Общество

Араас сылларга дьокутааттаабыт дьахталлар бу күн ытыктабыллаах Люлия Николаевна Григорьеваны 85 сааһын көрсө истиҥ эҕэрдэ тылларын тиэртилэр, урукку сыллары аҕыннылар. Үөрүүлээх мунньаҕы парламент үөрэххэ уонна билимҥэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ  Антонина Григорьева иилээн-саҕалаан ыытта

Люлия Николаевна биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр биллэр көстөр бэлитиичэскэй диэйэтэл. Ол курдук,  Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун бэрэссэдээтэлинэн, РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан, РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаатынан (1985-1990 сс.) талыллыбыта,  Саха АССР социальнай хааччыйыыга миниистиринэн (1989-1992 с.) үлэлээбитэ. Билигин даҕаны олох үөһүгэр сылдьар. Ааспыт 18 сыл устата Саха Сирин Ытык сүбэтин бэрэссэдээтэлинэн талыллан үлэлиир. Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Софья Сидорова аатынан бочуоттаах бэлиэнэн наҕараадаламмыта , тутуу эйгэтигэр М.К.Аммосов аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин, Мэҥэ Хаҥалас, Муома уонна Эбээн Бытантай улуустарын  Бочуоттаах олохтооҕо.

Үбүлүөйдээх Далбар Хотун туһунан сүрүн иһитиннэриини  Ил Түмэн II, III, IV ыҥырыыларын  дьокутаата, Арассыыйа Федерациятын нэһилиэнньэтин социальнай көмүскэлгэ үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Чурапчы улууһун Бочуоттаах олохтооҕо Альбина Поисеева олус истиҥник, иэйэн-куойан оҥордо.

Люлия Николаевна күн сирин 1941 сыл кулун тутар 21 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас Хаптаҕайыгар Николай Саввич уонна Марта Егоровна дьиэ кэргэттэригэр күн сирин көрбүтэ.

Оскуоланы 1959 сыллаахха ситиһиилээхтик бүтэрэн Үөһээ Бүлүүгэ хомсомуол оройуоннаҕы кэмитиэтигэр машинисткалыыр, сотору кэминэн кэскиллээх кыыһы тэйиччи  Быракаан нэһилиэккэ кулууп сэбиэдиссэйинэн аныыллар. 

Бу кэмҥэ саҥа билсэ сылдьар доҕоро Михаил армияҕа сулууспалыы барбыта уонна истиҥ ис хоһоонноох сылаас суруктары суруйара диэн Альбина Иннокентьевна кэпсээтэ. “Мин бэйэбин саамай дьоллоох киһинэн ааҕабын -- миигин дойдубар күүтэр кыыстаахпыттан. Эн суруккун тыһыынча да сурук ортотуттан куһаҕан буочаргынан булуом этэ”,  - диэн кэпсээбитигэр, мустубуттар бары  ол ыраас сыһыаны өйбүтүгэр ойуулаан күлүстүбүт.

Люлия Николаевна кулуупка  олус үчүгэйдик, таһаарыылаахтык, элбэх сирдэринэн сылдьан айымньылаахтык кэлэктиибин кытары үлэлээбит. Өрөспүүбүлүкэ таһымнаах бэстибээллэргэ лауреат үрдүк аатын ситиспиттэр. Холкуостарынан сылдьан кэнсиэрдэри туруораллар.

1963 сыллаахха номнуо баартыйа чилиэнэ буолар, Омскайдааҕы Бэтэринээрийэ үнүстүүтүгэр үөрэххэ киирэн, кэргэнин Михаилы кытары бараллар.

1968 сыллаахха үнүстүүтү бүтэрэн, Мэҥэ Хаҥаласка  кэлэн хомсомуол оройуоннааҕы кэмитиэтин маҥнайгы сэкирэтээринэн талыллан салайааччы үлэтигэр маҥнайгы хардыыраларын оҥорор

1975 сыллаахха ССКП Киин Кэмитиэтин иһинэн баартыйа үрдүкү оскуолатыгар үөрэнэн, улууһугар иккис сэкирэтээринэн талыллар, салгыы 1981 сыллаахха оройуоннааҕы сэбиэт исполкомун бэрэссэдээтэлинэн үлэлиир. Бу кэмҥэ Мэҥэ Хаҥалас тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар  өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастыҥ көрдөрүүлээх улууһунан биллэр.

Киириилээх, тахсыылаах, дьону кытары биир тылы түргэнник булар эдэр салайааччыны 1983 сыллаахха хоту Муомаҕа баартыйа оройуоннааҕы кэмитиэтин маҥнайгы сэкирэтээринэн аныыллар. Манна даҕатан эттэххэ, бу иннинэ улууһу улахан уопуттаах, биллиилээх Варвара Петрова салайара. Бу дуоһунаска кини ураты дьаһайар дьоҕура, хоту дойду тыын боппуруостарын быһаарыыга  дьаныара арыллар, дьону кытта көдьүүстээх үлэни тэрийэн ыытара биллэр. Хас биирдии ыстаадаҕа , ыраах нэһилиэктэргэ тиийэн олоҕу-дьаһаҕы билсэрэ, сыанаҕа норуоту кытары тэбис-тэҥҥэ ыллыыра, үҥкүүлэрэ. Ол даҕаны иһин буолуо, дьон киниэхэ арыллан, итэҕэйэн, бэйэлэрин киһилэрин курдук ылыммыттар. Бу сылларга Муома улууһа өрөспүүбүлүкэ таһымыгар социалистическай куоталаһыыларга хас да төгүл кыайыылаах үрдүк аатын сүгэр. Бары эйгэҕэ былааны толоруу 400 бырыһыаҥҥа тэҥнэһэр!

1985 сыллаахха Люлия Николаевна Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумугар бэрэссэдээтэлинэн, оттон олунньу 24 күнүттэн РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата буолар. РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин маҥнайгы сиэссийэтигэр Президиум Бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан талыллар. Манна дьокутааттары уонна үлэ кэллэктииптэрин бэрэстэбиитэллэрин кытары үлэтэ көстөр, ылыллыбыт сокуоннар, уураахтар, быыбардааччылар көрдөһүүлэрэ туолууларыгар кытаанах ирдэбиллэри туруорар. Ону тэҥэ, Үрдүкү Сэбиэт үлэтин отчуотун дьоҥҥо өйдөнүмтүө гына оҥорбута, дьокутааттар үлэлэрэ көдьүүстээх буоларын ситиспитэ.

1990-с сылларга  былаас уларыйар, ССРС суох буолар ыарахан кэмнэригэр Люлия Николаевна өрөспүүбүлүкэҕэ социальнай хааччыйыы миниистиринэн ананар. Баартыйа, судаарыстыбаннай, сокуону оҥорор уорганнарга өр сылларга үлэлээбит уопута манна төһүү күүс буолар. Кини Биэнсийэ пуондатын тэрийии уонна судаарыстыбаннай биэнсийэ сокуонун ылыныыга биир көҕүлээччинэн буолбута.

Кэлин биэнсийэҕэ тахсан баран “Барҕарыы” пуондатын Бырабылыанньатыгар бэрэссэдээтэли солбуйааччынан үлэлиир. Бу кэмҥэ Пуонда бэрэссэдээтэлинэн маҥнайгы Бэрэсидьиэн Михаил Николаев этэ.

1998 сыллаахха Өрөспүүбүлүкэтээҕи биэнсийэлээхтэр сойуустара тэриллэр, 23 улууска уонна куораттарга салаалара арыллар. Бу улахан уопсастыбаннай  тэрилтэни 1998 сылтан 2014 сылга диэри салайар.

2000 сыллаахха Сахабыт Сиригэр биир улахан уопсастыбаннай тэрилтэ -- “Ытык Сүбэ” тэриллиэҕиттэн ыла,  Люлия Николаевна манна үлэлиир. Оттон 2008 сыл муус устар 3 күнүттэн күн бүгүҥҥэ диэри бэрэссэдээтэлинэн үлэлиир. Үйэ чиэппэрин устата 100-тэн тахса көҕүлээһиннэр олоххо киириилэригэр, сүҥкэн үлэ ыытыллыытыгар кини киллэрбит кылаата эмиэ баар.

Үөрүүлээх күн парламент аатыттан эҕэрдэ тылы Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Афанасий Владимиров тириэртэ. “Бүгүҥҥү саалаҕа хоту дойдубутугар дьиҥ бэриниилээх кэрэ аҥаардар муһуннугут. Люлия Николаевна үлэтигэр, талбыт идэтигэр дьиҥ бэриниилээх киһи буолар. Биһиэхэ настаабынньыкпыт, сүбэһиппит”,  - диэн туран Ил Түмэн аатыттан сибэкки дьөрбөтүн туттарда. 

Ону тэҥэ эҕэрдэ тылларын урукку сылларга дьокутааттаабыт Оксана Винокурова, Феодосия Габышева, Горнай улууһун дьокутааттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Маргарита Константинова о.д.а. тириэртилэр, кэрэ муусука дьиэрэйдэ, дьиҥ чахчы бэлиэ күн буолла.

Галина МАТВЕЕВА

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ.