Уопсастыба

Норуоттар икки ардыларынааҕы суруйааччылар сойуустарын холбоһугун, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун, Арассыыйа уонна норуоттар икки ардыларынааҕы Суруналыыстар сойуустарын чилиэнэ, Петр I мэтээлин туһааннааҕа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, 32 кинигэ ааптара Сандаарыйа бэйэтинэн кэлэн күндү ыалдьыт буолбута сүргэбитин сүүс төгүл көтөхтө, ахсынньы тымныы киэһэтэ сылааһынан илгийбиккэ, сырдыгынан сыдьаайбыкка дылы буолла. Александра Михайловнаны кытта ыаллыы Мииринэй оройуонуттан бэтэрээннэр кулууптарын уонна «Алмаастаах куорсун» литературнай түмсүү салайааччыта Розалия Григорьевна Васильева ыалдьыттаата.

Ырыа-хоһоон түһүлгэтэ Александра Григорьева-Сандаарыйа хоһооннорунан Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ Татьяна Заровняева туруоруутугар «Мин ийэбин» театрализованнай дьүһүйүүнэн саҕаланна. Ийэ оруолун народнай тыйаатыр артыыската Сардаана Контогорова олус итэҕэтиилээхтик, истиҥ иэйиилэхтик толорон, көрөөччү долгуйан хараҕын уутун сотунна, дуоһуйан ытыһын тыаһын харыстаабата. Дьүһүйүүнү тыыннаах музыканан Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна Юлия Филиппова киэргэттэ.

Сандаарыйа төрөөбүт төрүт дойдутуттан, киинэ түспүт Туойдаах Алааһыттан олоҕун, айар үлэтин түһүмэҕин театрализованнай дьүһүйүү киэбинэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Уйбаан Нуолур аатынан Элгээйи модельнай библиотекатын кылаабынай бибилэтиэкэрэ Татьяна Семенова, хаһан да буоларын курдук, уран тылы сааһылаан-наардаан, поэтесса хоһооннорунан ситэрэн-хоторон, астыктык да кэпсээтэ. Элгээйилэр биир дойдулаахтарын ытыгылаан, элбэх буолан, ох курдук оҥостон кэлэн, тэрээһини олус да киэргэттилэр.

Элгээйи сиригэр икки хаан-уруу талааннаах дьоннор — Кыыл Уола айар үлэтин өрөгөйө тахсыбыт уонна Сандаарыйа төрөөбүт сирэ. Тылынан уус-уран айымньыны суруйар дьоҕур удьуорунан утумнанан, төрүт өбүгэлэртэн төрдүлэнэн кэрэ бэлэх буолан дьылҕабыт кэриэн ымыйатыгар угуллан кэлэр буоллаҕа. Сандаарыйа таайыгар — Улуу Киһиэхэ үйэлээх махтала — «Аар тайҕа алгыһа» дьүһүйүүнү Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна Евдокия Захарова салайааччылаах «Дьүһүйүү» народнай фольклорнай ансаамбыл толорон, хас биирдии ыалдьыт истиҥ сэҥээриитин ылла. Дьүһүйүүлэри талааннаах режиссер Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна Эльвира Николаева туруорда.

Ырыа-хоһоон түһүлгэтигэр Сандаарыйа ырыалара ылланнылар, хоһоонноро ааҕылыннылар. Александра Григорьева-Сандаарыйа 1970-1980 сыллардааҕы саха ыччатын уостан түспэт хит ырыалара буолбут Светлана Петрова дьүрүлүгэр «Күөх түүл» ырыаны поэтессалыын биир кэмҥэ бииргэ үлэлээбит коллегата, В. Николаев аатынан народнай тыйаатыр салайааччыта Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна Екатерина Григорьева, Валерий Платонов матыыбыгар устудьуоннар тапталларын туоһута буолбут «Уон үһүс корпуска» ырыаны «Дьулуур» эр дьон ырыа бөлөҕө толороннор, саалга олорор оччотооҕу ыччаты ааспыт ахтылҕаннаах эдэр саас кэрэ кэмнэригэр төннөрдүлэр.
Бу дьоро киэһэ Сандаарыйа хоһоонноругар икки сабыс-саҥа ырыа ааптардар толорууларыгар сүрэхтэммитэ бэйэтэ биир туспа ураты түгэн буолла: Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна Ирина Лукина «Ахтылҕан», поэтесса хаан-уруу быраата Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ Юрий Спиридонов-Сиэн Тиитэп «Ыллаарыый» ырыалара аан бастакытын ылланнылар.
Александра Григорьева лирикатыгар үрүҥ хаар, үрүҥ өҥ элбэхтэ көстөр. Народнай тыйаатыр артыыскалара Светлана Андреева, Зоя Иванова, Амаана Даллаах «Хаар» литературнай дьүһүйүүгэ уонна Элгээйиттэн ыалдьыппыт Екатерина Филиппова «Үрүҥ сибэкки» нарын-намчы хоһооннору аахтылар.
Саха киһитэ күҥҥэ сүгүрүйэр. Олоҕу тыыннааччы – күн. Үйэлэртэн үйэлэргэ үрүҥ күн «сандалас уота сайаҕас санааны, самныбат саргыны алкыйар, килбиэннээх саһарҕата кэхтибэт кэскили кэҥэтэр». Балаҕан ыйыгар Элгээйигэ «үрүҥ күммүт ырыаһыта» Сандаарыйа өрөгөйдөөх сааһынан ыытыллыбыт ырыа-хоһоон дьоро түһүлгэтин «Кылаан чыпчаал» кыайыылааҕа буолбут, күнү таһаарар алгысчыппыт, оһуокай этээччи, ырыа айааччы Людмила Пустолякова-Дьэрэлийэ Күндээр уонна «Көлүкэчээн» ансаамбыл далбар хотуттара «Күн тахсыыта» айымньынан литературнай-музыкальнай дьүһүйүүлэрэ дьон кутун тутта.
Сандаарыйа Сунтаар – олоҥхо дойдутугар төрөөбүт-үөскээбит уонна сүгүрүйэр сүдү киһибит Сэргэй Охонооһойобус Сибиэрэп-Кыыл Уолун сандаарыччы көрбүт аймах кыысчаана улуу таай улаҕатыгар улааппыт дьоллоох буолан, ырыа-тойук, үҥкүү-оһуокай, ыһыах оонньуулара кини сүрэҕэр-быарыгар өлбөт-сүппэт хартыына буолан иҥпит эбит:
Мин сир дьонуттан
Олус дьоллоохпун диибин –
Истэрим ыһыах ахсын
Күөх халлааҥҥа өрө дьулуһар
Дуолан, чугдаа эһиэкэйи.
Уран тыл дьоллоох туонатын ыраахтан-чугастан кэлэн, күндү ыалдьыт буолан киэргэтэр мааны дьоммутун Сунтаардыы кылыһахтаах ырыанан «Партизан» норуот айымньытын театральнай киинин эдэр салайааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна Айсен Федоров Сибиэрэп «Сарсын, сарсын сарсыардатынан» эҕэрдэлээтэ.

Фойеҕа Александра Михайловна айар үлэтин сырдатар «Сырдык санаа аргыстаах Сандаарыйа» кинигэ быыстапката дьон-сэргэ сэҥээриитин тарта. Киин бибилэтиэкэ мэлдьи дьон биһирэбилин ылар «Ааһан иһэн ааҕан аас» аахсыйатыгар элбэх ыалдьыт көхтөөх кыттыыны ылла. Сандаарыйа «Сиргэ хаамар таҥарам» кинигэтиттэн хоһооннору астына аахтылар. Бэлэмнэммит фотозонаҕа Сандаарыйа айар үлэтин сүгүрүйээччилэрэ тапталлаах поэтессаларын кытта хаартыскаҕа хатаннылар, кэрэ түгэни үйэтиттилэр.

Үрүҥ күн ырыаһыта Александра Михайловна дьоллоох сааһын бэлиэтиир ырыа-хоһоон түһүлгэтин ахтыы, эҕэрдэ түһүмэҕин Сандаарыйа бииргэ алтыһар, чугастык санаһар күндү киһитэ Дьэрэлийэ Күндээр олус истиҥник иилээн-саҕалаан ыытта. Александра Михайловнаны аныгы кэм сиэринэн ыраахтан балта Саха Өрөспүүбүлүкэтин народнай суруйааччыта Наталья Михалева-Сайа, Суруйааччылар сойуустара, соторутааҕыта "Саха народнай поэтессата" үрдүк ааты ылбыт дьүөгэтэ Саргылаана Гольдерова-Саргы Куо, Мииринэй оройуонуттан видеонан, улуус дьаһалтатыттан, култуура салалтатыттан, үлэлээн-хамнаан ааспыт тэрилтэлэриттэн, күндү дьүөгэлэрэ, доҕотторо, үөлээннээхтэрэ, уруулара кэлэн эҕэрдэлээтилэр, уруккуну-хойуккуну санаан-ахтан аастылар.

Марианна Поскачина, Л.Попов аатынан киин бибилэтиэкэ ааҕааччыны кытта үлэлиир салаа сүрүннүүр бибилэтиэкэрэ.

Хаартыскалары ааптар ыытта.