Уопсастыба

Саха Сирин сүрүн үп докумуонун уонна онно сыһыаннаах нолуок бакыатын көрүү түмүктэрин Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, бүддьүөт, үп, нолуок уонна сыана бэлиитикэтигэр, бас билии уонна приватизация боппуруостарыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Юрий Николаев маннык быһаарда. Кини бастаан үс сыллаах бүддьүөт уустук экэнэмиичэскэй усулуобуйаларга оҥоһулларын, ол эрээри федеральнай таһымҥа бүддьүөттэр икки ардыларынааҕы трансферттары тыырыыга үлэ салҕанарын бэлиэтээтэ.
«Субъектар бүддьүөттэригэр федеральнай өйөбүл параметрдара Судаарыстыбаннай Дуумаҕа иккис ааҕыыга чопчуланаллар. Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Алексей Ильич Еремеев Москубаҕа федеральнай бүддьүөт барылын дьүүллэһиигэ кыттыбыта, онно сүрүн базовай балаһыанньа бигэргэтиллибитэ: субъектар бүддьүөттэрин хааччыллыытын тэҥнииргэ субсидиялар 2026 сыл таһымыттан намыһаҕа суох буолуохтаахтар диэн. Биһиги иккис ааҕыыга өрөспүүбүлүкэҕэ эбии федеральнай үп кэлэн, сүрүн салаалары үбүлээһини күүһүрдүө диэн эрэнэбит», — диэн Юрий Николаев тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Саҥа бүддьүөт биир сүрүн уонна принципиальнай быһаарыытынан олох-дьаһах хомунаалынай комплексыгар эппиэтинэстээх эбэһээтэлистибэлэри толору үбүнэн хааччыйара этилиннэ. «Бу сыллар тухары аан бастаан хомунаалынай комплекс тэрилтэлэригэр тарыыптар икки ардыларынааҕы араастаһыыны толору толуйарга субсидияны — 56 млрд. солкуобайы көрдүбүт. Бу наадалаах, сөптөөх быһаарыы, ресурсаларынан хааччыйар тэрилтэлэргэ иэс үүнүүтүн тохтоторго уонна олоҕу хааччыйар тэрилтэлэр үлэлэрин бигэ туруктуурга кыаҕы биэриэҕэ. Улахан кээмэйдээх ресурсаны ОДьКХ эйгэтигэр түмүү атын судаарыстыбаннай бырагыраамаларга хааччахтары үөскэтэр, ол иһин парламеҥҥа уонна бырабыыталыстыбаҕа дохуот баазатын улаатыннарар сорук турар», — диэн бүддьүөт кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ быһаарда.
Эбии дохуоту түмэр сүрүн үнүстүрүмүөнүнэн пленарнай мунньахха дьокутааттар өйөөбүт өрөспүүбүлүкэ нолуогун сокуонугар уларытыылары ылыы буолла.
Юрий Николаев нолуок реформатын үс стратегическай хайысхаҕа араарда.

1. Өрөспүүбүлүкэтээҕи инвестиция бырайыактарыттан (РИП) дохуоту улаатыннарыы. РИП кыттыылаахтарыгар алтыс сылтан онус сылга диэри кэмҥэ барыс нолуогун ыстаапкатын 13,5%-тан 16%-ҥа диэри үрдэтии өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүгэр сыл аайы (үс сылга) 5 млрд солкуобайы киллэрэргэ кыаҕы биэриэҕэ.
2. Ниэби хостуур тэрилтэлэргэ чэпчэтиилэри уһатыы — бүддьүөтү инвестициялааһын. Парламентарий нолуокка чэпчэтиини 1,65 миллиард солкуобай кээмэйинэн биэс сылга уһатыы экэнэмиичэскэй барыһын маннык быһаарда. «Аан дойдуга сааҥсыйалар уонна аан дойду ырыынагар хааччахтар киирэн турар кэмнэригэр биһиги нолуоктанар баазаны кэҥэтэр эбээһинэстээхпит. Сокуон хампаанньаларга кытаанах эбэһээтэлистибэлэри туруорар: чэпчэтиллибит үп барыта Саха Сирин сиригэр-уотугар инфраструктураҕа, ол эбэтэр саҥа скважиналары үүттээһиҥҥэ уонна оборудованиелары атыылаһыыга угуллуохтаах. 1,5 млрд солкуобайы нолуокка чэпчэтии быһыытынан уган, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтэ биэс сыл иһигэр барыс нолуогуттан уонна НДФЛ дохуоттарыттан 5 млрд солкуобай кэриҥэ эбии дохуоту ылыаҕа. Бу ресурсалары "сиир" буолбатах, бу -- эрэгийиэн сайдыытыгар быһаччы бүддьүөккэ киирэр».
3. Үлэ патенын сыанатын индексациялааһын. Омук кыраасданнарыгар бүддьүөт коэффициенын биллэрдик үрдэтии нолуок ноҕуруускатын өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун уонна үлэ миграннарын икки ардыларыгар тэҥнииргэ, ону тэҥэ муниципальнай бүддьүөттэргэ эбии үбү аҕаларга көмөлөһүөҕэ.

Ил Түмэн вице-спикерэ дьокутааттары кытта сөбүлэһии процедураларын чэрчитинэн, иккис ааҕыы иннинэ бииргэ таһарыылаахтык үлэлииргэ эттэ. «Бастакы ааҕыыга бүддьүөт уопсай кэнсиэпсийэтэ, дохуоттара, ороскуоттара уонна дэписиитэ бигэргэтиллэр. Бэлиитикэ өттүнэн конструктивнай көрүү — сүрүн сокуон кэнсиэпсийэтин өйөөһүн, онтон биир ый устата хамыыһыйаларга бэйэ салааларын уонна быыбардааччылар интэриэстэрин сөптөөхтүк көрөн көмүскээһин буолар. Бүддьүөт кэмитиэтэ аһаҕас уонна үлэлииргэ табыгастаах усулуобуйаны хааччыйыаҕа, ол түмүгэр сэтинньи бүтүүтэ өрөспүүбүлүкэҕэ социальнай хайысхалаах уонна балаансаламмыт бүддьүөт ылыллыаҕа», -- диэн Юрий Николаев быһаарда.