Билигин кырдьыгы эппэтэхпитинэ хойутуубут
Издательский дом Редакция Подписка
Погода в Якутске: . 20 oC

Сүрүн сонуннар

Бүгүҥҥү сонуннар

Бэлиитикэ

Михаил Мишустин: "Саха сиригэр ойуур баһаарын утары үлэ быдан көдьүүстээхтик тэрилиннэ"

Кэлим дьаһаллар ылылланнар, ол иһигэр эбии үбүлээһин көрүллэн, Саха сиригэр ойуур баһаардарын утары үлэ быйыл быдан көдьүүстээх түмүктэммитин Бырабыыталыстыба Бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин бэҕэһээ киэһэ ыксаллаах быһыы-майгы содулун туоратыы боппуруостарыгар…
16.08.22 09:01

Экэниэмикэ

Хаптаҕай оҕуруотчуттара

1990-с сыллардаахха эстибит сопхуостар чээрэлэригэр тэриллибит араас киэптээх хаһаайыстыбалартан күн бүгүн бэрт ахсааннара тулуктаһан кэллэ. Олортон биирдэстэрэ Мэҥэ Хаҥалас улууһун Хаптаҕай нэһилиэгин «Дириҥ» кэпэрэтиибэ буолар.
15.08.22 11:03

Уопсастыба

Ипэтиэкэ %-на түстэ...

Быйыл саас дойдуга балаһыанньа уларыйаатын кытта тута Киин баан кирэдьиит, ипэтиэкэ бырыһыанын киһи сөҕүөн курдук өрө көтөхпүтэ. Ону кытта атын бааннар биир-биир үллэ-балла үрдэтэн барбыттара. Чэпчэтиилээх ипэтиэкэ дьоҕус бырыһыаныгар үөрэммит дьон…
16.08.22 09:23

Култуура

Түһүлгэ

 Мүрүйээдэ: үтүмэн үйэлэр быыстарын сэгэтэн

Мүрү Эбэ аата аан бастаан сурукка-бичиккэ киирбитэ 355, Бороҕон улууһугар оҕону үөрэхтээһин саҕаламмыта 250, Саха АССР тэриллибитэ 100 сылларынан, итиэннэ Мүрүгэ Саха Сирин норуоттарын VIII спортивнай оонньууларын көрсө, "Мүрүйээдэ (үтүмэн үйэлэр быыстарын…
07.04.22 22:37

Тыа сирэ

Хаптаҕайтан хааннаахпын хаһан да умнубаппын...

Өлүөнэ эбэбит уҥа биэрэгэр, Мыла, Тамма үрэхтэр икки ардыларыгар тайаан сытар, үс Геройу үөскэппит өлгөм буордаах, үтүө-мааны үлэһит дьонноох, төрөөбүт-үөскээбит Хаптаҕайбыт төрүттэммитэ 200 сылыгар, Социалистическай Үлэ Геройа Гаврил Семенович Самсонов…
10.04.22 16:09

Дойдуга бэриниилээх буолуу сыла

Эһиил Пионерия төрүттэммитэ 100 сылын бэлиэтиэхпит

Бүгүн, алтынньы 1 күнүгэр, Москуба куоракка «Кыайыы» түмэлигэр Норуоттар икки ардыларынааҕы «СПО-ФДО» оҕолор уопсастыбаннай түмсүүлэрин сойууһун ассамблеята ыытылла турар. Арассыыйа эригийиэннэриттэн уонна СНГ дойдуларыттан кэлбит делегаттар сайдар саҕахтары…
01.10.21 23:59

Устуоруйа

Устуоруйа

75 саастаах Өйдөбүнньүк

1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ оҕолорун мэлиппит ийэлэр, кэргэттэрин сүтэрбит огдооболор, аҕаларын былдьаппыт тулаайахтар манна кэлэн сүгүрүйэллэрэ, өлбүттэр куттара манна баарын курдук саныыллара...
26.05.22 14:08

Саха сирэ аан дойдуга биллэр спортсменнардаах Арассыыйа биир күүстээх спортивнай эрэгийиэнэ буолар. Ол гынан баран, кэнники кэмҥэ спорка үбүлээһин мөлтөөбүтэ, саҥа ааттар тахсаллара аҕыйаабыта харахха быраҕыллар буолла.

Саха сирэ аан дойдуга биллэр спортсменнардаах Арассыыйа биир күүстээх спортивнай эрэгийиэнэ буолар. Ол гынан баран, кэнники кэмҥэ спорка үбүлээһин мөлтөөбүтэ, саҥа ааттар тахсаллара аҕыйаабыта харахха быраҕыллар буолла.

Саха сиригэр спорт дьылҕата хайдах буолуоҕун туһунан санааларын Ил Түмэн ыччат дьыалаларыгар, физическэй култуураҕа уонна спорка сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Михаил Гуляев үллэһиннэ. Норуот дьокутаата этэринэн, бу эйгэҕэ балаһыанньа ыараабыт. Онон кини: «Өскөтүн билигин кырдьыгы эппэтэхпитинэ, кэнники хойутуубут», – диэн аһаҕас кэпсэтиигэ бэлэмин биллэрдэ.

гуляев.JPG

Оҕо саастан саҕаланар

М и х а и л Г у л я е в оҕо спордугар күүстээх болҕомто ууруллуохтааҕын уонна өйөбүл баар буолуохтааҕын тоһоҕолоон этэр. Тоҕо диэтэххэ, күүстээх уонна биллэр спортсменнар бары оҕо спортивнай күрэхтэһиилэриттэн кынат анньыммыттара. «Холобура, Виктор Лебедев, Георгий Балакшин, Сардаана Трофимова...» – диэн Михаил Дмитриевич үтүмэн спортсмены ааттыыр. Маны тэҥэ «Азия оҕолоро» спортивнай оонньуулар бүтүн хас да көлүөнэ спортсмены иитэн таһаарбыт суолтатын бэлиэтиир.

Онон Саха сиригэр спорт сайдар кэскилэ үрдүкү салалта, физическэй култуура уонна спорт министиэристибэтэ сөптөөх бэлиитикэни уонна көҕүлүүр үлэни ыыталларыттан быһаччы тутулуктаах.

Сарбыйыы да сабыллыы

Ол эрээри күн бүгүн СӨ Физическэй култуураҕа уонна спорка министиэристибэтин, итиэннэ СӨ Бырабыыталыстыбатын дьаһаллара, уураахтара оҕо спорда сайдарын атахтыыллара хомолтолоох. Маннык кыһалҕа тирээбитин норуот дьокутаата Михаил Гуляевтыын кэпсэтэ олорон дьэҥкэ өйдөөтүм.

– СӨ Бырабыыталыстыбата олунньу 26 күнүгэр «Саха сиригэр 2030 сылга диэри физкултуура уонна спорт сайдыытын стратегията» диэн сүрдээх үчүгэй былааны ылыммыта. Ол гынан баран, хас даҕаны нормативнай докумуоннары тэҥинэн бигэргэппиттэрин отой өйдөөбөтүм. Холобура, онно олоҕуран, СӨ Бырабыыталыстыбатын бу дьыл атырдьах ыйын 26 күнүнээҕи уурааҕынан тириэньэр штаттара сарбыллыннылар: футбол өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолатыгар – 7, Сунтаарга А.И. Иванов аатынан олимпийскай эрэллэри бэлэмниир оскуолаҕа – 12, Д.П. Коркин аатынан Чурапчытааҕы олимпийскай эрэллэри бэлэмниир интэринээт-оскуолаҕа 8 штат. Онон оҕолор тириэньэрдэрэ суох хааллылар. Бу олох улахан сыыһа дьаһал буолар. Ылан көрөр буоллахха, СӨ спортивнай оскуолаларыгар, ааспыт сылга тэҥнээтэххэ, спортсмен оҕолор ахсааннара 2200-нэн аҕыйаабыт, – парламентарий ылыныллыбыт уураахтары кытта сөбүлэспэтин биллэрэр. Михаил Гуляев этэринэн, сүрүннээн, саҕалаан эрэр спортсменнары бэлэмниир тириэньэрдэри үлэлэриттэн уураппыттар. Төрүөттэрэ – үлэлэрэ таһаарыыта, көдьүүһэ, үчүгэй түмүгэ суох үһү.

– Ааспыт сылга пандемияттан сылтаан туох даҕаны спортивнай күрэхтэһии ыытыллыбатах буоллаҕына, хайдах таһаарыылаах үлэ ыытыллыай? – диэн бэркиһиирин.

Маны таһынан СӨ Физическэй култуураҕа уонна спорка министиэристибэтин 2021 сыл от ыйын 23 күнүнээҕи ОД-268 №-дээх уурааҕынан Р.М. Дмитриев аатынан олимпийскай эрэллэри бэлэмниир училищеҕа балаҕан ыйын 1-гы күнүттэн буулдьанан ытыы, ыарахан (тяжелай) атлетика, тхэквондо, хайыһарынан сырсыы, чэпчэки атлетика (доруобуйаларынан хааччахтаахтарга туһуламмыт эмиэ) уонна пауэрлифтинг көрүҥнэригэр эрчийэр салаалар сабыллыбыттар.

– Бу спорт көрүҥнэригэр Арассыыйа, Европа, аан дойду чөмпүйүөннэрин, призердарын бэлэмнээбиттэрэ. Холобур, ыарахан атлетика салаата Нерюнгрига баара. Мин спорт миниистиринэн үлэлиир эрдэхпинэ аһыллыбыта. Никита Абраменко Арассыыйа чөмпүйүөннэрин бэлэмнээн саҕалаабыта. Кэлин оннооҕор аан дойду кыайыылаахтарын үүннэрэн таһаарбыта. Итинник кэскиллээх хайысхалары өйүөххэ наада. Хайыһарга Рыбкин уонна Кулагин Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэннэрэ буолбуттара. Ити салааларбытын барытын сабан кэбистилэр, – диэн Михаил Гуляев кыһыйан кэпсиир.

Сөп ээ, киһи эрэ кыһыйыах. Итиччэ сыралаһан тэрийбиккин кэннэ, биир дьаһалынан ылан сотон кэбиһэллэрэ абалаах.

Норуот дьокутаата өс хоһоонунан этэринии, «оҥорор уустук, алдьатар дөбөҥ». Туруорсан төттөрү сөргүтүөххэ, сабыллыбыт хайысхалары хаттаан арыйыахха сөп, ол эрээри барытын саҥаттан сүүрүөххэ-көтүөххэ, элбэх кэпсэтиини ыытыахха, булуохха-талыахха наада. Онно эмиэ бириэмэ, үп-харчы уонна, этэргэ дылы, ньиэрбэ баранар. Онон баары суох гыныах иннинэ бастаан үчүгэйдик ырытан толкуйдуохха наада.

Күүс-уох астан кэлэр

Саха сиригэр спортсмен оҕо аһылыгар күҥҥэ 550 солкуобай көрүллэр эбит. Маны норуот дьокутаата «эргэрбит» суоттааһынынан ааҕар. Арассыыйа билиҥҥи нуорматынан 1300 солкуобай көрүллүөхтээх. Бары билэрбит курдук, спортсмен хара сарсыардаттан киэһэ хойукка диэри эрчиллэр. Ол иһин хаачыстыбалаах уонна иҥэмтэлээх аһылыгынан үчүгэйдик аһыахтаах. Бу кыһалҕаны соторутааҕыта биллэр тустуук, хапсаҕайдьыт Николай Чукров көтөхпүтэ. Ол саайка баар, сигэтэ бу: https://sakhalife. ru/yunye-sportsmeny-yakutii-golodayut-v-uorroditel/. Киирэн ааҕыаххытын сөп.

Аны туран, олимпийскай эрэллэри бэлэмниир училищеҕа уһуйуллар спортсменнар олорор уопсайдарын хоруона хамсыгынан ыалдьыбыт дьон эмтэнэр сирдэрэ оҥорбуттар, оттон үөрэнээччилэри аттынааҕы гостиницаҕа түһэрбиттэр. Спорт министиэристибэтэ оҕолор олорор сирдэрин туран биэрбитин Михаил Гуляев улахан сыыһанан ааҕар. «Кытаанахтык туруорсубатахтар, турууласпатахтар», – диэн хомойор.

Чахчы даҕаны, үүнүөхтээх-сайдыахтаах спортсмен оҕолорбутугар өрөспүүбүлүкэбит салалтатын сыһыана маннык буоллаҕына, инникитин спорду уонна физическэй култуураны хайдах түөрэ-лаҥкы тутан сайыннарыахтарын дьиксинэ саныыгын.

Чэбдигирии сыла диибит даҕаны...

Инфляцияҕа олоҕуран, бары хайысхаларга үбүлээһин аччаата дииллэр. Ол гынан баран, Михаил Гуляев биэрбит дааннайдарыгар олоҕурдахха, үөрэхтээһин сайдарыгар 2019 с. – 48 млрд 246 мөл. солк., 2020 с. – 49 млрд 961 мөл., 2021 с. 51 млрд. 170 мөл. солкуобай көрүллүбүт. Доруобуйа харыстабылын үбүлээһинэ 2019 с. – 22 млрд. 603 мөл. солк., 2020 с. – 31 млрд. 472 мөл. солк., 2021 сылга 29 млрд. 274 мөл. солкуобай.

Оттон физическэй култуура уонна спорт хайысхатыгар 2019 с. – 3 млрд 198 мөл. солк. бүддьүөттэн тыырыллыбыт эбит буоллаҕына, 2021 сылга – баара-суоҕа 2 млрд. 766 мөл. солкуобай. Санаан көрүҥ, үөрэхтээһинэ кытта тэҥнээтэххэ, 10-тан тахса төгүл аҕыйах харчы анаммыт. Уонна бу сылы Чэбдигирии сыла диэн биллэрбиппит. Доруобуйа эти-сиини эрчийииттэн улахан тутулуктааҕын бары билэбит. Биир өттүнэн: «Чөл олоҕу көҕүлүөххэ! Маассабай спорду тэнитиэххэ! Чэбдигирии 10 сылын биллэрдибит!» – диэн уруйдуубут, атын өттүнэн ону өйүүргэ, үлэлэтэргэ сөптөөх үбү көрбөт эбиппит.

Михаил Гуляев этэринэн, быйыл өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтэ, элбэх эбиилэр кэннилэриттэн, барыллаан 280 млрд. солкуобайга тэҥнэспит. 2014 сыллаахха, кини миниистирдиир эрдэҕинэ, 150 миллиард солкуобай эбит. Уонна оччолорго спорка 2 млрд. 339 мөл. солк. көрүллэрэ. Ити сууматтан спортсменнар атын куораттарга күрэхтэһэ баралларыгар 260 мөл. солкуобай тыырыллар эбит буоллаҕына, билигин 152 мөл. солкуобайы биэрэллэр. Спорка көрүллүбүт быйылгы сууматтан 1 млрд тахса солкуобайын 8 эбийиэги тутууга бараабыттар. Онтон хаалбыта спорт эбийиэктэрин көрүүгэ-истиигэ, үлэһиттэр хамнастарын төлүүргэ, спортсмен оҕолор аһыылларыгар ороскуоттаммыт. Михаил Гуляев эбийиэктэр матырыйаалынай базалара эргэрбитин бэлиэтиир. «Билигин энтузиаст тириэньэрдэр баар буоланнар эрэ, спорка ситиһиилэр кэлэ тураллар», – диэн балаһыанньаны быһаарар.

Көҥүл тустуу дьылҕата

Норуот дьокутаата этэринэн, көҥүл тустууга тириэньэрдэрбит үчүгэйдэр, тустууктарбыт да кыахтара баарынан күрэхтэһэллэр. Ол гынан баран, атын куораттарга баран тусталлара аҕыйах.

Биир кэм ыалдьааччыларбыт: «Дагестан, Осетия бөҕөстөрө оччо чулуулар, бачча уһулуччулар», – диэн хайҕаан тахсаллар. Оттон ити икки этиллибит эригийиэннэр, онно эбии Чечня, Кабардино-Балкария бэйэ-бэйэлэриттэн олох ыкса ыаллаһа олороллор. Кинилэр бэйэлэрин икки ардыларыгар тохтоло суох мэлдьи күрэхтэһэллэр. Ону тэҥэ Дагестан иһигэр аан дойдуга биллэр тустуу оскуолалара бааллар. Олор иитиллээччилэрэ бэйэ-бэйэлэрин кытта тустан сайдаллар. Өссө даҕатан этэр буоллахха, биһиги сорох улуустарбыт икки ардыларыгар сырыы да суох: ыраахтара да бэрт, суол-иис да суох, айаммыт төлөбүрэ да ыарахан. Төһөлөөх элбэх оҕо ол иһин сайдыбакка хаалара буолуой?

Кырдьык, Өймөкөөн улууһуттан Уус Алдаҥҥа дуу, биитэр Дьокуускайга дуу оскуола оҕолоро сотору-сотору күрэхтэһэ бараллара кыаллыбата чахчы. Сылга биирдэ кытыннахтарына махтал. Сиринэн 1000 килэмиэтири айанныыллар, оттон сөмөлүөтүнэн биир уһугар 20-чэ тыһыынча солк. төлүүллэр. Оттон Осетияттан Чечняҕа диэри баарасуоҕа 156,6 км, онно эбии суоллара көбүс-көнө аспаал. Ол иһин биһиги тустууктарбыт элбэхтэ күрэхтэһэ баралларын хааччыйар курдук үп көрүллүөх тустаах. Кыһалҕа төрдүн билбэккэ сылдьан, тустууктарбытын уонна тириэньэрдэрбитин сиилиир табыллыбат.

Түмүктүүр буоллахха, Саха сиригэр спорт балаһыанньата хобдох. Үбүлээһин улааттаҕына эрэ, спорт бары көрүҥнэригэр ситиһиилэр баар буолуохтара. Михаил Гуляев бу эйгэни биэс тарбаҕын курдук билэр буолан, кыһалҕа дириҥээн иһэрин өйдөөн, ону аһаҕастык этэр уонна норуот дьокутаатын быһыытынан туруорсар соруктаах. Сокуону оҥорор уонна толорор уорганнар, биир санаанан салайтаран, спорт сайдыытын туһугар сөптөөх үлэни ыыталларын күүтэбит.

  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Комментарии (9)

This comment was minimized by the moderator on the site

Дьэ сытыы ыстатыйа буолбут, Айаал бэркэ суруйбут

This comment was minimized by the moderator on the site

Үрдүттэн олорон дьэ саҥа аллайар дуо?

This comment was minimized by the moderator on the site

«С деньгами и дурак сделает, а ты попробуй без денег»- хаьыакка интервьютугар суруйар биир кадр баар этэ, Минспорт подведомственнай биир салайааччыта. Сайдыы , сайыннарыы эттугэр толкуйдаабат тэрилтэ салайааччыта! Олоххо ити этиитэ киирбитигэр, уэрбут буолуохтаах…

This comment was minimized by the moderator on the site

Үбү короновируска куттулар. Туох да төрүөт.
Алдьатарга. Медик харчы туһугар барытын ол нөҥүө көрөр буола сылдьар.

This comment was minimized by the moderator on the site

Я полностью согласен но думаю Михаил Дмитриевич о многом не договаривает.

This comment was minimized by the moderator on the site

проблеманы эппит

This comment was minimized by the moderator on the site

О5о спорта кырдьык койготулуннэ Боотурдар оонньуулара энин сүттэ бысылаах

This comment was minimized by the moderator on the site

О5о спорда, маассабай спорт кэхтиигэ куhэлиннэ... Аha5ac статья тахсыбыта септеех. Бу хайысха5а чопчу ыйытыктар элбиир чинчилээхтэр.

This comment was minimized by the moderator on the site

Уһуйааннар физинструкторларын хамнаһа кып кыра, үс группа оҕотугар (55 оҕоҕо) 0.25 эрэ шт. Маннык хамнаска ханнык специалист кэлэн үлэлиэй, үөрэҕэ суох дьон үлэлииллэр, буоллун - хааллын диэн. Ол кэннэ оскуолаҕа бэлэмэ суох оҕолор тахсаллар. Онтон туох барыта оҕоҕо детсад сааһыгар уурулларын бары билэбит.

Никто ещё не оставил комментариев, станьте первым.

Оставьте свой комментарий

  1. Опубликовать комментарий как Гость.
Вложения (0 / 3)
Поделитесь своим местоположением