Уопсастыба

Сопхуос дириэктэригэр тиийэ

Кини аҕата Гаврил Платонович Сивцев Уус Алдаҥҥа, Бээдигэ төрөөбүтэ. Эдэр сааһыттан холкуоска үлэлээбитэ, 1947-1950 сс. Ааллаах Үүн таһаҕаһын таһыыга сылдьыбыта. 1953 с. Көрдүгэн диэн сиртэн Ирина Михайловна Алексееваны кэргэн ылан, ыал буолбута.
Сивцевтэр бастаан Бээдигэ, онтон Дүпсүҥҥэ олохсуйбуттара. Өрүүнэ сааһын тухары маҕаһыыҥҥа атыылааччынан, Гаврил Платонович холкуоска, сопхуоска үлэлээбиттэрэ.
Гаврил 1955 с. Дүпсүҥҥэ төрөөбүтэ. Орто оскуола кэнниттэн аармыйаҕа сулууспалаабыта, онтон Омскайга Сибиирдээҕи Автодорожнай үнүстүүккэ үөрэнэн, 1983 с. инженер-мэхээнньик идэтин ылбыта. Үөрэнэр кэмигэр биир дойдулаахтар түмсүүлэрин, устудьуоннар сүбэлэрин салайбыта. Дойдутугар кэлэн, үлэтин хараас сэбиэдиссэйинэн саҕалаабыта, отделение управляющайынан үлэлээбитэ, кэлин сопхуос дириэктэрин солбуйааччынан анаммыта. Ити курдук кини салайааччы быһыытынан үүнэн-сайдан испитэ. Кини сыратынан «Дүпсүн» сопхуос автопааркатын үлэтэ лаппа тупсан, үлэ көрдөрүүтэ уонна хаачыстыбата үрдээбитэ.
Таһаарыылаах үлэлээх эдэр салайааччы ССКП кэккэтигэр чилиэнинэн ылыллыбыта, нэһилиэк Сэбиэтигэр дьокутаатынан талыллыбыта. Улуустааҕы «Сельхозтехника» тэрилтэтин управляющайынан анаммыта. Ити сылларга 12 кыбартыыралаах олорор дьиэни, ыскылааты, уһанар сыаҕы уонна успуорт саалатын туттарбыта.
Салгыы «Найахы» сопхуос дириэктэринэн анаммыта. Саҥа дириэктэр тыраахтар, массыына пааркатын үлэтин тупсарбыта, сири уонна суолу оҥорууга улахан болҕомтотун уурбута. Өлүөнэтээҕи уу суолун тэрилтэтин, 4 №-дээх тутар-таҥар тэрилтэни, «Якутгражданпроегы», Мохсоҕоллоохтооҕу сиэмэн собуотун кытары ыкса үлэлээн, Найахыга таас хочуолунайы, улахан харааһы, балыыһаны, оскуоланы уо.д.а. эбийиэктэри туттаран үлэҕэ киллэртэрбитэ. Онон сопхуос матырыйаалынай-тиэхиньиичэскэй баазата бөҕөргөөбүтэ, үлэ-хамнас көрдөрүүтэ үрдээбитэ.

Бааһынай хамсааһыныгар

1990-с сс. олох укулаатын тосту уларытар сир уонна аграрнай реформалар ыытыллан барбыттара. Оччолорго хайдах үлэлээбитин-хамсаабытын туһунан Гаврил Сивцев 55 сааһын туолар үбүлүөйүгэр АККОР (Арассыыйа бааһынай хаһаайыстыбаларын уонна тыа хаһаайыстыбатын кэпэрэтииптэрин ассоциациятын) Саха Сиринээҕи салаата Эҕэрдэ тылыгар маннык суруйбут:
– Үлэ үөһүгэр сырыттаххына, дойдуга уонна тыа сиригэр олорор киһи дэбигис өйдөөбөт ыарахан, уустук балаһыанньата үөскээбитэ. Ырыынак ыар тыына биллибитэ. Үөһэттэн үбүлээһин тохтообута, дьон үлэтэ, харчыта суох хаалбыта. Аччыктыыр куттал суоһаабыта. Эн маннык кэмҥэ уруккуга төннүү аны кыаллыбатын таба өйдөөн, дьон бэйэтэ сирдээх-уоттаах, сүөһүлээх-астаах буолуутун хааччыйан, өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастакынан Бааһынай хаһаайыстыбалар ассоциацияларын тэрийэн, АККОР састаабыгар киллэртэрбитиҥ. Дьон үлэлээх, дохуоттаах буоларын хааччыйбытыҥ, бааһынай хаһаайыстыбалар матырыйаалынай-тэхиньиичэскэй баазаларын салгыы бөҕөргөтөр дьаһаллары ылбытыҥ. Ол түмүгэр, дьон бэйэлэрэ оҥорбут бородууксуйаларын сөптөөх сыанаҕа батаран дохуот киллэринэр буолбуттара.
АККОР Саха Сиринээҕи салаатын салайар сылларыгар Гаврил Сивцев өрөспүүбүлүкэ үрдүкү салалтатыгар, Михаил Николаевка уонна Вячеслав Штыровка киирэн, кэпсэтэн, бааһынай хаһаайыстыбаларга араас хайысхалаах чэпчэтиилэр оҥоһуллалларын ситиспитэ. Кини тус көҕүлээһининэн, 1999 с. бастыҥнартан сүүмэрдэнэн 50 тирэх бааһынай хаһаайыстыбата тэриллибитэ.
Уус Алдан улууһун биир саамай улахан нэһилиэгэ, Дүпсүн, бүттүүн бааһынай хаһаайыстыбатыгар барыыта улууска бааһынай хамсааһына саҕаланыытыгар сүрүн төһүү буолбута. «Үлэ албан аата» уордьан толору кавалера, тыа хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Михаил Готовцев, улуус мунньаҕын дьокутаата Гаврил Черкашин, оҕуруот аһын үүннэрээччи, тыа хаһаайыстыбатын туйгуна Гаврил Свинобоев, сылгыһыт Михаил Ушницкай, тыа хаһаайыстыбатыгар кэпэрээссийэни көҕүлээччи Степан Готовцев, Иван Бурнашев уо.д.а. итиннэ сүрүн оруолу ылбыттара.
Ассоциация тэриллиэҕиттэн Гаврил Сивцев АККОР сийиэһигэр көтүппэккэ сырытта, АККОР Сэбиэтин Президиумун чилиэнэ буолбута, АККОР Бэрэсидьиэнин, экэнимиэкэ билимин дуоктарын, оччолорго Госдуума дьокуутата Владимир Башмачниковы ыҥыран, Чурапчы уонна Горнай бааһынайдарын кытары көрүһүннэрбитэ. «Сахафермерлизинг» тэриллиитигэр быһаччы үлэлэспитэ. Кини тэрээһининэн, Санкт-Петербурга ыытыллар «Арассыыйа пиэрмэрэ» норуоттар икки ардыларынааҕы быыстапка-дьаарбаҥкаҕа өрөспүүбүлүкэ бааһынайдара икки төгүл ситиһиилээхтик кыттыбыттара, мэтээллэринэн наҕараадаламмыттара. Татарстааҥҥа, Германияҕа, Кытайга, Канаадаҕа тахсан, уопут атастаспыттара. Үрдүк таһымнаах технологияҕа үөрэммиттэрэ. Ол барытын түмүгэр, чуолаан «Тыа сирин социальнай-эконэмиичэскэй сайдыытын бырагырааматын» бастакы түһүмэҕин олоххо киллэрии сылларыгар (2002-2007) өрөспүүбүлүкэ бааһынайдарын оруола тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарыы сайдыытыгар күүһүрбүтэ. Ити кэмҥэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн сылгы-сүөһү ахсаана быһа холуйан икки төгүл, үүт ыама 1,5 төгүл, эти оҥоруу 18 төгүл улааппыта. Бааһынай хаһаайыстыбалар хортуоппуйу уонна оҕуруот аһын балачча элбэҕи туттарар буолбуттара. Биэс чулуу пиэрмэр «Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ» диэн үрдүк ааты ылбыта, биир бааһынай Бэрэсидьиэн Бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта, биэс бааһынай өрөспүүбүлүкэ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреаттарынан буолбуттара, элбэх киһи Бэрэсидьиэн гранынан бэлиэтэммитэ.

Каадыры бөҕөргөтүүнэн – хоту

Гаврил Гаврильевич Үөһээ Халыма улууһугар тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыгынан ананан барбыта. Хотугу улуустарга каадыры бөҕөргөтөр уонна тыа хаһаайыстыбатын үлэтин өрө көтөҕөр соруктаах үс сылга үлэлээбитэ.
Бэйэтин үчүгэй хаһаайыстыбанньык, салайааччы быһыытынан көрдөрбүтэ. Табаттан ылыллар бородууксуйаны батарыыга, таба боруодатын тупсарыыга улахан үлэни ыыппыта. Ууну түһэрэн, ходуһа сирдэрин таһаарыы түмүгэр, үөһээ халымалар элбэх оту оттоон, «МТЗ» тыраактарынан бириэмийэлэммиттэрэ. Гаврил Гаврильевич Дьокуускайга кэлэн сүүрэн-көтөн тиэхиньикэ бөҕөтүн, ол иһигэр, «Бураны» булан кыһыҥҥы суолунан тиэйтэрбитэ.
Өлөөн улууһугар 2011-2018 сс. «Сахаэнерго» хампаанньа сүрүн инженеринэн, уоттан, баһаартан уонна үлэҕэ сэрэхтээх буолууга сулууспатын кылаабынай иниспиэктэрдээбитэ. Хампаанньа улуустардааҕы салааларыгар сылдьан, үлэ усулуобуйатын тупсарыыга үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Ону сыаналаан, хампаанньа салалтата кинини 2018 с. Өлөөннөөҕү электроуот ситимин (РЭС) начаалынньыгынан анаабыта.
Гаврил Сивцев быһаччы кыттыытынан Өлөөн бөһүөлэгэр улахан кыамталаах дизельнэй электростанция туруоруллан үлэлээбитэ, Ээйиккэ саҥа дизельнэй электростанция бырайыага оҥоһуллубута. Куруук инники күөҥҥэ сылдьар, саҥаны олоххо киллэрэртэн куттаммат, дьону кытта уопсай тылы дөбөҥнүк булар салайааччы үлэтигэр үрдүк көрдөрүүнү ситиһэн, бииргэ үлэлиир дьонун уонна Өлөөн олохтоохторун дириҥ ытыктабылларын ылбыта. «Өлөөн национальнай улууһун бочуоттаах олохтооҕо» аатынан бэлиэтэммитэ.
– Мин араас үлэҕэ ананан, элбэх киһини кытары алтыһан, бодоруһан, төрөөбүт нэһилиэкпэр, улууспар уонна хотугу улуустарга үлэлээтим. Онуоха төрөппүттэрим иитиилэрэ-такайыылара, төрөөбүт-үөскээбит дойдубар тапталым итиэннэ Омскайга, Москубаҕа үөрэммитим, элбэх сири-дойдуну көрбүтүм-истибитим тирэх буолбут эбит, – диир Гаврил Гаврильевич.

Иван СИВЦЕВ -- Бээди.
Хаартыскалары ааптар хааччыйда.