Уопсастыба

Ааспыкка эргилиннэххэ

Өрөспүүбүлүкэ дьоно-сэргэтэ кинини ураты үлэһит, успуорду тэрийээччи, салайааччы быһыытынан билинэллэр. Омскайдааҕы физкултуура үнүстүүтүн ситиһиилээхтик бүтэрэн кэлиэҕиттэн, дойдутугар Чурапчыга физкултуура учууталыттан саҕалаан, Д.П. Коркин аатынан өрөспүүбүлүкэтээҕи спортивнай интэринээт-оскуолаҕа дириэктэрдээбитэ. 1999 с. Чурапчыга дойду тыатын сиригэр соҕотох физкултуура уонна успуорт үнүстүүтүн көҕүлээн тэрийбитэ, ректордаабыта. 2003-2016 сс. Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй култуураҕа уонна успуорка судаарыстыбаннай кэмитиэтин салайбыта, миниистирдээбитэ, бырабыыталыстыба солбуйар бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. Чуолаан ити сылларга РФ Физическэй култуураҕа уонна успуорка ааҕыныстыбатын (бэрэссэдээтэл Вячеслав Фетисов) Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын кытары холбоһуктаах көһө сылдьар кэллиэгийэтин мунньаҕар 2022 с. диэри стратегическай сайдыы бырагырааммата ылыллыбыта, «Триумф», «Дохсун» успуорт дыбарыастара, улуустарга култуура-успуорт комплекстара, стадионнар тутуллубуттара, төрүт көрүҥнэри сайыннарыы кэнсиэпсийэтэ ылыллыбыта.

Дойдутун дьонун-сэргэтин итэҕэлин ылан, Михаил Дмитриевич  Ил Түмэн бастакы уонна алтыс ыҥырыылаах мунньахтарыгар норуот дьокутаатынан талыллан, быыбардааччыларын накаастарын толорууга үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. 2018-2023 сс. Ил Түмэн физическэй култуураҕа уонна успуорка сис кэмитиэтин салайбыта. Физическэй култуураны уонна успуорду сайыннарыыга сыһыаннах кэккэ сокуоннар тахсалларын, элбэх улууска успуорт саалалара, ол иһигэр, Арассыыйа Федерациятын Успуорка министиэристибэтин үбүлээһининэн, сөтүөлүүр бассейннаах, улахан күрэхтэһиилэри ыытар кыамталаах, аныгылыы тренажердардаах комплекстар, тутуллалларын ситиспитэ.
Дьокутааттыыр болдьоҕо бүтэн, тылланан, тус баҕа санаатынан дойдутугар тахсыбыта. Дьоҕурдаах салайааччыга бэйэтигэр сөп түбэһэр үлэ тута көстүбүтэ.

Үөрэх, билим эйгэтигэр

РФ Успуордун министиэристибэтин бирикээһинэн, бэйэтэ төрүттээбит Чурапчытааҕы Физическэй култуура уонна успуорт судаарыстыбаннай үнүстүүтүгэр бэрэсидьиэнинэн ананан үлэлии-хамсыы сылдьар. Үнүстүүт үүнүү-сайдыы суолун тутуһар. Быйыл буолан ааспыт быыбарга Иннокентий Готовцев 96 % куолаһы ылан, ректорынан хаттаан бигэргэнэн, үлэ сөптөөх суолунан баран иһэрин көрдөрдө.
Дойду физическэй култуураҕа уонна успуорка анал үрдүк үөрэҕин 14 кыһатыгар Чурапчы үнүстүүтэ инники күөҥҥэ сылдьар. Үрдүк көрдөрүүнү ситиһэн, былааннаммыт федеральнай үбүлээһини таһынан, 2036 с. диэри 50 мөл. солк. сыл аайы бэриллэр быһаарыы ылылларын ситистэ! Итини таһынан, көҥүл тустууга уонна буулдьанан ытыыга ситиһиилэрдээх 8 тустуук, 3 бэргэн устудьуоннар аһылыктарыгар, күрэхтэһиилэргэ, сүүмэрдиир эрчиллиилэргэ кэлэр-барар айаннарыгар анаан эбии харчы, оттон кинилэр тренердэригэр хамнас көрүлүннэ.
Материальнай базаны бөҕөргөтүү үлэтэ былааннаахтык ыытыллар. Үөрэтэр-лабораторнай куорпус эбии тутуллуоҕа. Сөтүөлүүр бассейн бырайыагын улуус баһылыга Степан Саргыдаев оҥоттордо, онон, олоххо киллэриллэригэр эрэл баар. Д.П. Коркин аатынан өрөспүүбүлүкэтээҕи спортивнай интэринээт-оскуола үөрэнээччилэрин олорор-үөрэнэр куорпустара үнүстүүт элэктроуоту уонна сылааһы биэрэр ыстаансыйатыгар холбонуоҕа.
Михаил Дмитриевич үөрэхтээһиҥҥэ уонна билимҥэ эппиэтинэстээх. Ыытыллар үлэтэ, хаһан да буоларыныы, далааһыннаах. Онуоха үнүстүүт билимҥэ проректорын, билим салаатын сэбиэдиссэйин уо.д..а. кытары ситимнээх, биир хайысхалаах үлэни ыытар.
Үнүстүүккэ үс билим дуоктара, 19 билим хандьыдаата үлэлии-хамсыы, айа-тута сылдьаллара тыа сирин үнүстүүтэ сөптөөх суолунан баран иһэрин, таһымнааҕын бэлиэтиир. Холобур, үнүстүүтү бүтэрэн, үөрэммит кыһатыгар үлэлии сылдьар Светлана Гуляева Брянскай үнүбүрсүөтүгэр педагогика билимин дуоктарын диссертациятын көмүскээтэ! Үнүстүүт сыллата 50 исписэлииһи бэлэмнээн таһаарар. Бүтэрээччилэр 90 %-нара араас улуустарга тиийэн, үлэлиир миэстэлэрин кэбэҕэстик булуналлар. Учуутал, тренер уонна ыччат бэлиитикэтин исписэлииһин быһыытынан хайҕаналлар. Үнүстүүт күүһэ-кыаҕа итиннэ!
Михаил Дмитриевич ССРС үтүөлээх тренерэ Д.П.Коркин нэһилиэстибэтигэр, успуорт психологиятыгар, физкультурнай үөрэхтээһин ньымаларыгар, олимпийскай үөрэхтээһиҥҥэ, физкультура уонна успуорт эйгэтигэр ситимнээх үөрэххэ лиэксийэлэри ааҕар. Билим акадьыамыйатын Саха Сиринээҕи филиалын, Биология үнүстүүтүн дуоктора Борис Кершенгольцы, Бүтүн Арассыыйатааҕы физическэй култуура уонна успуорт билим-чинчийэр үнүстүүтүн кытары ыспарсымыаннар эттэрин-хааннарын чөлүгэр түһэриигэ эмтээх оттору туһаныыга, араас тэриллэри туттууга үлэлиир, мас тардыһыытыгар аан дойду чөмпүйүөнэ, аспирант Василий Алексеевтыын мас тардыһыытын лабораториятыгар чинчийэр үлэни ыытар. Онлайн киэбинэн мас тардыһыытыгар лиэксийэ ааҕар.

Мас тардыһыытын үрдүк таһымҥа

Тэрийэр-салайар дьоҕурдаах, киэҥ уонна көдьүүстээх сырыылаах салайаачы уопсастыбаннай үлэ бурҕалдьытын эппиэтинэстээхтик толорор. Бүтүн Арассыыйатааҕы мас тардыһыытын федерациятын бэрэсидьиэнинэн 2015 сылтан талыллан үлэлиир.
Кини салалтатынан федерация элбэх дьыалабыай кэпсэтиини, көрсүһүүлэри итиэннэ мас тардыһыытын албастарын, ньымаларын үөрэтэр-көрдөрөр норуоттар икки ардыларынааҕы уонна Бүтүн Арассыыйатааҕы билим-быраактыка кэмпириэнсийэлэрин тэрийэр. Дойду сүүмэрдэммит хамаандатыгар киллэриллибит мадьынылар: аан дойду биэс төгүллээх чөмпүйүөнэ Дмитрий Попов (Уус Алдан), аан дойду чөмпүйүөнэ Иван Галкин (Калуга) Арассыыйатааҕы Дьарыктанар киин (дириэктэр Роман Гришин) нөҥүө хамнаһынан хааччылыннылар.
Аан дойдутааҕы мас тардыһыытын федерациятын бэрэсидьиэнэ Александр Акимов көҕүлээһининэн, бу көрүҥү аан дойдуга таһаарарга үтүмэн үлэ оҥоһуллар. Соторутааҕыта, Александр Константинович көҕүлээһининэн, Чурапчы үнүстүүтүгэр Мас тардыһыытын акадьыамыйата тэриллэн, бэрэсидьиэнинэн Михаил Гуляев ананна. Акадьыамыйа каадырдары иитэн таһаарыынан, көрүҥү сайыннарыынан, сырдатыынан дьарыктаныаҕа.
Былырыын сайын Монголияҕа мас тардыһыытыгар аан дойду чөмпүйэнээтэ үрдүк таһымҥа ыытыллыбыта. Монголия физическэй култуураҕа уонна успуорка департаменын салайааччынан Чурапчы үнүстүүтүн бүтэрбит Эрдэнэ Ванчик дойдутугар улаханнык ытыктанарыттан сэһэргэһээччим астынарын биллэрэр. Аны күһүн, сэтинньигэ, аан дойду чөмпүйэнээтэ Казань куоракка буолуоҕа.
Ону көрсө кэлэр ыйга Нерюнгрига биирдиилээн уонна хамаанданан бастыыр иһин Арассыыйа чөмпүйэнээтэ ыытыллар. Сиэдэрэй бириистэр олохтонуохтара. Михаил Дмитриевич бэйэтэ иилээн-саҕалаан туттарбыт «Горняк» кыһыҥҥы стадион-манеһа дойду 30 эрэгийиэнин мадьыныларын түмүөҕэ. Бу күннэргэ кини Нерюнгрилээтэ. Дойду чөмпүйэнээтин ыытыы эппиэтинэһэ улахан, тэрээһин, бэлэмнэнии үлэтэ элбэх.
*
Михаил Дмитриевич Чурапчыга, дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэринэн, оскуола-интэринээт томторугар, 1990-с сс. туттубут дьиэтигэр эргиллэн, ахтылҕаннаах дойдутун чэбдик салгынынан толору тыынан, олоҕун аргыһынаан, интэринээт-оскуола дириэктэрин үөрэх чааһыгар солбуйааччы, педагогика билимин хандьыдаата Анна Николаевналыын үүнэр-көлүөнэни иитиигэ-үөрэтиигэ үлэлииллэр. Сирдээҕи үөрүүлэрэ, дьоллоро дьоҥҥо-норуокка туһаны аҕалыыттан саҕыллар.
Михаил Дмитриевиһи үбүлүөйдээх сааһынан эҕэрдэлиибит! Бүтэр уһуга биллибэт түбүктээх үлэтигэр ситиһиилэри, табыллыыны, чэгиэн туругу, дьолу-соргуну баҕарабыт!
Баһылай Посельскай
Хаартысканы ааптар хааччыйда.