Уопсастыба

-- Идэлээх үлэһит буолаат, 1989 с. Игидэй нэһилиэгин кулуубуттан култуура исписэлииһин быһыытынан идэбин баһылааһыным суола саҕыллыбыта. Бэйэм тыа сирин оҕото буоллаҕым, онон бу ытык нэһилиэги тута чугастык ылыммытым. Кырдьаҕас Игидэйи иккис төрөөбүт дойду оҥостоммун, кини айылҕатын уратытын, дьонун-сэргэтин майгытын сөбүлээммин, сирдээҕи тапталбын көрсүһүннэрбит, ийэ, эбэ буолар дьолу биэрбит үтүө сирим буолар. Кулууп үлэтэ исписэлиис хайдах үлэлиириттэн эрэ буолбакка, бастатан туран, нэһилиэк баһылыгыттан Егор Алексеевич Марков сатабыллаах салайыытыттан уонна олохтоохторуттан тутулуктанар. Кулууп, билиҥҥи кэм ирдэбилинэн, Норуот айымньытын дьиэтэ диэн ааттанар. Ол эбэтэр аан дойдуга баар култуура эйгэтин, кини ырыатын-тойугун, үҥкүүтүн-битиитин, оонньууларын норуот толорор, норуот саҕар, норуот сайыннарар. Бу маннык баай култуураны көрдөрөр дьиэбитигэр, нэһилиэкпит аҕам саастаах олохтооҕо, ыччата, оҕото түмсэр. Нэһилиэкпит култуурунай нэһилиэстибэтин сырдатыыга, үйэтитиигэ кытталларыгар, биһиги, култуура исписэлиистэрэ улаханнык махтанабыт.

Быйылгы Култуура үлэһиттэрин күнүн олохтоохтор олус сэргэх, ситиһиилээх тэрээһиннэринэн бэлэх ууннулар. Ол курдук кулун тутар 20 күнүгэр Хартыына галереятыгар “Талаан тыыннаах утаҕа” диэн “Оһуор тойугун” иис түмсүүтүн иистэнньэҥнэрин Людмила Ермолаева уонна Олимпиада Нехчеонова быыстапка-маастар кылаастара, кулун тутар 22 күнүгэр улуустааҕы “Түмсүү- төлкө төрдө” бэстибээлгэ улахан нэһилиэктэр икки ардыларыгар I миэстэни ылыы, муус устар 3 күнүгэр улуустааҕы Норуот айымньытын дьиэтигэр “Алаас оһуордара” үҥкүү норуодунай ансаамбылын аатын көмүскээһинэ буолла. Бу маннык ситиһиилээх ситимнээх сиэттиһии барыбытын үөртэ, астыннарда. Түмсүүлэрбитин сырдаттахха, өбүгэ ииһин сөргүтүүгэ “Оһуор тойуга” түмсүү (сал. Мария Алексеева) 2011 сылтан айымньылаахтык үлэлиир. Нэһилиэк, улуус, өрөспүүбүлүкэ, дойду таһымнаах бэстибээллэргэ, быыстапкаларга кыттан, өбүгэ ураты, хатыламмат ииһин көрдөрөллөр, кэпсииллэр.

Онтон үҥкүү бөлөҕүттэн (2007 с.) норуодунай ансаамбылга тиийэ үүммүт (2017 с.) “Алаас оһуордара” күн бүгүн таһаарыылаахтык үлэлиир. Ансаамбылы өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан тэриллибит “Доҕордоһуу” норуодунай ансаамбыл үҥкүүһүтэ, анал хореограф идэлээх, СӨ үөрэҕириитин туйгуна Анастасия Захарова салайар. Анастасия Константиновна үҥкүүһүт идэлээх эрэ буолбакка, үҥкүүнү туруорааччы быһыытынан эмиэ биллэр. Маныаха кини туруорбут аан дойду омуктарын үҥкүүтүн хамсаныыларын, муусукатын алыптаах дьүрүлүн, биһиги айымньыбыт дьиэтигэр элбэхтэ көрөбүт, истэбит. Айымньы дьиэтигэр нэһилиэк араҥатын барытын хабан, түмсүүлэр үлэлииллэр.

Тааттабыт уус-уран тыл биһигэ, олоҥхо дойдута. Ону бигэтик 2006 с. тэриллибит “Иэйии” литературнай түмсүү үлэтэ көрдөрөр. Түмсүүнү Любовь Андросова тэрийэн турар, кинини салгыы Мавра Матаннанова салҕаабыта, онтон 2024 сылтан хоһоонньут Александра Жулева иилиир. Кыайыы 80 сылынан “Ааҕар балаҕан” диэн бырайыагынан 80 кэпсээни, ахтыыны өрөспүүбүлүкэ араадьыйатыгар, нэһилиэкпитигэр ааҕан турабыт. Итиэннэ улахан үлэни хабан, 16-с сылын Бэтэрээн сэбиэтин Анна Константиновна Аргунова салайар. Бэтэрээннэрбит биһиэхэ холобур буолар, биһигини көҕүлүүр дьоммут буолар. Маны таһынан “Амсай” асчыттар (сал. Лена Маркова), “Ситим” Айыы үөрэҕин тарҕатар, “Умсулҕан” ырыа куттаахтар түмсүүлэрэ (сал. Анна Лопатина), аҕам саастаахтарга "Көмүс күһүн" үҥкүү бөлөҕө (сал. Раиса Унарова) таһаарыылаахтык үлэлииллэр. Ол иһин быйылгы бэстибээлбит кыайыынан кынаттанна. – диэн кээпсээтэ Мария Ермолаева.

Дьэ бу курдук ураты тэрээһиннэр илгэлээх Игидэй олохтоохторун күүстэринэн, салайар-түмэр дьон сабыдыалынан бараллар.