Уопсастыба

Эспиэрдэр кэллилэр

«Ас-үөл өттүгэр куттал буолуутун технологиянан хааччыйыы» национальнай бырайыак чэрчитинэн оҥоһуллубут «АПК каадырдара» бырайыагынан, идэҕэ туһаайан үөрэтии хайысхата дойдуга саҥа ылыллан эрэр. Арассыыйа Федерациятын Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ 2030 сылга диэри АПК эйгэтин каадырын хааччыйыы көрдөрүүтүн 95 %-ҥа тиэрдэр, салааҕа анал бэлэмнээх эдэр каадырдары тардар соругу туруорунан, ааспыт 2024-2025 үөрэх сылыттан оскуолаларга агротехнологическай кылаастары (агрокылаастары) тэрийии бырайыагынан үлэни аҕыс эрэгийиэҥҥэ саҕалаабыта.
Олунньу 2 күнүгэр Федерация Сэбиэтигэр сенатор Егор Борисов салалтатынан от ыйын 1 күнүттэн  федеральнай сокуоҥҥа киллэриллиэхтээх производственнай үөрэхтээһиҥҥэ, агрооскуолалар уонна агрокылаастар үөрэхтэрин бырагыраамаларыгар сыһыаннаах кэккэ уларыйыылары көрүүгэ-истиигэ, бигэргэтиигэ анаан тэриллибит оробуочай хамыыһыйа мунньаҕа буолбута. Ол мунньах түмүгүнэн, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр эспиэрдэр ыҥырыллыбыттара.
Инньэ гынан, Москубаттан Дьокуускайга дьоһун дэлэгээссийэ кэлэн, олунньу 10-12 күннэригэр үлэлээтэ. Дэлэгээссийэ састаабыгар бааллар: «Арассыыйа агрооскуолалара» ассоциация салайааччыта, Тамбов уобалаһын Татаново орто оскуолатын дириэктэрэ Ольга Илларионова, «Народное образование» сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ, педагогика билимин хандьыдаата Елена Шишмакова, «Просвещение» аахсыйалаах уопсастыбаттан үс киһи: генеральнай дириэктэри солбуйааччы Анастасия Зырянова, социальнай уонна гуманитарнай бырайыактарга дириэктэр Алексей Благинин, кэлим бырайыактары ырытан оҥоруу дириэксийэтин салайар Борис Соловьев.

Кинилэр Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтигэр, Хатас, Тулагы Киллэм агрооскуолаларыгар, Чурапчы улууһугар Дириҥ агрооскуолатыгар уонна Одьулууннааҕы «Үүнүү туочуката» үөрэтэр кииҥҥэ сылдьан, күннээҕи үлэни-хамнаһы көрдүлэр-иһиттилэр. Өрөспүүбүлүкэҕэ өссө 1980-с сыллар ортолоруттан саҕаланан, дьиикэй ырыынак тургутуутугар бэриммэккэ сайдан кэлбит, 96 агрооскуоланы түмэр агротехнологическай үөрэхтээһин тиһигин билистилэр. Үлэ-хамнас төрүт үгэстэргэ аныгы технологиялары дьүөрэлэһиннэрэн хас да хайысханан ыытылларын сөхтүлэр-махтайдылар, агрооскуолалар түмсүүлээхтэрин, судаарыстыба бүддьүөтүттэн көмө сокуоннай төрүккэ оҥоһулларын биһирээтилэр.

Сорук дьэҥкэ

Олунньу 11 күнүгэр Чурапчыга сенатор Егор Борисов салалтатынан, «Агротехнологическай тиһиккэ үөрэх быраактыкатын уонна сокуоннары тупсарыы: билим, үөрэхтээһин уонна оҥорон таһаарар үлэ сомоҕолоһуута» диэн мунньах ыытылынна. Мунньахха Агрооскуолалар өрөспүүбүлүкэтээҕи сойуустарын салайааччы Феодосия Габышева, тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирин солбуйаачы Сахяна Павлова, араас улуустартан агрооскуолалар дириэктэрдэрэ, бэрэстэбиитэллэрэ итиэннэ Москубаттан кэлбит эспиэрдэр кытыннылар. Агрооскуолалар матырыйаалынай-тиэхиньиичэскэй баазаларын бөҕөргөтүү, агрокылаастары тэрийии, кэҥэтии, уопсайынан, билиҥҥи кэм ирдэбилигэр сөп түбэһиннэрэн, агротехнологическай үөрэхтээһин тиһигин хайдах сайыннарар итиэннэ ону ситиһэргэ туох сокуон наадатын, үбүлээһин уонна билим-методика өттүнэн туох өйөбүл ирдэнэрин туһунан киэҥ кэпсэтии таҕыста.
Мунньаҕы саҕалыырыгар Егор Афанасьевич маннык эттэ:

-- Бэрэсидьиэн Владимир Путин каадырдары үүннэрии бэлиитикэтин олох саҥалыы туруорда. Билигин национальнай бырайыактарынан тыа сирин, тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга, ол иһигэр, каадырдары бэлэмнээһиҥҥэ олус табыгастаах бырагыраамалар бааллар. Каадырдары биһиги бэйэбит үүннэриэхтээхпит, дьиэ кэргэнтэн, оскуолаттан саҕалаан. Аҕам саастаах көлүөнэҕэ ытыктабыллаах сыһыаннаах, норуот төрүт үгэстэрин, култууратын билэр, сыаналыыр, дойдуга бэриниилээх патриот дьону иитэн таһаарыахтаахпыт. Болҕомтобутун бу боппуруоска ууруохтаахпыт. Агрооскуолалары бүтэрэр оҕолор салгыы тыа хаһаайыстыбатын үөрэҕин кыһаларыгар киирэллэрин эрэ эккирэтиспэккэ, бастатан туран, кинилэр тыа сирин үлэтин-хамнаһын билэр-сатыыр, кыайар-хотор, дойдубут инники сайдыытын түстүүр дьоһун дьон буола улааталларын ситиһиэхтээхпит.
Иккиһинэн, урукку үгэһи сөргүтэн, оскуолаларга үлэнэн иитиини киллэриэххэ наада. Маны былаас уорганнарыгар тиэрдэн, тус бэйэбит холобурбутунан саҕалыахтаахпыт. Ол кэнниттэн оҕолор төрөөбүт дойдулара, улуустара, тыа хаһаайыстыбата сайдарын туһугар бэйэлэрэ баҕаран туран аграрнай хайысхалаах үөрэх кыһаларыгар киирэллэрин ситиһиэхтээхпит. Дьэ бу эһиги соруккут, -- диэтэ.
Тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга, иитэр-үөрэтэр эйгэҕэ таһаарыылаах үлэлэрин сыаналаан, бастыҥ үлэлээх агрооскуолаларга, учууталларга, производственнай үөрэхтээһин маастардарыгар Федерация Сэбиэтин Махтал суруктарын туттартаата.

Бастакы агрокылаас
Агрокылаастары тэрийии үлэтэ саҕаламмыт аҕыс эрэгийиэн иһигэр киирсэн, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр былырыын үс улууска алта агрокылаас аһыллыбыта.
Хаҥалас улууһун II Дьөппөн нэһилиэгэр, ини-биир Николаевтар ааттарынан орто оскуолаҕа 2025 с. атырдьах ыйыгар аһыллыбыт агрокылаас биотехнология уонна аһы-үөлү оҥоруу хайысхатынан үлэлиир. Онон оҕолор оскуолаҕа биология, химия, физика уонна математика биридимиэттэрин дириҥэтэн үөрэтэллэр, ону таһынан үүтү астааһын технологиятыгар үөрэнэллэр. Ыаммытынан үүтү сэппэрээтэргэ сүүрдэн, сүөгэйдииллэр. Астыыр тэрили Ил Түмэн дьокутаата, «Биир ньыгыл Арассыыйа» бэлитиичэскэй баартыйа «Арассыыйа тыатын сирэ» диэн федеральнай бырайыагын эрэгийиэннээҕи сүрүннээччи, «Өктөөп 50 сыла» тыа хаһаайыстыбатын кэпэрэтиибин салайааччы Тихон Скрябин хааччыйбыта.

Мунньахха норуот дьокутаата көхтөөх кыттыыны ылла. Маннык эттэ:

-- Билигин дойдуга аһылык өттүнэн куттал суох буолуутугар, баай иҥэмтиэлээх олохтоох аһы-үөлү дэлэтиигэ улахан болҕомто уурулунна. Соторутааҕыта Федерация Сэбиэтигэр уонна  Госдуумаҕа пуорум буолбута, «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа федеральнай бырайыактарын эрэгийиэнэргэ сүрүннээччилэри барыларын ыҥырбыттар этэ. Тыа сирин, тыа хаһаайыстыбатын сайыннарар, өйүүр, дойду нэһилиэнньэтин 35 %-а тыа сиригэр олохсуйарын ситиһэр, аһынан-үөлүнэн хааччыллыы таһымын үрдэтэр наадатын эппиттэрэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев 2030 сылга диэри олохтоох аһынан-үөлүнэн хааччыллыыны 1,5 төгүл үрдэтэр соругу туруорар, уһуйааннары, оскуолалары, балыыһалары бэйэ аһылыгынан хааччыйыыны 60 %-ҥа тиэрдэргэ этэр. Онно ирдэнэр каадырдары: аныгы технологиянан үлэлиир тыа хаһаайыстыбатын араас идэлээх исписэлиистэрин, салайааччылары, сир хаһаайыттарын бэйэбит иитэн таһаарыахтаахпыт. Дьэ онуоха агрооскуолалар төһүү күүс буолуохтаахтар. Күн бүгүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 96 агрооскуола баар, оҕолору тыа сирин үлэтигэр үөрэтэллэр, сүөһү-сылгы иитэллэр, хортуоппуйу уонна оҕуруот аһын үүннэрэн, оскуола «итии аһылыгын» хааччыйаллар. Оттон биһиги, норуот дьокутааттара, толоруулаах былаас уорганнарын уонна тустаах биэдэмистибэлэри кытары өйөбүл сөптөөх ырычаахтарын хааччыйар сокуоннары оҥорорго үлэлиэхтээхпит. Билигин ыччат тыа сирин интэриэһиргиир буолла, дойдутугар олохсуйуон, бэл, куораттан көһөн тахсыан баҕарар киһи элбээн эрэр. Дьэ бу сүүрээни мүччү туппакка, оҕолору, ыччаттары тыа хаһаайыстыбатын биисинэс быһыытынан көрөргө үөрэтиэххэ, үлэни-хамнаһы тэрийэргэ көҕүлүөххэ, өйүөххэ наада.
Хаҥалас улууһугар ааспыт күһүн II Дьөппөн оскуолатыгар биир агрокылаас тэриллибитэ. Ол иннинэ, бу бырагыраама киллэриллэ илигинэ, 2024 с. Үөрэх уонна билим итиэннэ Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэлэрин өйөбүллэринэн, инновационнай бырайыак быһыытынан, биир агрокылааһы I Дьөппөн санаторнай оскуола-интэринээтигэр тэрийбиппит. Бу каадыры бэлэмниир үлэ тиһигин оскуолаттан саҕалыырга бастакы агрокылаас буолар.

Мунньах түмүгүнэн, агротехнологическай хайысхалаах үөрэхтээһиҥҥэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ баай уопуттааҕа, үгүстэргэ холобур буолара бэлиэтэннэ. «Просвещение» АУо агрооскуолалары методика өттүнэн өйөөһүҥҥэ, «Арассыыйа агрооскуолалара» ассоциация Саха Сирин агрооскуолаларын сойууһун кытары бииргэ үлэлээһини күүһүрдэргэ быһаардылар.

Санатан эттэххэ, от ыйын 1 күнүттэн  «Тыа хаһаайыстыбатын сайдыытын туһунан» федеральнай сокуоҥҥа агрооскуолаларга өйөбүлү, кэллиэстэри кытары тэҥҥэ, оҥорор туһунан уларытыы киирэр. Оттон «Үөрэхтээһин туһунан» федеральнай сокуон «Производственнай үөрэхтээһин туһунан» 123-с ыстатыйатыгар «агрооскуола» уонна «оскуола-хаһаайыстыба» ыстаатыстара киллэриллэр, үөрэнээччилэр үлэлэлэрэ төлөнөрө бигэргэтиллэр.

Хаартыска: Александра Аржакова, Лена Макаринская.