Издательский дом Редакция Подписка
Погода в Якутске: . -16 oC
КУРС ЦБ: $ 71,53 | 82,83

Аат-суол, харчы туһугар буолбакка, ыччакка, дойдуга туһалааҕы баҕа өттүнэн оҥорорго дьулуспут энтузиаст учууталлар кэмнэрэ кэлэн ааспыта. Олор үтүөлэринэн өрөспүүбүлүкэбитигэр элбэх музей баар буолбута.

Уолба оскуолатын кыраайы үөрэтэр түмэлин Климент Степанович Неустроев, биир бириэмийэни, наҕарааданы ылбакка, ис сүрэҕиттэн кыһаллан оҥорбута. Дьиҥэр, 1926 сыллаахха нуучча киһитэ А.К. Александров бастаан тэрийбит эбит. Онон  муус устар 9 күнүгэр тэриллибитэ 95 сылын туолбутунан, аҕам туһунан ахтар тоҕоостоох.

Аат-суол, харчы туһугар буолбакка, ыччакка, дойдуга туһалааҕы баҕа өттүнэн оҥорорго дьулуспут энтузиаст учууталлар кэмнэрэ кэлэн ааспыта. Олор үтүөлэринэн өрөспүүбүлүкэбитигэр элбэх музей баар буолбута.

Уолба оскуолатын кыраайы үөрэтэр түмэлин Климент Степанович Неустроев, биир бириэмийэни, наҕарааданы ылбакка, ис сүрэҕиттэн кыһаллан оҥорбута. Дьиҥэр, 1926 сыллаахха нуучча киһитэ А.К. Александров бастаан тэрийбит эбит. Онон  муус устар 9 күнүгэр тэриллибитэ 95 сылын туолбутунан, аҕам туһунан ахтар тоҕоостоох.

2f7d6b21 b2ca 485e b459 e099b580e510

Аҕам Климент Степанович Неустроев орто туруу дойдуга баара-суоҕа 63 сыл олорон ааспыта. Күндү киһибит биһигин ыйаабыт сирэ Уолбаттан Уус Таатталыыр айан суолун кытыытыгар турар Быгыалай диэн алаас. Аҕата Степан Игнатьевич Неустроев оччотооҕуга үөрэхтээх киһи эбит. Тааттаҕа райисполком бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан үлэлии сылдьан, Лазарев диэн киһилиин Өймөкөөн улууһугар баран, оройуону олохтообуттар. 

64e270e7 aca1 4f35 bf7f 025571a06efa

  • Өймөкөөҥҥө. 1931 с. Ийэтэ Д.И.Кузьмина, Килимиэн 4-тээх, аҕата С.И. Неустроев.  

Аҕата, мин эһэм Степан Игнатьевич Неустроев  бииргэ төрөөбүт быраата Семен Игнатьевич Неустроев сэбиэскэй-партийнай бөдөҥ салайааччы этэ. Саха АССР Миниистирдэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлин култуураҕа уонна үөрэххэ солбуйааччынан үлэлии сылдьан, 1956 с. Саха судаарыстыбаннай университетын сүүрэн-көтөн астарбыта. Ол туһунан Кулантайдаах ахтыылара баар. СГУ ректорыгар улахан доҕорун, биир дойдулааҕын Авксентий Мординовы кэпсэппитин туһунан ахтыытыгар баар.

си сайт

1957 сыллаахха Москваҕа буолбут Саха култууратын уонна литературатын киэһэлэрин тэрийэр хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлинэн ананан, үрдүк таһымнаахтык тэрийбитин билиҥҥэ диэри ахталлар. Хрущев, Микоян, Ворошилов, Суслов, Булганин уо.д.а. салайааччылар сылдьыбыттарын туһунан суругар кэпсэнэр, хаартыскаҕа түспүттэр. Ол тэрээһиҥҥэ төрөөбүт Тааттатыттан элбэх киһини кытыннарбыта. Ол кэнниттэн “Кыым” хаһыат эрэдээктэринэн, Саха сиринээҕи кинигэ издательствотын дириэктэринэн үлэлээбитэ.

Аҕам ийэтэ Дария Ивановна Кузьмина поэт Макар Хара бииргэ төрөөбүт эдьиийэ.

макар

Климент Степанович 1945 сыллаахха Чурапчытааҕы педагогическай училищены бүтэрбитэ. Салгыы Дьокуускайдааҕы пединститут физмат салаатыгар үөрэнэ киирбитэ. Ол гынан баран, аҕата куһаҕан буолан, кыра оҕолордоох соҕотох хаалбыт ийэтигэр көмөлөһөөрү, үөрэҕин быраҕан, дойдутугар төннүбүтэ.

училище

  • Чурапчы педучилищетыгар. 1944 с. Биир дойдулаахтара А.А. Слепцова, Е.И. Маркова. 

Уолбаҕа кэлэн, оскуолаҕа учууталлаан, хамнас аахсан, бырааттарын, балтыларын иитэр. Дьэ, онтон ыла 46 сыл устата оҕону иитиигэ-үөрэтиигэ эҥкилэ суох үлэлээбитэ.

Чурапчы педучилищетыгар бииргэ үөрэммит Аграфена Константиновна Таппырова диэн Тыараһаттан төрүттээх кыыстыын 1946 сыллаахха ыал буолар, аҕыс оҕону утуу-субуу төрөтөллөр.

116a4ccf 12f2 4afe 9bfb 361920766819

Ийэлээх аҕам иккиэн да бэйэ-бэйэлэригэр айылҕаттан ананан төрөөбүт курдуктара. Аҕабыт сүрдээх киэҥ билиилээҕэ, мындыр өйдөөҕө, үчүгэйдик уруһуйдуура, уһанар дьоҕурдааҕа. Ийэбит буоллаҕына уран тарбахтаах иистэнньэҥ, асчыт ааттааҕа этэ, остуол, аан сабыыларын, хартыыналары бэртээхэйдик быысыбайдыыра. Иккиэн үчүгэйдик ыллыыллара. Сүбэлэһэн, ону-маны оҥороллорун, таҥас тигэллэрин көрөн, биһиги олус сөҕөрбүт, астынарбыт. Ыһыахха, Саҥа дьылга төрөппүттэрбит бэлэмнээбит сиэдэрэй көстүүмнэрин, дьикти маскарааттарын кэтэрбит — оҕо сааспыт умнуллубат үтүө өйдөбүлэ.

90250c01 5e80 4206 aa10 a505b174a98f

Аҕабыт күнүн улахан аҥаарын оскуолаҕа атаарара. Букубаар ойууларын үүт-үкчү гына үтүктэн уруһуйдаан, уруокка көрдөрөр матырыйаал быһыытынан туһанара. Үлэ уруогар уолаттары уһанарга үөрэтэрэ. Туойунан фигуралары, лобзик эрбиинэн быһан, фанераттан шкатулкалары, паннолары, килиэп иһитин оҥороро. Оҥоһуктарын мэлдьи быыстапкаҕа илдьэллэрэ. Кини өссө бэртээхэй остуоруйаһыт, хомоҕой тыллаах кэпсээнньит этэ. Интэринээккэ иитээччинэн, учууталынан үлэлии сылдьан, оҕолорго умсугутуулаахтык остуоруйалары кэпсиирин туһунан дьон-сэргэ билиҥҥэ диэри иһирэхтик ахтар.

1949-1956 сылларга Уус Таатта оскуолатыгар үлэлээбитэ. Ити кэмҥэ оскуолаҕа Евдокия, Михаил Кулачиковтар, Марина, Семен Андросовтар, Мария Бучугасова, Афанасий Федоров, Степанида, Петр Колодезниковтар, Александра Захарова уо.д.а. талааннаах учууталлар үлэлээбиттэрэ.

5ed1192b 2ad1 4be5 98c0 d0448a8ef6ba

Оччолорго учууталлар нэһилиэк туох баар үлэтигэр көхтөөхтүк кытталлара, олохтоохтору сырдыкка-билиигэ тардаллара, култуураҕа уһуйаллара. Уус Тааттаҕа үөрэппит оҕолоруттан наука, култуура үтүөлээх үлэһитттэрэ иитиллэн тахсыбыттара. Ол курдук, аҕабыт киэн тутта кэпсиирэ филологическай наука кандидата И.П.Винокуров, суруйааччылар В.А.Тарабукин, Ҥ.Е. Винокуров-Урсун, Ф.Ф. Постников-Арчы, математическай наука доктора И.А.Голиков уо.д.а. тустарынан.

Уус Таатта олохтооҕо, үлэ, тыыл бэтэрээнэ Варвара Голикова маннык ахтар: “Мин учууталбын К.С. Неустроевы олох умнубаппын. Хара бараан, уһун соҕус сирэйдээх, интеллигентнэй киһи кыһанан-мүһэнэн үөрэтэ турара бу баардыы харахпар көстөр. Хаһан да оҕону мөхпөт-эппэт этэ, кимиэхэ эмэ күргүйдээбитин да өйдөөбөппүн. Кини үөрэнээччи уруогун билбэт буоллаҕына, уруок кэнниттэн хаалларан, матырыйаалы өйдөтөн  ыытара”.

e93ef486 1d7c 4db5 b684 bd84f68113c7

 Уус Таатта оскуолатын учууталлара. Тураллар: Н.К. Макаров, С.К. Андросов, К.С. Неустроев. Олороллор: М.Р. Кулачиков, А.И. Федоров (суруйааччы).

  1956 сылтан ыла төрөөбүт төрүт түөлбэтиттэн харыс да сири хамсаабакка айымньылаахтык үлэлээбитэ. Аҕабыт биир үтүөтүнэн Уолба оскуолатын музейын  атаҕар туруорбута буолар. Үөрэхтээһин систиэмэтигэр национальнай концепция киириэн быдан иннинэ кини биир бастакынан кыраайы үөрэтэр музейы тэрийбитэ, эдэр көлүөнэ ыччат төрүт култууратын, историятын, омугун үтүө үгэстэрин, сиэрин-туомун, дойдутун, үтүөкэн дьонун билэ улаатарыгар сүҥкэн кылааты киллэрбитэ.

уолба

  • Уолба, 1957 с. Тураллар: Д.Д. Матвеев, М.Т. Таппыров, П.Караканов, И.Ф. Рахлеев, К.С. Неустроев. Олороллор: А.Афанасьева, А.В. Хоноехова, Г.Г. Нелунов, Х.А. Слепцова.

Дьохсоҕон олохтооҕо, СӨ үөрэҕириитин туйгуна Мария Бысыина ахтар:

--Уруогун кылаас иһигэр эрэ буолбакка, үгүстүк айылҕаҕа уонна кыраайы үөрэтэр музейга ыытара. Ол музейга сэрии уонна үлэ бэтэрээннэрин кытта көрсүһүүлэри тэрийэллэрэ. Умайбатаҕа буоллар, оҕону төрөөбүт норуот үтүө үгэһигэр иитэргэ бэртээхэй база этэ.Сылдьыбыт эрэ барыта кэрэхсиир музейа маннык салааларга арахсара:

  1. Улуу сирдьиппит В.И.Ленин.
  2. Аҕа дойду Улуу сэриитэ.
  3. Олоҥхо педагогиката.
  4. Өбүгэлэрбит олохторо-дьаһахтара, туттар тэриллэрэ
  5. .Саха сирин кыыллара, көтөрдөрө.
  6. Саха сирин хостонор баайа.
  7. Нэһилиэк олохтоохторун, бэтэрээннэрин ахтыылара.

Уолба оскуолата Ленин аатынан буолан, Н.Н. Крупская суруктара, В.И.Ульянов соратниктарын ахтыылара бааллара. Учуутал А.В.Хоноехова “Бочуот Знага” уордьанын Москваҕа баран, Калининтан бэйэтиттэн хайдах ылбытын, оскуола Ленин аатын сүгэр буолбутун туһунан докумуоннар хараллан сыталлара.

Климент Степанович оҕону тыа сиригэр сахалыы ииттэххэ, норуот педагогикатын төрүттэригэр эргилиннэххэ эрэ, кэнчээри ыччат инникигэ эрэллээх буоларын ким хайа иннинэ урут өйдөөбүт талааннаах учуутал буолар.

Барыны бары сатыыр талааннаах учуутал, норуот педагогикатыгар олоҕуран, музей баай матырыйаалын туһанан, оҕону сахалыы тыыҥҥа иитиигэ айымньылаахтык үлэлээбитэ, айбыта-туппута, хомуйбута бэйэтин кэмигэр ситэ сыаналамматаҕа биһигини хомотор.

b7257213 dc2a 4fca a1e2 927ca67ac65a

  • Педагогическай үлэ бэрээннэрэ: П.Х. Андросов, М.Р. Кулачиков, К.С. Неустроев.

Климент Степанович нэһилиэк уопсастыбаннай олоҕор мэлдьи көхтөөхтүк кыттара. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр тыыннарын толук уурбут биир дойдулаахтарын ааттарын үйэтитиигэ элбэх үлэни ыыппыта. Ахтыылары, хаартыскалары хомуйбута. 1985 сыллаахха Кыайыы 40 сылынан сибээстээн, Уолба илин томторугар турар пааматынньык икки өттүгэр сэриилэспит хас биирдии буойуҥҥа керамическай хаартыскалаах, тимир былаахтаах остуолбалары бетонтан кутан оҥорбута.

томтор

Ол билигин да умнуллубат өйдөбүнньүк буолан турар. Үбүлүөйнэй ыһыахтарга оҥорбут сэргэлэрэ, Курган үрдүгэр туруорбут бетон чорооно  кинини санаталлар.

курган

Аҕабытын кытта Уолба оскуолатыгар бииргэ үлэлээбит үтүөкэн учууталлар А.В.Хоноехова, Г.Ф. Нелунов, И.Ф. Рахлеев, Д.С. Колесов, С.В. Винокуров, А.А., Н.И. Алексеевтар, М.Т. Таппыров, Р.Н. Корнилова, Х.А., А.А. Слепцовтар, Д.Д. Матвеев биһиги дьиэ кэргэҥҥэ куруук истиҥник ахтыллаллар.

f5f784d4 d8b0 4195 a87f 8c676407b875

  • Кургаҥҥа хаар оҥоһук оҥоро сылдьан

Аҕам доҕорунуун, физика учуутала Дмитрий Деевич Матвеевтыын, оччотооҕу оҕолорго умнуллубат үтүө өйдөбүллэри хаалларбыттара. Ол туһунан Тыа хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Таатта улууһун Бочуоттаах гражданина Егор Васильевич Захаров ахтар: “Уолба оскуолатын учууталлара олус түмсүүлээхтэрэ. Кылгас кэмҥэ үөрэнэрбэр араас дьикти дьарыктаах учууталлары билбитим. Саахымат диэн баран муннукка ытаабыт фанаттар да бааллара. Ол — Климент Степанович Неустроев, Мэндэ Тихонович Таппыров. Кинилэр үөрэнээччилэр, учууталлар ортолоругар турнирдары тэрийэллэрэ. Мин олохпор умнуллубат кэрэ түгэнинэн Уолба оскуолатыгар Саҥа дьылы көрсүбүтүм буолар. Оскуола иһэ-таһа остуоруйа дойдутун курдуга. Таһырдьа эйигин муустан оҥоһуллубут Тымныы  Оҕонньор, Хаарчаана уруйдууллар, оскуолаҕа киирдэххинэ, көрүдүөргэ харахтара, айахтара уотунан сырдыргыыр кыыллар, көтөрдөр көрсөллөр. Дьэрэкээн уоттар күлүмнүүллэр, үөһэттэн хаар кыыдамнаан түһэр, араас үчүгэй маскарааттар остуоруйа дойдутугар сирдээн киллэрэллэр. Маннык кэрэни, дьиктини оҕолорго Климент Степанович бэлэхтиирэ”.

колле

Аҕабыт нэһилиэк фестивалларыгар декорация, оформление оҥорон, пьесаҕа оонньоон, артыыстары гримнээн, күн солото суох сылдьарын өйдүүбүт. Сыл аайы Саҥа дьылга көрдөөх хоһооннору айара, үбүлүөйнэй  эҕэрдэ суруктары наар киниэхэ суруйтараллара. Сайынын дьиэ кэргэн кытта оттуура, кирпииччэ үктүүрэ. Күһүн, саас балыктыырын, кустуурун,куобахтыырын олус сөбүлүүрэ. Өйдүүбүт ээ, сайын аайы дириэктэри солбуйан, оскуолаҕа өрөмүөн ыытарын, куораттан таһаҕас тиэйэн, элбэхтик сүүрэрин- чууталларга куруук сүбэ-ама, көмө буолара. Кинилэр кэлин аҕабытыгар махтаналларын элбэхтик истибиппит.

колл

  • Интэринээт үлэһиттэрэ. Тураллар: Сивцева, А.Никонова, М.Андросова, М.Неустроева. Олороллор: А.Слепцова, К.Неустроев, Т.Андросова-Кусатова.

  Климент Степанович олоҕун анаабыт музейа күлгэ-көмөргө кубулуйбута олус хараастыылаах, кыһыылаах. Санаатахпына, харыһыйан ытыахпын баҕарабын...

Оскуола үбүлүөйүгэр музейга аатын иҥэрэннэр үөрдүбүттэрэ. Ол үөрүүбүт уһаабатаҕа... Билигин сөргүтэ сылдьаллар да, уруккутун курдук  историческай суолталаах былыргы экспонаттар суох буолаллара чахчы.

Арай харахпын симтэхпинэ, балаҕаҥҥа олорор мас киһитэ, муспут чороонноро, үрүҥ көмүс иһиттэрэ, туос тыыта, саалара, илиитинэн  суруйбут истиэндэлэрэ, чуучулалара бу баардыы көстөллөр...

Кыыһа Светлана Архипова,

СӨ Үөрэҕириитин туйгуна,

Учууталлар учууталлара,

Дьохсоҕон, Уолба нэһилиэктэрин

Бочуоттаах гражданина

Комментарии (8)

This comment was minimized by the moderator on the site

Наһаа да үчүгэй музей этэ чахчы

This comment was minimized by the moderator on the site

Ол са5ана оройуонна суох учугэй музей этэ.Экспоната,хаартыскалара элбэ5э.Хайа алааска кимнээх олорбуттара,теруччулэрэ.Удьурхайтан оноьуктара,чуучулалара.Теьелеех элбэх сыратын,дьо5урун,бириэмэтин биэрэн бар дьонугар кердерееру,биллэрээри,кэнэ5эски келуенэ5э кэриэс гынан хааллараары онорбута,тэрийбитэ кул-кемер буолбута кыьыылаах.Климент Степанович аатын сергутэн,улэлэриттэн туох эмэ хаалбыт буолла5ына кердеруугэ ууран сана тэриллибит музейга тас еттугэр кини аатын,хаартыскатын ыйыахха баар этэ

This comment was minimized by the moderator on the site

Чахчы наьаа да сыратын, дууьатын биэрэн туран улэлиир этэ. Куруук оскуолага баар буолааччы. Музей олох саамай учугэй Музей этээ. Умайбыта наьаа хомолтолоох. Биьиги, онноогор, эбээбит урун кемус кириэьин устан биэрбитэ дии музейга..Климент Степанович танараттан аналлаах Учуутал этэ..Аата умнуллубата бэрт этэ. Уолбалар кытаатын..

This comment was minimized by the moderator on the site

Климент Степанович айылҕаттан айдарыылаах, туспа суоллаах - иистээх, көрүүлээх - санаалаах, айымньылаахтык үлэлиир Учуутал диэн сыаналыыбын. Билигин мин кини түмэлин харахпар көрөбүн: саха оҕонньоро балаҕаҥҥа олорорун, араас саха сирин сүүрэрин - көтөрүн - бу барыта макеттар этилэр, күндү таастары, иһиттэри - хомуостары уо. да а. Бу түмэл оҕону иитэргэ тирэх буолара, өбүгэлэрбит олохторун- дьаһахтарын, айылҕаны билиһиннэриигэ, харыстыырга, өбүгэлэрбит сиэрдэрин - туомнарын үөрэтэргэ.
Климент Степанович олох, үөрэх эйгэтэ уларыйарын сэрэйэн билбит курдук эбит. Билигин оҕону иитиигэ - сайыннарыы норуот педагогитынан уонна олоҥхонон үлэ ыытыллар.
Климент Степанович түмэлигэр ис дууһатын ууран туран үлэлээбитэ, матырыйаалларын хомуйбута. Кини түмэлэ оччотооҕу кэмҥэ киэҥник биллибитэ, учууталлар үөрэнээччилэр нэһилиэктэртэн кэлэн көрөллөрө, уопут атастаһаллара. Түмэлиттэн хаалбыт матырыйааллары билигин да туһаныахха сөп.
Климент Степанович Уолба оскуолатыгар тарбахха баттанар биир бастыҥ Учуутал, кини аатын өрө тутун уонна үйэтитин!

This comment was minimized by the moderator on the site

Оҕо сылдьан куруук Уолбаҕа тиийдэхпинэ, эһэм музейыгар сылдьар этим. Араас элбэх экспонаттаах этэ, саа арааһа, иһит-хомуос бөҕөтө, кумааҕы, тимир харчы эгэлгэтэ, саха сирин кыылын, көтөрүн чуучулалара, сиртэн хостонор баайа, наһаа улахан былыргы мас чороон... Хас биирдии экспонат бэйэтэ туспа историялааҕа. Уокка былдьаммыта хомолтолоох. Эһэм сырдык аата тапталлаах Уолбатыгар умнуллубакка, үйэтитиллиэ этэ.

This comment was minimized by the moderator on the site

Кырдьык даҕаны наһаа да үчүгэй музей этэ, биһи хас сырыы аайы,саҥаттан, саҥа көрөр курдук көрөрбүт. Сөҕөр аҕай этибит араас кыыллар чучелолара баара. Ахтыы бөҕө, хаартыска баара.Оҕонньортон наһаа куттанар этибит, наһаа элбэх үлэттэн кэлбит, баай ис хоһоонноох музей кырдьык күл- көмөр буолбута кыһыылаах. .Билигин инник чуучулаларынан дьарыктанар дьонтон хомуйан сөргүтэллэрэ буоллар үчүгэй буолуо этэ. Климент Степановичка үөрэнэ сылдьыбыппыт, наһаа суоччут, киэҥ билиилээх учуутал этэ, майгыта сытыары сымнаҕас, холку да этэ. Продлёнкаҕа күннүүр этибит, уруокпутун аахтарар этэ. Учууталым Светлана Климентьевнаҕа эҕэрдэ, аҕан туһунан наһаа үчүгэйдик суруйбуккун, аатын үйэтитиэххэ хайаан да наада дии саныыбын.

This comment was minimized by the moderator on the site

Наьаа учугэй ахтыыны суруйбут Светлана Клементьевна. Клемент Степанович барахсан наьаа учугэй этэ. Музейыгар илдьэ тахсан кердерер этэ. Кыра вывесканы печатнайынан суруйдахха уерэр агай этэ.

This comment was minimized by the moderator on the site

Климент Степанович туьунан ахтыы онорбут дьонно улахан махтал. Мин Уолба5а 3сыл улэлээбитим. КС оччолорго музей сэбиэдиссэйинэн улэлиир. Онно биьиги эдэр учууталлар киирэн комолоьор этибит. Анисия Дмитр, миигин бэйэтин кыргыттарын курдук корор этэ. Холку-сымна5ас майгылаах буолара. Хомуйан муспут материала элбэ5э. Хас да хос тус-туьунан темалаа5а. Нэьилиэк историятыттан са5алаан айыл5атыгар тиийэ баара. Онноо5ор удьур5аттан экспонаттар бааллар. Ким биэрбитэ барыта толору аата, хас кылааска уорэнэрэ барытын суруйар этэ.

Никто ещё не оставил комментариев, станьте первым.

Оставьте свой комментарий

  1. Опубликовать комментарий как Гость.
Вложения (0 / 3)
Поделитесь своим местоположением
ПОДЕЛИТЬСЯ СТАТЬЕЙ