Уопсастыба

Сахаларга бэс ыйын 20-23 күннэрэ ураты суолталаах күннэр. Бу кэмҥэ күн оройо муҥутаан уһуур. Бэс ыйын 21 күнүгэр күн 19 чаас 46 мүнүүтэ устата сырдыгынан сыдьаайар. Бу күн куйаар аана аһыллар, айыылар сиргэ чугаһыыллар, үрүҥ илгэ түһэр. Онон, арҕаһыттан тэһииннээх, көхсүтүттэн көнтөстөөх Күн улууһун оҕолоро урааҥхай сахалар Күнү көрсүү сиэрин-туомун толорон, алгыстанан күн нэҥирин иҥэринэллэр. Күн күүһэ сүр нөҥүө тыынар тыыннаахха бэриллэр. Атыннык эттэххэ, Улуу Тунах кэмигэр үүнээйи күн уоҕун иҥэринэн силигилии ситэр, онтон ол үүнээйини хамсыыр-харамай сиэн олох олорор. Ол иһин өбүгэлэрбит бу кэмҥэ ыһыах ыһаллар, алгыс түһэрэллэр эбит. Алгысчыт тылын дьайар күүһүнэн куйаарга тахсан, айыылартан дьонугар-сэргэтигэр үтүөнү, үчүгэйи көрдөһөн алгыс түһэрэр.

Дьэ, маннык ураты күүстээх күҥҥэ Туймаада ыһыаҕа ыһыллар Үс Хатыҥ сиригэр Күнү көрсүү сиэрин-туомун алгысчыттар Андрей Семенов-Күн уола Өндөрөй уонна Вера Аюми-Алгыс Талааны Арыйыа тэрийдилэр.

Болдьохтоммут бириэмэҕэ 50-ча киһи тоҕуоруһа муһунна. Алгысчыттар билсиһии кэннэ тэрээһини сылы түмүктүүр махтаныыга туһаайдылар. Манна дьон чуумпуран олорон, сыл устата олохторугар көрсүбүт түгэннэрин санаан, туохха махтаналларын лиискэ суруйдулар уонна ону, арыый хорсуннара, ааҕан иһитиннэрдилэр. Ис сүрэхтэн этиллэр махтал тылларын истэммин уйадыйан, «дьон санаата олус да күүстээх буолар эбит» диэн сөҕөн ыллым. Махтаныы киһи олоҕор ис кыаҕын туһанарыгар, өйүн-санаатын сааһыланарыгар төһүү күүс буоларын өссө төгүл итэҕэйдим. Салгыы, ирэ таарыйа, араас хамсаныылаах оонньуулары оонньоотубут. Ол кэннэ алгыс сиэрэ-туома толорулунна. Эр дьон түһүлгэ уҥа, дьахтар аймах хаҥас өттүгэр тулалыы туран, илин хайыһан, илиилэрбитин өрө уунан күн күүһүн иҥэриннибит. Итиэннэ, оһуохайы оройуттан тутан сиэри-туому силигин ситэрдибит.

Күн Уола Өндөрөй Үөһэ Бүлүү Дүллүкүтүттэн төрүттээх, идэтинэн финансист. Саха итэҕэлин уонна уурунуу (руна) суругу интэриэһиргээн, «СилиС» түмсүүгэ, А.И. Кривошапкиҥҥа-Айыҥаҕа уһуйуллубут. Кини манныгы кэпсиир:

-- Билигин эдэр ыччат итэҕэли интэриэһиргиир, көрдүүр буолбут. Ону айылҕаҕа була сатыыр. Олох тэтимэ олус түргэтээтэ, наһаа элбэх киһи тоҥ өйүнэн сылдьар, онтон сүрэх Дьиҥи билэ сатыыр. Ол иһин дьон айылҕаҕа тардыһара күүһүрдэ. Айылҕаҕа таҕыстаҕына киһи чуумпурар, күннээҕи түбүктэн тэйэн, бу сибилигин баарга баар буолан хаалар. Айылҕаҕа дьиҥ олох баар.

Дьиҥинэн, итэҕэлбит урут-уруккуттан баар ээ. Судургутук былыр маннык этэ диэн быһаара сатыыбыт, тоҕо диэтэр, былыргыга Дьиҥ баар. Ыһыах сиэрин-туомун сөргүтэбит. Саха күн итэҕэллээх. Биһиги күнтэн таҥыллан кэлбиппит, ол иһин күҥҥэ талаһабыт. Алгыстанан, Күнү көрсөн, күүс-сэниэ ылан, оһуохайдаан – бу барыта Күҥҥэ сүгүрүйэрбитин, киниэхэ махтанарбытын көрдөрөр. Биһиги өбүгэлэрбит сыл саамай уһун күнүгэр сылы этэҥҥэ туораабыттарыгар махтаналлар этэ. Онон бүгүҥҥү күммүт махталга сыһыаннаах. Махтал баар буоллаҕына, биһиги сүрэхпитигэр таптал олохсуйар, таптал баар буоллаҕына уоскуйуу үөскүүр, уоскуйуу баар буоллаҕына бары барыта баар буолар.

Уурунуу сурукка итэҕэл кистэнэн сытар. Холобура, «үҥкүү» диэн тыл икки сүһүөхтээх: үҥ - молитва, күү – свет. Ол эбэтэр, «күн үҥкүүтэ» диэн тахсар. Ити курдук, барыта сибээстээх. Киһи сиэри-туому тутустаҕына эрэ, Киһи буолар кыахтаах.

Күнү көрсүүнү иккис сылбытын ыытабыт. 20-чэ киһи кэлиэ дии санаабытым, онтум ыһыах киһитэ кэллэ. Онтон үөрдүм, ол аата дьон интэриэһиргиир, итэҕэлгэ талаһар эбит. Маныаха, күн көрсүүтэ судургу шоу буолбатах, дириҥ ис хоһоонноох улахан сиэр-туом буоларын өйдөтө сатаатыбыт.

Антонина НЕУСТРОЕВА.

Хаартыскалар ааптар түһэриитигэр.