Уопсастыба

Элбэх оҕолоох ыал ийэтэ Х. ыраах Аартыка улууһуттан оҕотун доруобуйатын көрдөрө Дьокуускайга сөмөлүөтүнэн кэлэригэр бырайыас харчыта, Анал байыаннай дьайыыга сылдьар байыас ийэтэ Е. матырыйалынай көмө наадатын туһунан эттилэр. Москуба куорат таһыгар баар Доруобуйаны чөлүгэр түһэрэр кииҥҥэ эмтэммит инбэлиит Н. арыаллааччытын кытары «Внуково» аэропортка киирэллэригэр тырааныспарынан хааччыйарга, икки киһи доруобуйаларын көрдөрүнэ, эмтэнэ балыыһаҕа киирэллэригэр көмөлөһөргө, үрдүк үөрэхтээһин бэтэрээнэ Ш. өр сыллаах үтүө суобастаах үлэтин сыаналыырга көрдөстүлэр.
Доруобуйаларынан хааччахтаах уонна ментальнай кэһиллиилээх (мөлтөхтүк саҥарар, бытаан сайдыылаах уо.д.а.) оҕолору иитиигэ-үөрэтиигэ сыһыаннаах боппуруоһунан хас да төрөппүт сырытта. Ол курдук, П. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын 237 №-дэх ыйааҕар оскуола иннинээҕи саастаах оҕолор уһуйааннарыгар инклюзивнай бөлөххө үлэлиир педагогтар үлэлэрин төлөбүрүн үбүлээһин нормативыгар уларытыыны киллэрэр туһунан, Ю. инклюзивнай үөрэхтээһиҥҥэ каадыры бэлэмнээһиҥҥэ уонна идэни үрдэтиигэ анал бырагыраама оҥоһуллара наадатын туһунан этиилээх кэлбиттэр.
Ч. каадыры ыкса сибээстээх идэлэринэн бэлэмниир, холобур, алын кылаастар учууталларын дефектология эйгэтигэр эбии үөрэтэр ордук көдьүүстээх буолуоҕун бэлиэтээтэ. П. оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин хаапыдыратын аныгы ирдэбилгэ эппиэттиир иитэр-үөрэтэр тэриллэринэн хааччыйарга көмөлөһөргө көрдөстө.

Толкуйдатар этиилэр

Уопсастыбанньыктар А. уонна Ж. Ил Түмэн былаһааккатыгар «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр ментальнай кэһиллиилээх оҕолору уонна ыччаттары үөрэтии итиэннэ кинилэри уопсастыбаҕа сылдьарга иитии» диэн тиэмэҕэ төгүрүк остуолу тэрийэргэ этии киллэрдилэр.
Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 13 000 инбэлиит оҕо баар. Дьэ бу барахсаттары дьарыктыырга, сайыннарарга уонна кинилэри хайдах баарынан ылыналларын туһугар уопсастыбаны кытары систиэмэлээх үлэ ыытыллара эрэйиллэр. Инбэлиит оҕолорун эмтэтэр, үөрэттэрэр кыһалҕатыттан ыаллар араас улуустартан Дьокуускайга көһөн кэлэр буоланнар, коррекция оскуолаларыгар миэстэ төрүт тиийбэт. Итини учуоттаан, иитэр-үөрэтэр исписэлиистэри бэлэмниир орто анал уонна үрдүк үөрэх кыһаларыгар ментальнай кэһиллиилээхоҕолору үөрэтиигэ магистратура, коррекция бөлөҕүн иитээччилэрин, коррекция кылааһын учууталларын, адаптивнай физкултуура учууталларын бэлэмнээһин бырагыраамалара киллэриллэн үлэлииллэр. Билигин анал идэлээх тириэньэрбит суох диэн, успуорт оскуолалара доруобуйаларыгар кэһиллиилээх оҕолору ылбаттар. Дьиҥинэн бу биричиинэтэ диплом суоҕар буолбакка, ыстаапка тиийбэтигэр итиэннэ тириэньэрдэр эппиэтинэһи бэйэлэригэр ылынан, эбии ноҕуруускаланыахтарын баҕарбаттарыгар сытар.
Ментальнай кэһиллиилээх 18 саастарын туолбут ыччаттар кыһалҕалара сытыырхайан иһэр. Үгүстэр тохсус кылаас кэнниттэн дьиэлэригэр бүгэн олороллор, орто үөрэҕи бүтэрбит туһунан аттестата суох, коррекция оскуолатын сибидиэтэлистибэтинэн муҥурданаллар, инньэ гынан, кэллиэскэ салгыы үөрэнэн, идэ ыларга, үлэлииргэ-хамсыырга дьулуспаттар. Дьону-сэргэни кытары алтыспаттар, быһата, уопсастыбаҕа бэйэлэрин миэстэлэрин булбаттар. Билиҥҥи чахчынан, итинник 2 700 ыччат баар, анал орто үөрэх кыһаларыгар коррекция оскуолатын кэнниттэн олус аҕыйах оҕо үөрэнэ киирэр. Ону учуоттаан, коррекция оскуолаларыгар идэҕэ туһаайыы үлэтин күүһүрдэн, тутааччы, иистэнньэҥ, флорист уо.д.а. курдук оробуочай идэлэргэ үөрэтэр лиссиэнсийэни биэрэр наада буолбут.
Маны барытын эридьиэстээн тураннар, уопсастыбанньыктар доруобуйаларыгар кэһиллииллээх оҕолору психологтар арыаллааһыннарынан, успуорт сиэксийэлэригэр уонна куруһуоктарга сырытыннарарга эттилэр. Оччотугар бу оҕолор саастыылаахтарын кытары бодоруһан, кинилэри батыһан, үтүктэн, сайдыахтара, социальнай сатабыллары иҥэриниэхтэрэ диэтилэр. Улуустарга, тыа сиригэр доруобуйаларыгар кэһиллииллээх оҕолор көннөрү оҕолору кытары бииргэ үөрэнэллэрин-дьарыктаналларын холобурдаатылар.
Норуот дьокутаата бу этиилэри тус хонтуруолугар ылла.

Хаартыска: Василий Кононов