, сүөһү уонна көтөр этин тыыннаах ыйааһынынан оҥорон таһаарыы 0,6 % үрдээн 38 тыһыынча туоннаҕа, сымыыты оҥорон таһаарыы 179 мөл. устуукаҕа (2024 с. таһымыгар) тэҥнэстэ. Ыһыы уопсай иэнэ 51,1 тыһыынча гектар, ол 2024 с. таһымын 3,6 % куоһарар. 2024 с. тэҥнээтэххэ сиилэс соҕотуопката 27,9 % үрдээн, 30,7 тыһыынча туонна буолбут, 14,8 тыһыынча туонна сенаж ылыллыбыт. Туорахтаах култуураны баалабай хомуйуу 14,99 тыһыынча туоннаҕа тэҥнэспит, ол 2024 с. орто үүнүү 13,7 ц/га көрдөрүүтүн 54,1 % куоһарар. Кэккэ хаһаайыстыбалар оройуоннаммыт суортары туһанан, гектартан 30 ц үүнүүнү ыллылар. Оҕуруот аһын хомуйуу 29,6 тыһыынча туонна (2024 с. +14,3 %) буолбут, ол иһигэр 19,9 тыһыынча туонна аһаҕас буорга үүнэр оҕуруот аһа уонна 9,7 тыһыынча туонна тэпилииссэҕэ үүнэр оҕуруот аһа. 73,3 тыһыынча туонна хортуоппуй хомулунна (2024 с. +0,8 %). Оттооһун былаана 97 % толоруллан, 413 тыһыынча туонна бэлэмнэннэ, онтон 34 тыһыынча туоннаны көһө сылдьар биригээдэлэр ыраах учаастактарга оттоотулар.
14 улууска уонна Дьокуускай куоракка 267,5 мөл. солкуобай суумалаах өрөспүүбүлүкэтээҕи хос үбүлээһиннээх сүөһү аһылыгын бэлэмнээһини сайыннарыы муниципальнай бырагыраамалара олоххо киирдилэр. 127 тиэхиньикэ уонна тэрил ылылынна, 300 га быраҕыллыбыт бааһына сөргүтүлүннэ, Ленскэйгэ уонна Чурапчыга сенаж траншеялара, Ленскэйгэ уурар сир өрөмүөннэннилэр.
Федеральнай хос үбүлээһиннээх дьаһаллар чэрчилэринэн, 15 саҥа саҕалыыр аграрийга, онтон алтата АБДь кыттыылааҕа уонна дьиэ кэргэнин чилиэннэрэ, уопсайа 64,6 мөл. солк суумаҕа, ол иһигэр 60,8 мөл. солк федеральнай бүддьүөт суотугар, «Агростартап» гранын ыллыллар. Сүөһүнү иитэр дьиэ кэргэн пиэрмэлэри сайыннарарга Амма, Бүлүү, Кэбээйи, Мэҥэ Хаҥалас, Ньурба, Чурапчы улуустарыттан 7 бааһынай хаһаайыстыба 90 мөл. солк. суумалаах грант ыллылар.
2025 сылтан Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ субсидия быһыытынан, «Агромотиватор» граны ыларга куонкурус ыытар, онно Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтара эрэ кытталлар. Уопсайа 9 мөл. солк кээмэйдээх икки грант бэрилиннэ.
Барыта 11 эбийиэк, ол иһигэр Амма Соморсунугар 1000 туонналаах бурдук ыскылаата, Чапчылҕан с. «Араз» б/х 100 ынах хотоно, Алдан улууһугар «Алданнааҕы бырамыысыланнай тэрилтэ» ХЭУо 120 сүөһүнү иитэр комплекс, Кэбээйи сэл. 100 ынах турар аныгы хотоно, Дьааҥы к. «Алгыс» ТХПК 120 ынах турар комплекс уонна үүт модульнай сыаҕа, Бүлүү улууһун Лөкөчөөн с. 120 ынах турар аныгы хотоно, Мэҥэ Хаҥалас улууһун Тарат сэл. 100 сүөһү турар аныгы хотоно, Орто Халыма улууһун Өлөөкө Күөл сэл. үүт сыахтаах 100 сүөһү турар аныгы хотоно, Хаҥалас улууһун Күөрдэм сэл. «Хаҥалас-Агрохолдинг» ТХПК симиэнэҕэ 3,5 туоннаны оҥорон таһаарар «Күндү ас» арыы сыаҕа, Хатаска «Баҕарах» ХЭУо сүөһүнү өлөрөр сыах, Дьокуускай к. сылга 250 тыһыынча бааҥканы оҥорон таһаарар «АрктикВкус» кэнсиэрбэ сыаҕа тутулуннулар.
«Аһылыгы оҥорон таһаарыы куттала суох буолуутун технологическэй хааччыйыы» национальнай бырайыак чэрчитинэн, «АПК каадырдара» эрэгийиэннээҕи бырайыагы олоххо киллэрии саҕаланна: Мэҥэ Хаҥалас, Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар агротехнологическай кылаастар баар буоллулар. Муома уонна Эбээн Бытантай табаны иитэр хаһаайыстыбаларга хаарынан айанныыр тиэхиньикэ ылылларыгар 2,4 мөл. солкуобай, Муома уонна Өймөкөөн улуустарын хаһаайыстыбаларыгар күрүө тутталларыгар 14,7 мөл. солк. субсидия бэрилиннэ. 2030 сылга диэри Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Бэтэринээринэй сулууспаны сайыннарыы судаарыстыбаннай стратегиятын олоххо киллэрии чэрчитинэн, бэтэринээринэй сулууспаҕа түөрт анал тиэхиньикэ: «Соболь» массыына баазатыгар бэтэринээринэй лабораторияны уонна көһө сылдьар инсинераторы атыыласта.
2026 сыл сүрүн соруктара: тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарыы кээмэйин 38,7 млрд солкуобайтан 40 млрд солкуобайга диэри улаатыннарыы; дифференцированнай нуорманы туһанан хаһаайыстыбалар категорияларынан оҥорон таһаарыыны өйүүр саҥа мэхэньиисимнэр иккис түһүмэхтэрин киллэрии; каадырдары тардар сыалтан «Эдэр аграрий» бырагырааманы ырытан оҥоруу уонна олоххо киллэрии.

Ил Дархан уонна Бырабыыталыстыба пресс-киинин матырыйаалынан. 

Хаартыска: эрэдээксийэ пуондатыттан.