Уопсастыба

– Биллэн турар, дойдубун күннэтэ саныыбын. Бэл, Дьокуускайга олорон, Кириэс Халдьаайыбын ахтарым. Ол эрээри, киһи дьиэ кэргэнэ баар сирин дойду оҥостор. Мин кыыһым манна ыал буолла. Алын кылааска үөрэнэ сырыттаҕына аҕалбытым. Оҕо буолан, тылларын, этэргэ дылы, ааһан иһэн иҥэриммитэ. Билигин үлэлиир, бэйэм курдук эмиэ худуоһунньук идэлээх.
Оттон Европаҕа кэлбит устуоруйам диэн, П.П.Романов аатынан Ойуулуур-дьүһүннүүр училищены бүтэрэн баран, «Комдрагметалл» тэрилтэҕэ ювелир-дизайнерынан үлэлээбитим. Устунан күндү таастары интэриэһиргээн, алмааһы кырыылааччыга уһуйуллан, оччолорго Дьокуускайга салаата арылла сылдьыбыт «De Beers» хампаанньаҕа үлэҕэ киирбитим. Онно бельгиеһи кытта билсэн, манна кэлсибитим... Билигин аналбын көрсөн, дьоллоохтук олоробут.

Саҥа сир билбэтэх өрүттэргин арыйар эбит. Бэйэм да оҕо эрдэхпиттэн барыны бары сэҥээрэр айылгылаах буоламмын, тылларын, култуураларын, сиэрдэрин-майгыларын ыарырҕаппакка чэпчэкитик ылыммытым. Бастакы сылбыттан тута үлэлээн барбытым.
Кэлин антикварнай дьыала идэтигэр икки сыл үөрэнэн, күн бүгүн дьарыгым диэн – былыргы малы, миэбэли, керамиканы, гобелены чөлүгэр түһэрии, реставрациялааһын. Умсугутуулаах үлэ. Күнү быһа мастарыскыайбар сылдьабын. Дириҥ устуоруйалаах оҥоһуктары тутан-хабан, ол кэми кытта ситимнэһэр курдук турукка киирэн айабын-тутабын, онтон дуоһуйабын. Уопсайынан, Европа култуурата былыргыттан сайдыбыт буолан, манна түмэллэрэ элбэх. Дьон-сэргэ да ускуустубаҕа улахан суолтаны биэрэр.

– Итиннэ быыстапкаларгын тэрийэргин истэр этибит. Билигин уруһуйдуугун дуо?
– Уруһуйдаан, ол эрээри, сакааска ылбаппын. Ким эрэ баҕатын толоруу, ол киһи көрүүтүнэн оҥоруу айар үлэ буолбатах. Миэхэ сүрүнэ – бэйэм толкуйдарбын, санааларбын кыраасканан дьүһүйүү. Ойуунан тиэрдэ сатаабыт идиэйэбин өйдөөн, хартыыналарбын атыыластахтарына, биллэн турар, үөрэбин. Манна, биһиэхэ курдук, аат-суол биэрбэттэр, дьон билиниитэ саамай үрдүк наҕараада, хайҕал буолар.

– Бу дьалхааннаах кэмҥэ Арассыыйа туһунан истэ олордоҕуҥ…
– Көннөрү олохтоохтор бэлиитикэни улаханнык сэҥээрбэттэр, орооспоттор, кинилэргэ дойдуларыгар экэнэмиичэскэй балаһыанньа эрэ бигэ буолуон наада. Нолуок наһаа үрдүк, ол иһин үлэнэн олороллор. Аһара үлэлииллэр да диэххэ сөп. Дьиэлэригэр көстүбэккэ. Онон төрөппүт оҕотун кытта ситимэ быстыбыт диэн көрөбүн. Биһиэхэ оҕону батыһыннара сылдьан, барытыгар уһуйабыт дии, булка, оттуурга, ууһанарга, о.д.а. Утумнааһын уонна удьуордааһын диэн сахаларга күүстээх эбит. Ол эрээри, төһө да олохпут укулаата атын-атын буоллар, бары биир соруктаахпыт – оҕолорбут этэҥҥэ, чугас дьоммут дьоллоох, доруобай буолуохтарын баҕарабыт.

– Дойдугар төннүөххүн баҕарталаан ылааччыгын  дуо?
– Суох. Манна мин дьахтар, худуоһунньук быһыытынан бэйэм кыахпын толору арынным. Өссө да былаан элбэх, 53 эрэ саастаахпын, үөрэнэрим, сайдарым иннибэр. Саҥа саҕахтары арыйар баҕалаахпын.
Саха Сиригэр сыл аайы баран кэлэбин. Икки гражданстволаахпын, онон икки дойдулаах курдук сананабын. «Омук сиригэр уһуннук олорон, киһи уларыйар дуо?» – диэн ыйытаҕын. Билбэтим... Тус бэйэм хайдах баарбынан хаалбыппын, арай, атын омук култууратын, тылын, сиэрин ылыныы киһини өссө эппиэтинэстээх, барыга дьиссипилиинэлээх оҥорор эбит.

-- Ыччакка тугу этиэҥ этэй?

– Тугу эрэ сүбэлиир муударай сааска тиийэ иликпин, оннук ыйар-кэрдэр быраабым да суоҕа буолуо дии. Арай, этиэм этэ, бэйэҕит баҕараргытын оҥоруҥ, сөбүлүүргүтүн талыҥ, дуоһуйаргытынан дьарыктаныҥ.

Хартыыналар куопуйаларын дьоруой ыытта.